III PZP 9/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: J. Iwulski, A. Józefowicz, J. Łętowski, W. Masewicz (sprawozdawca), W. Sanetra, J. Skibińska-Adamowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora w Ministerstwie Sprawiedliwości, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Andrzeja B. i Wiesława B. przeciwko Centrum Techniki Samochodowej (...) w W. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 20 marca 1990 r.:"Czy immunitet jurysdykcyjny przysługujący Przedstawicielstwu Handlowemu będącemu integralną częścią Ambasady ZSRR obejmuje także jednostki organizacyjne podporządkowane, finansowane i działające przy tym Przedstawicielstwie Handlowym?"podjął następującą uchwałę:Centrum Techniki Samochodowej (...) jako komórka organizacyjna Przedstawicielstwa Handlowego Ambasady ZSRR w Rzeczypospolitej Polskiej nie podlega jurysdykcji sądów polskich. Uzasadnienie faktyczneUzasadnienie prawneRozpoznając różne aspekty zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Immunitet od jurysdykcji cywilnej zagranicznego podmiotu prawa zależy od jego statusu prawnego w państwie przyjmującym. W rozpatrywanej sprawie Centrum Techniki Samochodowej (...) w W. powołane zostało w następstwie realizacji ustaleń zawartych w załączniku do umowy między rządem polskim a rządem ZSRR z dnia 18 lipca 1974 r. o współpracy nad dalszym polepszeniem obsługi technicznej maszyn, urządzeń i aparatury, dostarczanej we wzajemnej wymianie handlowej. W pkt 3 tego załącznika umawiające się strony uzgodniły m.in. powołanie w Polsce przy Przedstawicielstwie Handlowym ZSRR trzech ośrodków technicznych współdziałających w obsłudze: samochodów, urządzeń obrabiarkowych i do obróbki plastycznej metali, maszyn budowlano-drogowych, dźwigów, koparek, ładowarek samochodowych, maszyn rolniczych i ciągników.Zawarty w wymienionym załączniku do umowy międzyrządowej zwrot, że wspomniane ośrodki techniczne mają działać "przy Przedstawicielstwie Handlowym ZSRR" rozumiany był przez kompetentnych przedstawicieli obydwu stron w następujący sposób: Przedstawicielstwo Handlowe ZSRR w Warszawie w piśmie skierowanym do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Pragi z dnia 7 grudnia 1987 r. określa Centrum Techniki Samochodowej jako "jeden z wydziałów Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR w PRL (...)" Ministerstwo Spraw Zagranicznych w piśmie z dnia 14 grudnia 1989 r. wyraziło opinię, że "(...) Centrum Techniki Samochodowej (...) jest jednostką organizacyjną Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR, będącego z kolei integralną częścią Ambasady ZSRR w Warszawie (...)"Sąd Najwyższy uważa, że na rzecz opisanego statusu prawnego Centrum Techniki Samochodowej (...) przemawia nie tylko oczywiste prawo misji dyplomatycznej ZSRR w Rzeczypospolitej Polskiej do swobodnego kształtowania struktury organizacyjnej tej misji i określenia położenia poszczególnych jej części składowych, ale także i inne okoliczności ujawnione w niniejszej sprawie. Centrum Techniki Samochodowej nie jest przedstawicielstwem firmy zagranicznej, spółką prawa handlowego lub cywilnego, zagranicznym zakładem pracy - posiadającym według prawa polskiego - status odrębnej jednostki organizacyjnej, mającej osobowość prawną. Centrum nie prowadzi na terenie Polski działalności produkcyjnej lub handlowej. Jego zadania statutowe ograniczają się do promocji techniki radzieckiej dostarczanej do Polski. Organy statutowe Centrum Techniki Samochodowej nie miały pełnych uprawnień do składania oświadczeń woli w imieniu tego Centrum, albowiem umowy o pracę zawarte z powodami występującymi w tej sprawie wymagały "zatwierdzenia" przez zastępcę Przedstawiciela Handlowego ZSRR w Polsce. Nie rozważając kwestii - jako wykraczającej poza zakres zagadnienia prawnego przedstawionego składowi siedmiu sędziów - czy Centrum Techniki Samochodowej korzystało w obrocie prawnym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej z ograniczonej, czyli specjalnej zdolności prawnej przyznanej niektórym osobom prawnym, Sąd Najwyższy stwierdza, że Centrum to jako jednostka organizacyjna Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR nie miało jurysdykcji krajowej w rozumieniu art. 64 § 1 k.p.c. i nie mogło występować w tej sprawie jako strona pozwana.2. Układ Handlowy zawarty między Rzecząpospolitą Polską a ZSRR w dniu 7 lipca 1945 r. w art. 8 stwierdza, że ZSRR będzie miał w składzie swej Ambasady w Polsce Przedstawicielstwo Handlowe, którego status prawny został określony w załączniku do tego układu. Załącznik ten - według brzmienia powołanego art. 8 układu - stanowi integralną część układu. W załączniku uznano, że przedstawiciel handlowy i jego zastępcy wchodzą w skład personelu dyplomatycznego i korzystają ze wszystkich uprawnień i przywilejów przysługujących członkom przedstawicielstw dyplomatycznych. Lokale zajmowane przez Przedstawicielstwo Handlowe i jego Oddziały korzystają z prawa zakrajowości, a w myśl pkt 5 załącznika, osoby należące do składu osobowego Przedstawicielstwa Handlowego - obywatele ZSRR nie podlegają jurysdykcji sądów polskich w sprawach wynikających z ich wewnętrznego stosunku służbowego.Układ handlowy określa jednoznacznie status prawny Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR w Polsce, w tym także jego Oddziałów lub Wydziałów stanowiących część jego struktury organizacyjnej.3. Uznanie Centrum Techniki Samochodowej za jednostkę organizacyjną Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR uzasadnia wniosek, że w niniejszej sprawie pozwane zostało przedstawicielstwo dyplomatyczne obcego państwa korzystające z immunitetu od jurysdykcji (cywilnej, administracyjnej) państwa przyjmującego. Zasada ta uznana i respektowana przez cywilizowaną społeczność międzynarodową utrwalona została m.in. w art. 31 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych, ratyfikowanej przez Polskę zgodnie z oświadczeniem rządowym z dnia 13 sierpnia 1965 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 235). Wcześniej jeszcze w stosunkach dwustronnych między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich przywileje dyplomatyczne Przedstawicielstwu Handlowemu ZSRR przyznał Układ handlowy z dnia 7 lipca 1945 r.Podstawową przesłanką uzasadniającą wyłączenie przedstawicielstwa dyplomatycznego od jurysdykcji sądów polskich jest suwerenność państwa wysyłającego, albowiem istnieje oczywisty i niezaprzeczalny związek między immunitetem jurysdykcyjnym państwa, a przywilejami i immunitetami jego organów. Żadne suwerenne i niepodległe państwo jako podmiot prawa międzynarodowego nie jest podporządkowane prawu innego państwa.4. Kierując się wymienionymi przesłankami Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. podjął uchwałę o treści zawartej w jej sentencji.