IV CZ 206/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: J. Gudowski (sprawozdawca), F. Barczewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Pracy (...) w S. przeciwko Usługowo-Produkcyjnej Spółdzielni Pracy (...) w S. o uchylenie uchwały na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 11 maja 1990 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneCzłonkowie będącej w stanie likwidacji Usługowo-Produkcyjnej Spółdzielni Pracy (...) w S. reprezentowani przez Komisję Organizacyjną Spółdzielni Pracy (...) w S. domagają się w pozwie uchylenia uchwały podjętej przez zebranie przedstawicieli pozwanej Usługowo-Produkcyjnej Spółdzielni Pracy (...), odmawiającej podziału tej Spółdzielni i wyodrębnienia nowej spółdzielni pracy (...).Uwzględniając zarzuty strony pozwanej Sąd Wojewódzki w Kielcach zawiesił postępowanie, gdyż wyszedł z założenia, że skoro dwie z osób wchodzących w skład Komisji Organizacyjnej zostały wykluczone z grona członków Spółdzielni i toczy się w tej kwestii postępowanie cywilne, to zachodzą przesłanki określone w art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.Zażalenie strony powodowej zmierza do uchylenia zaskarżonego postanowienia i kontynuowania postępowania zgodnie z żądaniem pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36) z żądaniem podziału spółdzielni może wystąpić - obok organu spółdzielni powołanego do reprezentowania członków - także większość członków, których prawa i obowiązki majątkowe wiążą się z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią majątku spółdzielni, nadającą się do takiego wyodrębnienia.Skoro w zakresie reprezentacji członków żądających podziału stosuje się odpowiednio przepisy o zakładaniu spółdzielni, przeto, zgodnie z art. 6 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.), członkowie ci, zanim uchwalą i podpiszą statut, mogą wybrać zarząd lub komisję organizacyjną. Należy przyjąć, że organy te, podejmując działanie w celu wydzielenia się z dotychczasowej spółdzielni, reprezentują członków żądających secesji zarówno w stosunkach wewnętrznych, jak i zewnętrznych.Wśród działań na zewnątrz spółdzielni, do jakich upoważnieni są członkowie domagający się podziału, jest możność wystąpienia do sądu wojewódzkiego o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale, jeżeli takiego odmówiło walne zgromadzenie spółdzielni (art. 9 ust. 4 powołanej ustawy). Powstaje w związku z tym pytanie, czy zarząd lub komisja organizacyjna reprezentująca członków żądających podziału ma zdolność sądową, a więc zdolność do występowania w procesie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale jako strona (art. 64 k.p.c.). Udzielenie odpowiedzi na to pytanie jest ważne zarówno z punktu widzenia oceny trafności zaskarżonego postanowienia, jak i przede wszystkim bytu przesłanek procesowych uwzględnianych przez sąd z urzędu w każdym stanie sprawy (art. 202 k.p.c.).Zgodnie z art. 64 k.p.c., zdolność występowania w procesie w charakterze strony ma każda osoba fizyczna i prawna, przy czym zdolność tę mają także organizacje społeczne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących przepisów, choćby nie miały osobowości prawnej. Jest przy tym oczywiste, również w świetle licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, że nie każda zorganizowana grupa osób stanowi organizację o jakiej mowa, gdyż warunkiem limitującym jej zdolność sądową jest - oprócz dopuszczenia do działania na podstawie obowiązujących przepisów - także dostateczny stopień niezależności i samodzielności.Analiza przepisów powołanej już ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości, w tym zwłaszcza art. 9 - odsyłającego w określonym zakresie do prawa spółdzielczego - upoważnia do stwierdzenia, że w okresie od dnia 31 grudnia 1990 r. członkowie spółdzielni żądający jej podziału - jeśli w ich imieniu nie występuje organ spółdzielni powołany do reprezentacji - otrzymali wyraźnie oznaczony stopień samodzielności, polegający na możności zorganizowania się stosownie do przepisów o zakładaniu spółdzielni oraz wytoczenia powództwa o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę walnego zgromadzenia o podziale spółdzielni. Dopuszczenie do działania i występowania w obrocie cywilnoprawnym na obszarze prawa spółdzielczego oraz zastrzeżony ustawowo zakres samodzielności niezależności członków spółdzielni żądających jej podziału upoważniają więc do wniosku, że komisja organizacyjna reprezentująca członków spółdzielni, których prawa i obowiązki majątkowe są związane z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią majątku spółdzielni nadającą się do takiego wyodrębnienia, ma zdolność sądową w sprawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę walnego zgromadzenia o podziale spółdzielni.Uznanie zdolności sądowej Komisji Organizacyjnej Spółdzielni Pracy (...) w S. potwierdza jej funkcje strony powodowej w niniejszym procesie, a więc za nieuzasadnione potraktować należy zarzuty dotyczące wyłącznie legitymacji biernej dwojga członków spółdzielni, zarazem członków tej Komisji. Ich status mógłby zaważyć na treści wyroku tylko wówczas, gdyby miał bezpośredni wpływ na unicestwienie przesłanek określonych w art. 9 ust. 1 powołanej ustawy lub też gdyby podważał legalność reprezentacji. Takie stwierdzenie nie zostało jednak przez stronę pozwaną sformułowane i brak podstaw do jego przyjęcia.W tej sytuacji, skoro także względy na ekonomię procesową sprzeciwiają się zawieszeniu postępowania w niniejszej sprawie, przeto zaskarżone postanowienie należy uznać za wydane z uchybieniem art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił je zgodnie z art. 388 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. - jak w sentencji.