III UZP 17/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Tyszel (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Szymańska, A. Józefowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Stefana D. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w K. o wzrost emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 20 czerwca 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy emerytowi wojskowemu, który po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej pracował zarobkowo, dolicza się - z mocy art. 15 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139) - do wysługi emerytalnej wszelkie okresy zaliczane do tej wysługi z mocy art. 8 powołanej ustawy, czy też tylko okresy zatrudnienia wymienione w art. 8 ust. 1 pkt 4?"podjął następującą uchwałę:Emerytowi wojskowemu, który po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej pracował zarobkowo , dolicza się z mocy art. 15 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.) do wysługi emerytalnej tylko okresy zatrudnienia wymienione w art. 8 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, tj. okresy pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy. Uzasadnienie faktyczneWojewódzki Sztab Wojskowy w K. z dnia 15 maja 1990 r. odmówił Stefanowi D., uprawnionemu od dnia 1 grudnia 1974 r. do wojskowej emerytury, wliczenia do wysługi emerytalnej okresu pracy wykonywanej na podstawie umowy agencyjnej, po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w okresie od dnia 24 listopada 1978 r. do dnia 28 lutego 1990 r. Wojskowy organ rentowy stwierdził, że okres ten nie jest zatrudnieniem, o jakim mowa w art. 15 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.).W odwołaniu wniesionym do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie Stefan D. domagał się zaliczenia spornego okresu zatrudnienia do wysługi emerytalnej podnosząc, że w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie ograniczenia emerytur wojskowych (Dz. U. Nr 29, poz. 140 ze zm.) praca sprzedawcy ajencyjnego jest pracą zarobkową w rozumieniu tych przepisów.Rozpoznając sprawę Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Poza sporem jest, że Stefan D. jest uprawniony od dnia 1 grudnia 1974 r. do emerytury wojskowej, przy zaliczeniu 29 lat 11 miesięcy i 5 dni wysługi na dzień zwolnienia, tj. 7 maja 1974 r. W dniu 12 marca 1990 r. wnioskodawca zgłosił w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym wniosek o doliczenie mu do wysługi lat okresów: od dnia 27 września 1974 r. do dnia 24 listopada 1978 r. - pracy w charakterze inspektora do sprawa wojskowych w Okręgowej Dyrekcji CPN w K., oraz od dnia 24 listopada 1978 r. do dnia 28 lutego 1990 r. - wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej na prowizji w stacji CPN.Wojskowy organ rentowy decyzją z dnia 15 marca 1990 r. przeliczył wnioskodawcy emeryturę przy wliczeniu do wysługi lat okresu pracy od dnia 24 listopada 1978 r., a odmówił wliczenia do tejże wysługi pozostałego okresu pracy, wykonywanej na podstawie umowy agencyjnej od dnia 24 listopada 1978 r. do dnia 28 lutego 1990 r.Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 29, poz. 139 ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy, emerytowi, który nie posiada pełnej emerytury wojskowej, a po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej pracował zarobkowo w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie, dolicza się na jego wniosek okres tego zatrudnienia do wysługi emerytalnej, jeżeli do tej wysługi zaliczono mu co najmniej 20 lat z tytułu służby wojskowej oraz jeżeli ukończył 55 lat życia albo stał się inwalidą.W myśl art. 8 ust. 1 pkt 4, 5 i 6 oraz ust. 2 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy... posiadane w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej okresy zatrudnienia, równorzędne z okresami zatrudnienia, oraz zaliczalne do okresów zatrudnienia zalicza się do wysługi emerytalnym według przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników. Unormowanie to więc odnosi się do okresów poprzedzających pełnienie zawodowej służby wojskowej.Artykuł 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy... mówiąc o okresie zatrudnienia nie odwołuje się do żadnych innych przepisów, a więc normuje to zagadnienie samodzielnie, na potrzeby w nim wskazane, a więc dla wliczenia do wysługi emerytalnej okresów pracy zarobkowej, wykonywanej po ustaleniu uprawnień do emerytury wojskowej. Jest to przepis szczególny, przyznający emerytom wojskowym określone uprawnienia, podlega więc wykładni ścisłej. Wykładnia gramatyczna tego przepisu wskazuje, że zaliczeniu podlegają te okresy pracy zarobkowej wykonywanej po zwolnieniu z zawodowowej służby wojskowej, które były zatrudnieniem, tj. w których praca była wykonywana w ramach stosunku pracy.Wprawdzie ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy..., z wyjątkiem art. 78, nie przewiduje stosowania przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), brak jest jednak uzasadnionych, logicznych podstaw do przyjęcia, że "zatrudnienie", o którym mowa w omawianym art. 15, nie jest tożsamym z pojęciem "zatrudnienia" zdefiniowanym w art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników..., a więc, że pojęcie to oznacza nie tylko wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy, lecz również każdą pracę zarobkową wykonywaną na podstawie umowy innej niż umowa o pracę. Taką interpretację omawianego przepisu przyjął Sąd Najwyższy zarówno w orzeczeniu z dnia 29 listopada 1978 r. II UZP 31/78, jak i w wyroku z dnia 5 sierpnia 1988 r. II URN 161/88. Argumentację wnioskodawcy, że skoro w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie ograniczenia emerytur wojskowych (Dz. U. Nr 29, poz. 140) za pracę zarobkową uważa się wykonywanie prac, z tytułu których emeryt osiąga dochód, w szczególności jako sprzedawca ajencyjny, to praca agencyjna jest również zatrudnieniem w rozumieniu art. 15 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy ... należy uznać za chybioną. Po pierwsze bowiem powołane rozporządzenie wydane było z upoważnienia zawartego w art. 14 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy i zakres jego działania był ograniczony do celów określonych w tym przepisie, czyli do zasad zmniejszania emerytury wojskowej. Po drugie art. 15 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy operuje dwoma pojęciami: "praca zarobkowa" oraz "zatrudnienie". Nie są to pojęcia równoznaczne, bowiem "praca zarobkowa" obejmuje zarówno zatrudnienie, tj. pracę wykonywaną na podstawie umowy o pracę, jak i pracę wykonywaną na podstawie innych umów. Przepis ten określa warunki wliczania do wysługi lat pracy zarobkowej, wykonywanej po ustaleniu emerytury, zezwala jedynie na wliczenie okresu zatrudnienia (wykonywanego w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie). Po trzecie należy zauważyć, że art. 14 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy nie obowiązuje od dnia 8 czerwca 1989 r. bowiem został uchylony przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym.... (Dz. U. Nr 35, poz. 190), natomiast art. 15 pozostał niezmieniony. Słusznie podnosi Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu pytania prawnego, że taka interpretacja prowadzi do zróżnicowani żołnierzy zawodowych z tego powodu, że: "jedni z nich wykonywali pracę zarobkową przed wstąpieniem do służby, a inni po zwolnieniu z niej już jako emeryci", jednakże zróżnicowanie to wynika z jednoznacznej woli ustawodawcy. Nieprzekonujący jest argument, że posługiwanie się przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej, lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 146) pojęciem wymiaru czasu pracy może przemawiać za przyjęciem, iż przez "zatrudnienie", o którym mowa w art. 15 powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy, można rozumieć okresy zaliczalne do okresów zatrudnienia. Artykuł 1 powołanej ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę ... na podstawie umowy z agencyjnej ... posługuje się jedynie kryterium okresu trwania pracy wykonywanej na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia, a nie kryterium czasu pracy, natomiast w art. 35 jest to jedynie kryterium posiłkowe, stosowane wówczas, gdy (np. w art. 9 i 13) podstawowe kryterium, tj. dochód, nie jest spełnione. Nie zmienia to jednak faktu, że praca wykonywana na podstawie umowy agencyjnej nie jest zatrudnieniem, mimo że jest pracą zarobkową.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w świetle art. 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy... emerytowi wojskowemu, który po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej pracował zarobkowo, dolicza się do wysługi emerytalnej tylko okresy zatrudnienia wymienione w art. 8 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, tj. okresy pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy i z mocy powołanych przepisów, oraz w trybie art. 391 k.p.c. orzekł jak w sentencji uchwały.