III CZP 28/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek. Sędziowie SN: K. Kołakowski (sprawozdawca), T. ŻyznowskiSentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni (...) w G. przeciwko Przedsiębiorstwu Przemysłu Mięsnego w L. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 6 lutego 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 24 § 2 u.s.p. dopuszczalne jest rozpoznanie sprawy w Sądzie Wojewódzkim przez sędziego rejonowego delegowanego jednoosobowo w oparciu o zarządzenie prezesa tegoż Sądu wydanego w trybie art. 4795 § 2 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Sędzia sądu rejonowego delegowany na podstawie art. 24 § 2 u.s.p. do pełnienia obowiązków sędziego sądu wojewódzkiego - sądu gospodarczego może orzekać w sprawach, w których wydane zostało zarządzenie o rozpoznaniu w składzie jednego sędziego bez udziału ławników (art. 4795 § 2 k.p.c.). Uzasadnienie faktyczneRozpoznając rewizję strony pozwanej Sąd Apelacyjny dostrzegł z urzędu zagadnienie zawarte w przedstawionym pytaniu prawnym i uznał, że mimo powszechności praktyki orzekania przez sędziów delegowanych do Sądu Wojewódzkiego jednoosobowo, wystąpienie z pytaniem uzasadnione jest zarówno potrzebą ujednolicenia praktyki, jak i usunięcia wątpliwości. Treść art. 4795 § 1 k.p.c., w którym wprowadzono odstępstwo od zasady rozpoznawania spraw w Sądzie Wojewódzkim I instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników oraz tendencja do rozpoznawania spraw gospodarczych na posiedzeniach niejawnych wydają się wskazywać - zdaniem Sądu Apelacyjnego - na to, że sędzia "rejonowy" oddelegowany może rozpoznać jednoosobowo zarówno sprawę przekazaną mu na podstawie zarządzenia prezesa dotyczącego konkretnej sprawy, jak i sprawę wymienioną w art. 4795 § 1 k.p.c.Rozstrzygając przedstawione zagadnienie, jak w podjętej uchwale Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Stosownie do art. 47 § 1 k.p.c. w pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego oraz dwóch ławników, chyba że przepis szczególny inaczej stanowi. W sprawach gospodarczych w art. 4795 k.p.c. wprowadzone zostały takie szczególne postanowienia bądź ze względu na specyficzne okoliczności przedmiotu sporu (§ 1 pkt. 1 i 2), bądź w razie wydania przez prezesa sądu I instancji stosownego zarządzenia (§ 2). W obu tych sytuacjach powstaje możliwość rozpoznania sprawy w składzie jednego sędziego bez udziału ławników. W przepisach kodeksu postępowania cywilnego nie unormowano natomiast kwestii uprawnień sędziego do orzekania w określonym sądzie, są to bowiem kwestie natury ustrojowej.Skład sądzący - z tego punktu widzenia - zależny jest od podziału czynności w danym sądzie. W uregulowaniach dotyczących tej kwestii przewidziano możliwość zastąpienia sędziego, który według podziału czynności miał rozpoznawać sprawę, przez sędziego tego samego sądu, sądu równorzędnego lub wyższego, albo też niższego (art. 24 § 1 u.s.p.).Minister Sprawiedliwości może delegować sędziego do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie (art. 63 u.s.p.), zaś sędziemu sądu rejonowego, delegowanemu do sądu wojewódzkiego, może jednocześnie przyznać prawo przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych przez ten sąd w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (art. 23 § 2 u.s.p.).Na tle tego unormowania, odnoszącego się do jednolitego uprzednio składu sądzącego w pierwszej instancji w sądach wojewódzkich, powstała już wątpliwość, czy sędzia taki może korzystać z uprawnień przewidzianych w art. 47 § 2 k.p.c., a zatem być przewodniczącym w rozumieniu tegoż artykułu. Za dopuszczalnością jednoosobowego wydawania przez takiego sędziego wszelkich postanowień poza rozprawą i zarządzeń opowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 lipca 1988 r. II CZ 72/88 (nie publ.).To samo odnieść należy do dalszych możliwości orzekania w składzie jednego sędziego bez udziału ławników, wprowadzonych w uregulowaniach odnoszących się do rozpoznawania w pierwszej instancji spraw gospodarczych, należących z reguły (art. 4783 § 1 k.p.c.) do właściwości sądów wojewódzkich. Przeciwne stanowisko pozostawałoby w sprzeczności z celem tych uregulowań, zmierzających do usprawnienia rozstrzygania tych spraw. Sędzia sądu rejonowego mógłby bowiem przewodniczyć składowi sądzącemu, zgodnie z przyznanym mu prawem, wyłączony byłby natomiast od rozpoznania powierzonej mu sprawy, gdyby zaszły w niej przesłanki faktyczne jej rozpoznawania bez udziału ławników (art. 4795 § 1 k.p.c.) lub wydane zostało zarządzenie o rozpoznaniu w takim składzie (art. 4795 § 2 k.p.c.).Wbrew wyrażonym przez Sąd Apelacyjny obawom nie nastąpi w ten sposób rozszerzenie prawa przyznanego na podstawie art. 24 § 2 u.s.p. - podobnie jak w wypadku możliwości korzystania z uprawnień przewidzianych w art. 47 § 2 k.p.c. - gdyż prawo to jest prawem dalej idącym niż możliwość rozpoznania sprawy bez udziału ławników.Przesłanki wydania zarządzenia prezesa sądu pierwszej instancji co do składu, w jakim powinna być rozpoznana konkretna sprawa (art. 47 § 3, art. 4795 § 2 i 3 k.p.c.; por. także art. XII przep. wprow. k.p.c.) wiążą się z oceną jej charakteru (m.in. stopień zawiłości, precedensowy charakter, przedmiot sporu) nie zaś sędziego, któremu według podziału czynności lub w drodze zastąpienia, miałoby przypaść jej rozpoznanie. Wydanie takiego zarządzenia, w prawidłowym toku czynności, należy do czynności wstępnych przy nadawaniu sprawie biegu, poprzedzających przydzielenie jej do rozpoznania konkretnemu sędziemu.Akcentując w podjętej uchwale delegowanie sędziego do sądu wojewódzkiego - sądu gospodarczego miał Sąd Najwyższy na uwadze potrzebę spełnienia także w tym wypadku wymagania, o jakim mowa w art. 19 § 3 u.s.p.