II CZ 113/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN H. Ciepła. Sędziowie SN: T. Żyznowski, K. Kołakowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w B. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Prefabrykatów Budownictwa Komunalnego w B. na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 11 kwietnia 1990 r.postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki odmówił powodowemu Przedsiębiorstwu zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ z treści złożonego wyciągu bankowego wynika, że ma ono na koncie 971.285.178,00 zł.W zażaleniu, wnosząc o "uchylenie" tego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych, strona powodowa zarzuciła, że kwoty figurujące na koncie powoda to kredyt bankowy, a zatem pasywa, a nie aktywa. Na potwierdzenie złożyła kolejny wyciąg, na którym obok salda końcowego obrotów do dnia 24 kwietnia 1990 r. dopisane zostało słowo "kredyt".Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:W istocie jedynie własnymi twierdzeniami strona powodowa wykazywała, że obciążona jest kredytem, którego środki przeznaczyć musi m.in. na wynagrodzenie pracowników. Możliwe było więc uznanie, że nie wykazała ona, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych (art. 113 § 2 k.p.c.). Nie zostało także niczym potwierdzone, iż anonimowa opinia (określająca sytuację finansową Przedsiębiorstwa, jako trudną) i "popierająca" wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - istotnie pochodzi od finansującego je Banku.Sąd Najwyższy nie uznał za uzasadnione wyjaśnienie tych okoliczności. Nawet bowiem gdyby odpowiadało rzeczywistości twierdzenie powodowego Przedsiębiorstwa, że korzysta ono z kredytu bankowego, to okoliczność ta nie mogłaby przemawiać za uwzględnieniem wniosku.Zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią, stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wytoczenia procesu i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Jest to przy tym kredyt udzielony na zasadach całkowicie odmiennych od tych, jakie stosowane są przy finansowaniu przedsiębiorstw przez banki.Reguły tego kredytowania stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają - zwłaszcza w obecnym okresie - szczególnie istotne znaczenie. Udzielenie swoistego kredytu przez Sąd, dlatego że jest on korzystniejszy dla Przedsiębiorstwa niż dostępny mu kredyt bankowy (o czym mowa w powołanej opinii) oznaczałoby w tej sytuacji dowolne ingerowanie w ustanowiony sposób finansowania działalności przedsiębiorstw państwowych.Trafność takiej wykładni potwierdza również powołanie się w uzasadnieniu wniosku na to, że zmierza on w istocie do zapewnienia powodowemu Przedsiębiorstwu zwolnienia od kosztów sądowych także w innych sporach przeciwko kilkudziesięciu innym przedsiębiorstwom na łączną kwotę ponad 2.000.000 złotych, w zestawieniu z powszechną, także dla innych przedsiębiorstw państwowych, koniecznością dochodzenia na drodze sądowej bezspornych nawet należności celowo nie uiszczanych przez ich dłużników ze względu na opłacalność - w porównaniu z warunkami kredytowania - popadania w zwłokę z ich zapłatą.Gdyby bowiem przyjąć pogląd odmienny, na jakim oparto wniosek i zażalenie, Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju kredytodawcą pokrywającym koszty dochodzenia należności w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający (choćby nawet okresowo) dopływu istotnych w ogólnym ujęciu środków budżetowych z tytułu opłat sądowych w sprawach cywilnych.Prowadzi to do wniosku, że korzystanie przez przedsiębiorstwo państwowe z kredytu bankowego nie oznacza, że nie ma ono dostatecznych środków na poniesienie kosztów procesu (art. 113 § 2 k.p.c.).Te więc względy przemawiały za oddaleniem zażalenia (art. 397 § 2 k.p.c.).