I PZP 31/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Sanetra. Sędziowie SN: J. Borkowski (sprawozdawca), J Łętowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny W. przeciwko Urzędowi Miejskiemu w J. Z. o zapłatę odprawy pieniężnej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 6 czerwca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy pracownikowi mianowanemu, korzystającemu z urlopu wychowawczego kończącego się już po wygaśnięciu stosunku pracy, przysługuje prawo do wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 21, poz. 124 i Dz. U. Nr 43, poz. 253)?podjął następującą uchwałę:Pracownikowi mianowanemu, korzystającemu z urlopu wychowawczego kończącego się już po wygaśnięciu stosunku pracy, przysługuje prawo do wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneJoanna W. z dniem 1 czerwca 1987 r. podjęła pracę w Urzędzie Miejskim w J.Z. na stanowisku inspektora, a po uzyskaniu dnia 1 lipca 1988 r. mianowania objęła stanowisko inspektora miejskiego. Na jej prośbę udzielono jej urlopu wychowawczego na okres od dnia 2 marca 1990 r. do dnia 1 marca 1993 r. Po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 i Nr 43, poz. 253) z Joanną W. nie został do dnia 1 października 1990 r. nawiązany stosunek pracy i wygasł on z mocy przepisu art. 33 art. 1 wspomnianej ustawy w dniu 31 grudnia 1990 r.Joanna W. wystąpiła dnia 20 grudnia 1990 r. do Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w Jastrzębiu-Zdroju z pozwem przeciwko Urzędowi Miejskiemu w J.Z. o zapłatę sześciomiesięcznego wynagrodzenia, powołując się na treść art. 33 ust. 2 i art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Jastrzębiu-Zdroju wyrokiem z dnia 24 stycznia 1991 r. zasądził na rzecz powódki od pozwanego kwotę 3.717.000 zł, tytułem należnego jej wynagrodzenia, uznając, że na podstawie art. 33 ust. 2 wspomnianej ustawy o pracownikach samorządowych powódce przysługuje wynagrodzenie, o którym stanowi art. 10 ust. 3 tejże ustawy. Skoro zaś ustawa nie reguluje w sposób odrębny sytuacji osób korzystających z urlopu wychowawczego, to należy zastosować wspomniane przepisy również do powódki, bo nie jest ona wyłączona z zakresu ich stosowania.Od tego wyroku pozwany wniósł rewizję, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 33 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych przez przyjęcie, że pracownica przebywająca na urlopie wychowawczym, z którą nie nawiązano nowego stosunku pracy, ma prawo do wynagrodzenia obliczonego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. W rewizji wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. W motywach powołano się na to, że w chwili wygaśnięcia stosunku pracy powódka nie pobierała wynagrodzenia za pracę, a gdyby urlop wychowawczy kończył się w okresie sześciu miesięcy od wygaśnięcia stosunku pracy, to wtedy należałoby się powódce wynagrodzenie obliczone w podany wyżej sposób.Sąd Wojewódzki powziął w rozpoznawanej sprawie poważną wątpliwość prawną, czy są podstawy do zasądzenia na rzecz powódki wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, jeżeli korzystała ona z urlopu wychowawczego i nie świadczyła pracy. Jeżeli jednak jej żądanie nie byłoby uwzględnione, to mimo tego, że była pracownikiem mianowanym znalazłaby się w sytuacji mniej korzystnej niż pracownicy nie będący mianowanymi ze względu na to, że ci inni pracownicy mają prawo do świadczeń określonych w ustawie z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.).Z wykładni gramatycznej art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych wynika, że prawo do wynagrodzenia zachowuje pracownik, który nie podejmie zatrudnienia, a korzystanie z urlopu wychowawczego wskazuje na brak zamiaru podjęcia zatrudnienia. Na skutek poważnych wątpliwości, które w konkretnej sprawie budzi zagadnienie prawne, postanowieniem z dnia 6 czerwca 1991 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy w Katowicach zwrócił się o rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego do Sądu Najwyższego.Uzasadnienie prawneRozważając zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 10 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 z późn. zm.) jako przesłankę ustalenia prawa do wynagrodzenia ustanawia "czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy". Prawodawca nie wymaga ustalenia przyczyn ani zamiaru pracownika, którego zatrudnienie ustało, lecz wymienia jedynie określony fakt pozostawania bez pracy. Jeżeli więc pracodawca nie różnicuje przyczyn pozostawania bez pracy, to nie można w stosowaniu przepisu wprowadzać takiego zróżnicowania.Określając w przepisach przejściowych sytuację pracowników, którzy stali się pracownikami samorządowymi z mocy art. 33 ust. 1 wspomnianej ustawy, w art. 33 ust. 3 zróżnicowano tylko podstawy prawne wynagrodzeń przysługujących im w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy, ale żadnej kategorii pracowników nie wyłączono spod działania przepisu. Inaczej mówiąc, przepis dawał wszystkim pracownikom uprawnienie, a dystynkcję pomiędzy pracownikami mianowanymi oraz tymi, którzy nie byli pracownikami mianowanymi, przeprowadził wyłącznie w odniesieniu do podstawy prawnej wynagrodzenia. Wykładnia gramatyczna obydwóch przepisów prawnych wyraźnie więc wskazuje na jednolite traktowanie - co do zasady przyznania wynagrodzenia - wszystkich pracowników, który stając się z mocy prawa pracownikami samorządowymi nie zostali do dnia 1 października 1990 r. zatrudnieni, a ich stosunek pracy wygasł.Pracownik korzystający z urlopu wychowawczego znajduje się w szczególnej sytuacji, bo wprawdzie w zakładzie pracy nie świadczy pracy ani nie pobiera wynagrodzenia za pracę, ale ma on szereg obowiązków wobec zakładu pracy, a zakład pracy ma również obowiązki wobec tego pracownika. W szczególności należy zwrócić uwagę na przepisy ograniczające możliwość wypowiedzenia umowy o pracę, zawarte w § 4 i 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454), czy na możliwość zastosowania wobec pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym środków za nieprzestrzeganie dyscypliny pracy (§ 13 ust. 3 cyt. rozporządzenia), a przede wszystkim na przepis § 17 cyt. rozporządzenia stanowiącego, że "zakład pracy jest obowiązany zatrudnić pracownicę po zakończeniu urlopu wychowawczego na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom za wynagrodzeniem nie niższym od pobieranego przed tym urlopem". W rozpoznawanej sprawie pracownica zostaje pozbawiona tego nader istotnego uprawnienia ze względu na wygaśnięcie jej stosunku pracy.Jeżeli więc pracownik mianowany, korzystający z urlopu wychowawczego - czyli zamierzający nie pozostawać w zatrudnieniu, bo to jest w końcu istotą tego urlopu - traci doniosłe życiowo uprawnienie do powrotu do pracy w uprzywilejowanej sytuacji ukształtowanej przepisem § 17 powołanego rozporządzenia, to nie można uznać, że korzystanie z urlopu wychowawczego ma być jeszcze wykorzystane jako argument przy niekorzystnej dla niego wykładni przepisów prawa.Zwrócić trzeba jeszcze uwagę na to, że prawodawca kształtował przepisy przejściowe ustawy o pracownikach samorządowych w taki sposób, ażeby uformowanie nowego składu osobowego administracji samorządowej nie prowadziło do pozbawienia uprawnień przysługujących pracownikom urzędów terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, którzy z mocy prawa stali się pracownikami samorządowymi. Nowelizacja przepisu art. 33 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych wyraźnie na to wskazuje.Powyższe względy uzasadniają odpowiedź zamieszczoną w sentencji uchwały.