III CZP 41/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wypiórkiewicz. Sędziowie SN: B. Czech (sprawozdawca), T. WiśniewskiSentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana B. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - IV Inspektorat w K. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 6 marca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy można uznać za osobę uprawnioną do występowania w charakterze pełnomocnika procesowego spółkę akcyjną, jeżeli podstawę do udzielenia pełnomocnictwa w sprawie o odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia majątkowego jest powierzenie tej spółce po powstaniu szkody zarządu majątkiem i interesami powoda w sposób nie określający bliżej przedmiotu tego zarządu w celu dochodzenia roszczenia odszkodowawczego?"podjął następującą uchwałę:Nie może być pełnomocnikiem procesowym osoba, której strona powierzyła zarząd majątku lub interesów jedynie w celu dochodzenia określonego roszczenia (art. 87 § 1 k.p.c.). Uzasadnienie faktycznePowód twierdzi, że w dniu 12 sierpnia 1989 r. miało miejsce włamanie do jego mieszkania i kradzież przedmiotów wartości 5.500.000 zł. W związku z tym żąda zasądzenia od pozwanego PZU kwoty 5.000.000 zł. z odsetkami z tytułu odszkodowania należnego na podstawie umowy ubezpieczenia mieszkania od kradzieży z włamaniem i rabunku, ognia i innych zdarzeń losowych, odpowiedzialności cywilnej oraz zalania. Powód wniósł pozew i był reprezentowany w procesie przez pełnomocnika, którym był dyrektor Biura Prawnego (...) Spółki Akcyjnej w K., z tym że ze spółką tą zawarł umowę "o zarząd majątkiem i interesami".Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając, że nie było kradzieży z włamaniem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu.Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie oddalającego powództwo, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, jako budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneRozstrzygając to zagadnienie w sposób wskazany w uchwale Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Kodeks postępowania cywilnego w art. 87 § 1 dopuszcza do działania w charakterze pełnomocnika procesowego osób fizycznych, oprócz adwokatów, liczne grono osób. Spośród wymienionych tam osób i ze względu na treść umowy "o zarząd majątkiem i interesami", zawartej przez powoda z Biurem Prawnym (...) S.A. w K., przedstawione pytanie odnosi się do osób - jak stanowi to cytowany przepis - sprawujących zarząd majątku lub interesów strony.Jak już wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 lipca 1978 r. III CZP 43/78 (OSNCP 1979, z. 3, poz. 46) możliwość udzielenia pełnomocnictwa procesowego (art. 87 § 1 k.p.c.) osobie pozostającej ze stroną w określonym stosunku prawnym w sferze praw majątkowych, a więc sprawującej zarząd majątku lub interesów strony, ograniczona jest przedmiotowo tylko do spraw dotyczących majątku lub interesów powierzonych zarządcy.W doktrynie przeważa pogląd, że osobą sprawującą zarząd majątku lub interesów jest tylko taka osoba, która funkcje swoje pełni stale, a nie tylko przejściowo lub dorywczo. Jednocześnie Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 30 sierpnia 1971 r. III CRN 118/71 (nie publ.) przyjął, że w rozumieniu art. 87 § 1 k.p.c. zarząd nie musi rozciągać się na cały majątek strony. Wystarczy, że odnosi się on do części tego majątku, jeżeli przedmiot sporu wchodzi w zakres majątku objętego zarządem. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 września 1963 r. III CO 42/63 (OSNCP 1965, z. 2, poz. 22) przyjął też, że osoba prawna sprawująca zarząd majątku lub interesów strony może być jej pełnomocnikiem procesowym.Z istoty swojej zarząd majątku lub interesów, w rozumieniu art. 87 § 1 k.p.c., polega na odnoszących się do nich czynnościach zachowawczych i czynnościach rozporządzających, a nie może ograniczyć się jedynie do prowadzenia sprawy sądowej, tj. sprowadzać się jedynie do zastępstwa w procesie w konkretnej sprawie.Sprawowanie "zarządu interesów strony" w rozumieniu cyt. przepisu, nie może być utożsamiane z pełnieniem funkcji pełnomocnika procesowego. Określenie "interes" ma w języku polskim wiele znaczeń (...). W kontekście cytowanego przepisu należy jednak przyjąć, że oznacza ono "przedsięwzięcie przynoszące korzyść materialną, "zarobek", lub w potocznym znaczeniu: "sklep, zakład handlowy, przemysłowy, przedsiębiorstwo". Określenie to jest zatem zbliżone do określenia "majątek", występującego w tym samym przepisie.Pełnomocnictwo procesowe dla osoby sprawującej zarząd majątku lub interesów strony jest zatem czymś wtórnym do stosunku podstawowego, jakim jest właśnie sprawowanie wymienionego zarządu. Rzeczą zarządcy, występującego jako pełnomocnik, jest więc wykazanie, że obok zastępstwa sądowego sprawuje on także inne funkcje dotyczące konkretnych spraw zarządu. W przeciwnym razie nie można uznać go za mającego kwalifikacje do powołania na pełnomocnika procesowego. Odmienna wykładnia przekreślałaby sens i cel art. 87 § 1 k.p.c., w części dotyczącej osób sprawujących zarząd majątku lub interesów strony bądź pozostających z nią w stałym stosunku zlecenia i prowadziłaby do obejścia przepisów o adwokaturze (w szczególności art. 65 i nast. ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze, Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.). Wykazanie zaś takie dotychczas w sprawie nie nastąpiło. Nie może mieć także istotnego znaczenia treść umowy spółki uprawniająca ją do zastępstwa sądowego. O kwalifikacji do takiego zastępstwa decyduje bowiem nie umowa o utworzeniu spółki czy status zastępcy jako osoby prawnej, lecz wyłącznie art. 87 § 1 k.p.c.Powyższe względy uzasadniają odpowiedź wskazaną w sentencji uchwały.