I PR 276/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Józefowicz. Sędziowie SN: W. Sanetra, J. Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Janiny K. przeciwko Specjalnemu Ośrodkowi Szkolno-Wychowawczemu w S. o odprawę, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 20 maja 1990 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem z dnia 29 maja 1990 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie oddalił powództwo Janiny K. przeciwko Specjalnemu Ośrodkowi Szkolno-Wychowawczemu w S. o odprawę w kwocie 2.622.000 zł, przysługującą pracownikom przechodzącym na rentę inwalidzką.Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka podjęła pracę w pozwanym Ośrodku dnia 1 kwietnia 1982 r. na stanowisku nauczyciela zawodu. Podstawą nawiązania stosunku pracy była umowa o pracę zawarta na czas nie określony. Po upływie 3 lat pracy powódka została poddana ocenie. Była ona dla niej zadowalająca, lecz mimo to nie spowodowała mianowania, ponieważ powódka nie miała kwalifikacji do pracy z dziećmi szczególnej troski. Zakład pracy zaproponował powódce podniesienie kwalifikacji i objął ją planem kształcenia i doskonalenia zawodowego, lecz powódka nie wyraziła na to zgody. A zatem w dalszym ciągu zatrudniona była na podstawie umowy o pracę.Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 13 lutego 1990 r. powódka została zaliczona do III grupy inwalidów, nabywając jednocześnie uprawnienia do renty inwalidzkiej. W związku z tym strona pozwana rozwiązała z nią umowę z dniem 30 kwietnia 1990 r. na podstawie art. 27 pkt 1 Karty Nauczyciela.Oddalając powództwo Sąd I instancji miał wprawdzie na uwadze to, że powódka uzyskała pozytywną ocenę swojej pracy, lecz uznał, że jest to niewystarczająca przesłanka do mianowania. Według art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela konieczne jest także posiadanie kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska, którymi w wypadku powódki byłoby ukończenie studiów wyższych o kierunku pedagogika specjalna lub studiów wyższych o dowolnym kierunków i specjalności nauczycielskiej, przy jednoczesnym ukończeniu studiów podyplomowych lub innych studiów dających kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej. Wymienione warunki ustanawia § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189). W świetle § 17 tegoż rozporządzenia powódka nie ma również kwalifikacji wymaganych do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, ponieważ nie ma przygotowania pedagogicznego, o którym stanowi pkt 3 § 17 rozporządzenia.Sąd Wojewódzki podniósł wreszcie, że według art. 28 Karty Nauczyciela odprawa pieniężna przysługuje w razie rozwiązania stosunku pracy z określonych przyczyn nauczycielowi mianowanemu, nie przysługuje natomiast nauczycielowi, który był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, jak to miało miejsce w wypadku powódki.W rewizji od powyższego wyroku powódka domagała się jego zmiany przez zasądzenie kwoty 2.622.000 zł, wraz z ustawowymi odsetkami, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewidująca podniosła, że skoro po 3 latach pracy strona pozwana nie dokonała mianowania, to zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela powódka stała się nauczycielem mianowanym z mocy samego prawa. Wymagane kwalifikacje dawało jej ukończenie kursu pedagogicznego. Konieczność posiadania innych kwalifikacji do pracy z dziećmi upośledzonymi umysłowo wprowadziło dopiero rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r., cytowane przez Sąd Wojewódzki, lecz ono nie dotyczy powódki, gdyż obowiązuje dopiero od dnia 6 czerwca 1989 r., podczas gdy pozytywną ocenę pracy uzyskała powódka w 1985 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie zawiera uzasadnionych podstaw.Artykuł 10 ust. 2 pkt 1-6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) określa warunki niezbędne do powstania stosunku pracy na podstawie mianowania i wśród nich wymienia posiadanie kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska. Z kolei art. 9 ust. 1 wymienionej ustawy, zamieszczony w rozdziale 3 pt. "Wymagania kwalifikacyjne", stanowi, że "stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która ma wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła szkołę kształcącą nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje", zaś w dalszej części przepis ustanawia inne wymagania, nie odnoszące się już do kwalifikacji zawodowych.Z przepisów tych wynika zatem wniosek, że mianowanie nauczyciela jest uzależnione od posiadania przez niego kwalifikacji pedagogicznych w rozumieniu art. 9 Karty Nauczyciela, o których istnieniu decyduje, między innymi, posiadanie określonego wykształcenia. Normę art. 9 ust. 1 należy przy tym traktować jako zasadę, od której istnieją wyjątki wprowadzone rozporządzeniem Ministra Oświaty i Wychowania, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela. Jest to rozporządzenie z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 29, poz. 206).Jest w sprawie niesporne, i okoliczność ta wynika również z akt osobowych, że w okresie od dnia 1 września 1982 r. do dnia 20 kwietnia 1990 r. powódka była zatrudniona w Zasadniczej Szkole Zawodowej Specjalnej przy Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w S. w charakterze nauczycielki zawodu. Ukończyła ona Publiczną Średnią Szkołę Zawodową Centralnego Urzędu Szkolenia Zawodowego w O. i uzyskała specjalność w zakresie krawiectwa ciężkiego. Ukończyła również kurs pedagogiczny zorganizowany przez Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego w K., mający na celu podwyższenie kwalifikacji. Kurs ten trwał 81 godzin i odbywał się od dnia 24 października do dnia 4 grudnia 1979 r.Przytoczone wyżej okoliczności faktyczne pozwalają przyjąć, że do powódki odnosi się przepis § 8 wymienionego uprzednio rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli... (Dz. U. Nr 29, poz. 206), który reguluje kwestię kwalifikacji potrzebnych do nauczania w szkołach specjalnych (podstawowych, liceach ogólnokształcących i zawodowych). Stanowi ono, że kwalifikacje do nauczania w szkołach tego typu "posiada osoba mająca kwalifikacje do nauczania odpowiednio w szkołach podstawowych, liceach ogólnokształcących i zawodowych, a ponadto przygotowanie pedagogiczne o kierunku pedagogika specjalna albo ukończyła studia w szkole kształcącej nauczycieli o kierunku pedagogika specjalna".Tak więc brak kwalifikacji wymienionych w art. 9 ust. 1 Karty Nauczyciela nie byłby przeszkodą do mianowania powódki, gdyby miała kwalifikacje podane w § 8 rozporządzenia. Tymczasem powódka kwalifikacji takich nie ma.W związku z tym, mimo pozytywnej oceny jej pracy po upływie 3 lat pracy, nie ma podstaw do uznania, że mianowanie jej nastąpiło z mocy prawa. Artykuł 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela, który taką możliwość przewiduje, wyraźnie stanowi, że stosunek pracy na podstawie mianowania powstaje wtedy, gdy nauczyciel spełnia wszystkie warunki wymagane do mianowania, a jedynie zakład pracy nie dopełnił obowiązku oceny jego pracy w okresie 3 lat od dnia zatrudnienia. Przepis ten ma przeto na celu wyeliminowanie takich sytuacji, gdy zakład pracy przeoczył lub nie chce dopuścić do mianowania nauczyciela, mimo że spełnia on wszystkie warunki konieczne do mianowania.Przechodząc do żądania pozwu należy zaznaczyć, że jest ono oparte na założeniu, iż powódka spełnia warunki do mianowania z mocy ustawy, wobec tego przysługuje jej także odprawa pieniężna, o której stanowi art. 28 Karta Nauczyciela. Trzeba więc stwierdzić, że żądanie powódki nie mogło być uwzględnione, a tym samym nie ma podstaw do skutecznego kwestionowania zaskarżonego orzeczenia.Artykuł 28 ust. 1 Karty Nauczyciela przyznaje prawo do odprawy pieniężnej w związku z rozwiązaniem stosunku pracy tylko nauczycielowi mianowanemu, i tylko wtedy, gdy przyczyną tego rozwiązania jest trwała niezdolność nauczyciela do pracy na zajmowanym stanowisku, orzeczona przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia. Od tej zasady wymieniony przepis nie przewiduje wyjątków - ani wprost, ani przez odesłanie do innych regulacji prawnych.Poza art. 28 Karta Nauczyciela przewiduje jeszcze odprawę pieniężną w art. 87 ust. 1 i nie czyni tu rozróżnień między podstawami, z których wynika stosunek pracy nauczyciela (mianowanie, umowa o pracę, powołanie), ale przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy nauczyciel przechodzi na emeryturę.A zatem powódka nie ma prawa do odprawy pieniężnej ani na podstawie art. 28 Karty Nauczyciela, ani na podstawie art. 87 tejże Karty, gdyż rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z innych przyczyn i w innych sytuacjach niż te, które stwarzają prawo do odprawy.Wprawdzie rewidująca trafnie zauważyła, że Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, opierając swój pogląd co do braku warunków do mianowania na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189), które nie obowiązywało w hipotetycznej dacie mianowania, lecz należy podkreślić, że wówczas obowiązujące przepisy, tj. Karta Nauczyciela i rozporządzenie z dnia 24 sierpnia 1982 r. cytowane uprzednio, również takich uprawnień nie stwarzały.W świetle przedstawionych wyżej rozważań należy uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a w konsekwencji brak jest podstaw do uwzględnienia rewizji.Dlatego też stosownie do art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.