VI KZP 71/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski. Sędziowie: L. Jax, H. Kempisty (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Waldemara Ż., oskarżonego z art. 156 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 5 października 1971 r. do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy uprawnienia oskarżyciela posiłkowego, o których mowa w art. 47 k.p.k., trwają mimo stwierdzenia, że czyn zarzucany oskarżonemu stanowi przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego?"i po wysłuchaniu prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Oskarżyciel posiłkowy dopuszczony w charakterze strony do udziału w postępowaniu sądowym (art. 44 § 2, art. 45 § 1 k.p.k.) działa obok oskarżyciela publicznego i niezależnie od niego. Nawet odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego przezeń oskarżenia (w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego) nie pozbawia ani nie ogranicza uprawnień oskarżyciela posiłkowego (art. 47 k.p.k.). Oskarżyciel posiłkowy jest więc uprawniony do popierania wniesionego przez prokuratora oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego niezależnie od stanowiska, jakie następnie w tej kwestii - już w toku postępowania przed sądem pierwszej czy drugiej instancji - zajmuje prokurator. Jeżeli zaś oskarżyciel publiczny na rozprawie sądowej odstępuje od oskarżenia, powołując się w szczególności na art. 47 k.p.k., to mimo to oskarżycielowi posiłkowemu przysługuje w dalszym ciągu prawo do popierania wniesionego przez prokuratora oskarżenia, a dalej - prawo do wniesienia rewizji "w części dotyczącej orzeczenia o winie" (art. 395 k.p.k.) i domagania się rozpoznania tej rewizji przez sąd odwoławczy. Temu uprawnieniu oskarżyciela posiłkowego do zaskarżenia wyroku pierwszej instancji naruszającego jego prawa (art. 374 § 1 i 3 k.p.k.) odpowiada oczywisty obowiązek sądu rewizyjnego rozpoznania rewizji wniesionej przez oskarżyciela posiłkowego w granicach przez tę rewizję zakreślonych (art. 382 w związku z art. 376 k.p.k).Powyższych uprawnień oskarżycielowi posiłkowemu nie odbiera nie tylko odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia, ale nawet wyrok pierwszej instancji, zmieniający w szczególności kwalifikację prawną czynu oskarżonego z przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego na przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. Jest jednak rzeczą oczywistą, że utrzymywanie się oskarżyciela posiłkowego w tego rodzaju sytuacji w dalszym ciągu przy popieraniu oskarżenia jako publicznego - jeśliby jego stanowiska nie podzielił również sąd odwoławczy - musiałoby prowadzić do wydania przez sąd rewizyjny wyroku umarzającego postępowanie (art. 361 § 1 w związku z art. 11 pkt 4 k.p.k.). W konsekwencji wydania takiego wyroku pokrzywdzonemu pozostawałoby tylko wszczęcie nowego postępowania na podstawie "własnego" aktu oskarżenia o ten sam wprawdzie czyn, ale jako ścigany wyłącznie z oskarżenia prywatnego, jeśli przy tym nie stanie temu na przeszkodzie przedawnienie ścigania (art. 105 k.k.).2. Trzeba jednak podnieść, że w związku z możliwością zmiany przez sąd kwalifikacji prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu, ujętego w akcie oskarżenia jako przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, z przepisu przewidującego ściganie tego czynu z oskarżenia prywatnego - przepisy procesowe (k.p.k. z 1928 r. i k.p.k. z 1969 r.) oraz od dawna ustalająca się na ich tle judykatura dopuszczały i nadal dopuszczają rozwiązania umożliwiające sądowi przejście w tym samym postępowaniu, pod określonymi warunkami, z osądzenia określonego czynu jako ściganego początkowo z oskarżenia publicznego na osądzenie tegoż czynu jako ściganego z oskarżenia prywatnego (por. w szczególności uchwałę Całej Izby Karnej z dnia 21 stycznia 1961 r., OSN z 1961 r., zesz. III, poz. 32).Tak więc sąd pierwszej instancji (a odpowiednie i sąd drugiej instancji - por. art. 407 k.p.k.), jeżeli w sprawie wszczętej z oskarżenia publicznego dopatruje się możliwości osądzenia czynu jako przestępstwa z oskarżenia prywatnego, powinien - poza ogólnym uprzedzeniem stron o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej czynu pociągającej za sobą zmianę trybu postępowania (art. 315 i art. 346 k.p.k.) - zwrócić się do prokuratora (a także odpowiednio i do oskarżyciela posiłkowego) o złożenie oświadczenia, czy popiera oskarżenie jako o czyn z oskarżenia prywatnego (art. 50 § 1 k.p.k.). W wypadku pozytywnego w tej mierze oświadczenia prokuratora dalsze postępowanie "toczy się wówczas z urzędu" (art. 50 § 2 k.p.k.). W tej jednak sytuacji oskarżycielowi posiłkowemu przysługuje bądź prawo domagania się nadal skazania zgodnego z dotychczasowym aktem oskarżenia, bądź też popieranie oskarżenia w nowej postaci, a więc jako o przestępstwo z oskarżenia prywatnego (w tym ostatnim wypadku na warunkach określonych w art. 50 § 2 k.p.k.).W razie zaś oświadczenia prokuratora, iż odstępuje nie tylko od oskarżenia publicznego, ale i od popierania oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego, sąd pierwszej instancji (lub sąd rewizyjny, jeśli sprawa znajduje się już w drugiej instancji) powinien postąpić w sposób wskazany w art. 50 § 4 k.p.k. (por. również uchwałę SN z dnia 27 stycznia 1972 r. VI KZP 51/71). Rzecz zrozumiała, o prawach i obowiązkach pokrzywdzonego określonych w art. 50 § 4 k.p.k., jak i o ewentualnych konsekwencjach ich niespełnienia we wskazanym w tym przepisie terminie sąd ma obowiązek pouczyć odpowiednio pokrzywdzonego (art. 10 § 2 k.p.k.).Jeżeli pokrzywdzony (zachowujący dotychczas status oskarżyciela posiłkowego) nie skorzysta w 14-dniowym terminie z uprawnień przewidzianych w art. 50 § 4 k.p.k. albo w tym terminie wręcz oświadczy, że nadal podtrzymuje oskarżenie jako oskarżenie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, a sąd mimo to nie znajduje podstaw do osądzenia czynu jako przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, to w grę wchodzi jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 11 pkt 4 w związku z art. 6 k.p.k. Jeśli zaś pokrzywdzony skorzysta z uprawnień przewidzianych dla niego w art. 50 § 4 k.p.k., co należałoby przyjmować zarazem za zrzeczenie się uprawnień oskarżyciela posiłkowego w sprawie z oskarżenia publicznego, to sąd rozpoznaje w dalszym ciągu sprawę na zasadach ogólnych jako o czyn ścigany z oskarżenia prywatnego.