I PZP 30/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Sanetra (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Borkowski, J. ŁętowskiSentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora, w sprawie z powództwa Janiny K. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w C. o odprawę emerytalną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 13 czerwca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi służby zdrowia, który po przejściu na rentę otrzymał jednomiesięczną odprawę na podstawie § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1982 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznej służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 8, poz. 65), przysługuje odprawa w ograniczonym zakresie, jeżeli pracownik ten podjął ponownie zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy również w zakładzie społecznej służby zdrowia, nie zawieszając prawa do renty, a w dacie kolejnego rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę posiada staż pracy uprawniający do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia (§ 19 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 września 1989 r. - Dz. U. Nr 58, poz. 346)podjął następującą uchwałę:Pracownikowi, który po przejściu na rentę otrzymał jednomiesięczną odprawę na podstawie § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1982 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznej służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 18, poz. 65), przysługuje uzupełnienie odprawy, jeżeli podjął ponownie zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, bez zawieszenia prawa do renty, a w dacie kolejnego rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę posiada staż pracy uprawniający do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia na podstawie § 19 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 września 1989 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 346). Uzasadnienie faktycznePowódka Janina K., której powództwo o zasądzenie różnicy odprawy emerytalnej w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia zostało oddalone przez Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Chełmnie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 1991 r., zatrudniona była w pozwanym Zespole Opieki Zdrowotnej w C. od dnia 10 czerwca 1968 r. do dnia 3 marca 1983 r. Przechodząc na rentę w 1983 r. otrzymała jednomiesięczną odprawę na podstawie § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1982 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 8, poz. 65).Od 1984 r. powódka ponownie podjęła pracę jako salowa w niepełnym wymiarze czasu pracy i bez zawieszania prawa do renty. W takim charakterze i na tych zasadach pracowała w Zespole Opieki Zdrowotnej w C. do dnia 30 kwietnia 1990 r., kiedy to jej umowa o pracę uległa rozwiązaniu na mocy porozumienia stron w związku z przejściem na emeryturę.W sumie, do dnia 30 kwietnia 1990 r., powódka przepracowała 20 lat 6 miesięcy i 21 dni w służbie zdrowia, co, w myśl § 19 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 września 1989 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 346), oznacza, że gdyby przyjąć, że przepis ten ma do niej zastosowanie (a tej kwestii dotyczy właśnie przekazane przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu zagadnienie prawne), byłaby uprawniona do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.Swoje wątpliwości co do możliwości zastosowania tego przepisu do powódki Sąd Wojewódzki uzasadnia tym - podzielając w tym punkcie stanowisko Sądu Rejonowego - że powódka przeszła na rentę w 1983 r., a w 1990 r. nastąpiło jedynie przekształcenie jej renty w emeryturę wobec ukończenia przez nią 60 lat życia, "ponieważ powódka nie zawiesiła prawa do renty, podejmując ponowne zatrudnienie". Sąd Wojewódzki powołał się przy tym na to, że Sąd Najwyższy w kolejnych orzeczeniach poświęconych problematyce odpraw dał wyraz poglądowi, że o przejściu na emeryturę lub rentę może być mowa w przypadku ponownego zatrudnienia tylko w sytuacji, gdy pracownik zrezygnował z wcześniejszej emerytury lub zawiesił prawo do emerytury. Pogląd taki znalazł, między innymi, wyraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1990 r. I PR 285/90, w którym sformułował on tezę: "Jeżeli np. pracownikowi w chwili przechodzenia na emeryturę przysługiwała jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia odpowiadająca piętnastoletniemu okresowi pracy oraz jeżeli ten sam pracownik w chwili «ponownego przejścia na emeryturę» wykazywał się już dwudziestoletnim okresem pracy, za który odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia - to przyznanie mu odprawy odpowiadającej różnicy między sześciomiesięcznym a trzymiesięcznym wynagrodzeniem stanowi uzupełnienie tylko odprawy poprzedniej ze względu na spełnienie warunku wymaganego dla otrzymania odprawy w wyższej wysokości". Tezie tej towarzyszy zastrzeżenie, że odnosi się ona do pracownika, który przed podjęciem pracy w danym zakładzie uzyskał już status emeryta, ale na skutek podjęcia zatrudnienia w pełnym rozmiarze nie korzystał ze świadczeń emerytalnych wobec ich zawieszenia, a następnie po rozwiązaniu stosunku pracy przeszedł ponownie na emeryturę.Podobne poglądy, a mianowicie, że z wymaganą jednorazowością odprawy nie jest sprzeczna wykładnia dopuszczająca przyznanie wyższej odprawy, z jednoczesnym odliczeniem odprawy wcześniej wypłaconej, oraz że dotyczy to przypadku ponownego przejścia pracownika na emeryturę, a to zaś może mieć miejsce tylko wtedy, gdy pracownik zrezygnował z wcześniej przyznanej mu emerytury lub gdy uległa ona zawieszeniu, znalazły wyraźne odbicie także np. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1990 r. I PR 140/90 czy w wyroku z dnia 27 marca 1990 r. I PR 55/90.W wykładni przepisów rozporządzenia z dnia 1 marca 1982 r. i z dnia 22 września 1989 r. przewidujących przyznanie jednorazowej odprawy pracownikowi przechodzącemu na emeryturę lub rentę zasadniczy nacisk powinien - zdaniem Sądu Najwyższego - zostać położony na to, że jest to świadczenie zrelatywizowane do długości stażu pracy, stanowiące tym samym szczególną formę rekompensaty za wkład pracy. Mając to na względzie w odpowiednio szeroki sposób - zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego należy interpretować pojęcie jednorazowości odprawy, uznając, że w pewnych wypadkach może być ona wypłacana w częściach ("na raty"), stosownie do długości przepracowanego okresu pracy, nie przestając być tą samą odprawą. Należy tu przy tym zwrócić uwagę na to, że przepisy nie mówią o jednorazowości przejścia na emeryturę lub rentę ("jednorazową" ma być jedynie odprawa), co oznacza, że mogą one mieć zastosowanie przy każdym kolejnym przejściu na emeryturę lub rentę. Tym samym przy kolejnym przejściu na rentę lub emeryturę w gruncie rzeczy pracownikowi nie należy się jakaś nowa odprawa, lecz jedynie uzupełnienie odprawy wcześniej wypłaconej.Z ustaleń Sądów obu instancji wynika, że kolejne rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło z powodu jej przejścia na emeryturę, co należy uznać za rozstrzygające dla całej sprawy. Jeżeli bowiem nie budzi wątpliwości, że powódkę należało zaliczyć do kategorii osób "przechodzących na emeryturę" w rozumieniu § 19 rozporządzenia z dnia 22 września 1989 r., to bez znaczenia jest to, czy jednocześnie przyjmuje się, że przejście na emeryturę polegało na przekształceniu jej renty w emeryturę. Wątpliwe przy tym zresztą jest twierdzenie, że renta przekształca się w emeryturę, skoro są to rodzajowo odrębne od siebie świadczenia, wymagające wydania oddzielnych decyzji przez ZUS: ani renta nie jest odmianą emerytury, czy też przekształconą emeryturą, ani też emerytura nie jest rodzajem renty lub przekształconą rentą.Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy zajął stanowisko, którego treść została zawarta w sentencji niniejszej uchwały.