VI KZP 76/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Budzianowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Dziowgo, M. Szczepański. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marii R., oskarżonej z art. 218 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 30 września 1970 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy osoba zatrudniona na podstawie umowy ajencyjnej ponosi odpowiedzialność za spowodowanie zawinionego niedoboru w mieniu społecznym wyłącznie na podstawie przepisu art. 206 k.k., czy też może również odpowiadać za ten niedobór na mocy art. 218 § 1 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDo czasu wejścia w życie kodeksu karnego z 1969 r. przestępstwo gospodarcze polegające na spowodowaniu niedoboru w mieniu społecznym kwalifikowano z art. 286 d.k.k., gdy sprawcą był urzędnik w rozumieniu art. 292 tegoż kodeksu i art. 46 m.k.k. Natomiast gdy odpowiedzialność za niedobór ponosił ajent, a więc osoba nie będąca urzędnikiem, stosowano przepis art. 269 d.k.k.W kodeksie karnym z 1969 r. przestępstwo niedoboru przewiduje art. 218 k.k. W myśl tego przepisu ten, kto na skutek niedopełnienia obowiązku lub przekroczenia uprawnień w zakresie nadzoru nad mieniem społecznym, jego ochrony lub gospodarowania tym mieniem stworzy chociażby nieumyślnie możliwość powstania niedoboru, jeżeli istotny niedobór nastąpił, ponosi odpowiedzialność karną na podstawie art. 218 k.k.Zauważyć przy tym należy, że w przeciwieństwie do art. 286 d.k.k. podmiotem przestępstwa z art. 218 k.k. może być każdy, kto w stosunku do mienia społecznego ma obowiązki lub uprawnienia w zakresie nadzoru, ochrony lub gospodarowania tym mieniem. Przepis ten bowiem nie wiąże wymienionych w nim obowiązków czy uprawnień z pełnieniem funkcji lub zajmowaniem określonego stanowiska. Mogą więc one (tj. obowiązki, uprawnienia) wynikać z innego tytułu, np. z tytułu zawartej między jednostką gospodarki uspołecznionej, a ajentem umowy, mocą której ten ostatni, podejmując się prowadzenia określonej działalności gospodarczej, zobowiązuje się do ochrony i odpowiedniego zabezpieczenia przekazanego mu mienia społecznego i do właściwego gospodarowania tym mieniem. Jeżeli zatem zaniedbania ajenta w zakresie tych obowiązków doprowadzą do powstania istotnego niedoboru w mieniu społecznym, poniesie on odpowiedzialność karną z art. 218 k.k.Podniesiona w pytaniu Sądu Wojewódzkiego okoliczność, że ajent nie jest pracownikiem jednostki gospodarki uspołecznionej, na której szkodę działał powodując niedobór, nie ma w omawianej kwestii znaczenia, takiego bowiem wymagania nie stawia przepis art. 218 k.k.Również z faktu zamieszczenia art. 218 k.k. w rozdziale dotyczącym przestępstw gospodarczych nie wynika, by warunkiem odpowiedzialności z tego przepisu było niedopełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnienia, wynikających ze stosunku pracy.Rozdział XXX k.k., jak wynika z treści zamieszczonych w nim przepisów, zawiera nie tylko przestępstwa, których podmiotem może być wyłącznie pracownik danej jednostki gospodarki uspołecznionej (np. art. 217, 221 § 1, 223 § 1), ale również takie przestępstwa, których podmiotem może być każdy (np. art. 218, 219, 220 czy 222).Ponieważ nowy kodeks karny, odmiennie niż kodeks karny z 1932 r., stypizował przestępstwa gospodarcze tak co do podmiotów tych przestępstw jak i co do ich strony przedmiotowej, przeto orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie wykładni art. 286 k.k. z 1932 r. straciło w znacznej mierze swą aktualność. Dotyczy to także art. 269 d.k.k., który to przepis, jak to już na wstępie zaznaczono, był stosowany do czynów polegających na spowodowaniu niedoboru w mieniu społecznym przez ajentów a popełnionych przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1969 r. tylko dlatego, że ajent nie mógł być podmiotem przestępstwa z art. 286 d.k.k.Art. 206 obowiązującego k.k., będący odpowiednikiem art. 269 d.k.k., nie będzie miał zastosowania do tego rodzaju czynów popełnionych po 1 stycznia 1970 r., albowiem przedmiotem ochrony prawnej z tego przepisu jest wyłącznie mienie indywidualne i osobiste, a nie mienie społeczne.