III CZP 19/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Elżbiety B. o wpis prawa własności w księgach wieczystych, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 23 stycznia 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy państwowe biuro notarialne może w postępowaniu księgowo-wieczystym rozpoznać merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W postępowaniu księgowo-wieczystym wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego rozpoznaje państwowe biuro notarialne, w którym postępowanie takie jest prowadzone. Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 29 czerwca 1970 r. odrzuciło rewizję Małgorzaty B. od zarządzenia tegoż Biura z dnia 2 czerwca 1970 r. w sprawie przywrócenia wpisu prawa własności poprzednich właścicieli Matyldy B. i Jana F. w księgach wieczystych Kw nr 19815 i 19816.Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 14 września 1970 r. oddalił zażalenie Małgorzaty B. na powyższe postanowienie Państwowego Biura Notarialnego, a zarazem przekazał temuż Biuru do rozpoznania zawarty w tym zażaleniu wniosek skarżącej o przywrócenie jej terminu do wniesienia rewizji przeciwko wpisowi dokonanemu dnia 2 czerwca 1970 r.Po rozpoznaniu wniosku Małgorzaty B. o przywrócenie terminu Państwowe Biuro Notarialne w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 27 października 1970 r. wniosku tego nie uwzględniło.To ostatnie postanowienie zaskarżyła Małgorzata B. zażaleniem, w toku rozpoznawania, którego Sąd Wojewódzki w Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące wątpliwości zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneRozpoznając powyższe pytanie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wątpliwość, jaka się nasunęła Sądowi Wojewódzkiemu co do zagadnienia ujętego w przedstawionym pytaniu, ma swe źródło w przepisie art. 171 k.p.c., który - jako wyjątek od wyrażonej w art. 148 k.p.c. zasady rozpoznawania spraw na rozprawie - zezwala na wydanie na posiedzeniu niejawnym postanowienia o odrzuceniu spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego wniosku o przywrócenie terminu.Wątpliwość ta nie jest jednak usprawiedliwiona.W odróżnieniu od art. 148 § 1 k.p.c., który stanowi, że w toku procesu, w braku odmiennego unormowania szczególnego, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie - w postępowaniu nieprocesowym w myśl art. 514 § 1 k.p.c. rozprawa jest konieczna tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. Brak zaś obligatoryjnej rozprawy rekompensuje w pewnej mierze zawarte w tymże przepisie unormowanie, które pozwala sądowi mimo niewyznaczenia rozprawy wysłuchać uczestników na posiedzeniu sądowym lub zażądać od nich oświadczeń na piśmie.Ponieważ zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się do innych rodzajów postępowań jedynie odpowiednio, tj. z uwzględnieniem ewentualnej odmienności obowiązujących w nich zasad, przeto omówiony poprzednio wyjątkowy charakter rozprawy w postępowaniu nieprocesowym nie może być pominięty przy rozważaniu zagadnienia, czy przepis art. 171 k.p.c., ograniczający dopuszczalność załatwienia wniosku o przywrócenie terminu na posiedzeniu niejawnym tylko do jego odrzucenia, stosuje się także w postępowaniu nieprocesowym.Z tego zaś, co powiedziano poprzednio, wynika, że zasadnicza różnica co do obowiązku wyznaczania rozprawy, jaka zachodzi pomiędzy obu rozważonymi postępowaniami, nie tylko nie pozwala na wyciąganie - w odniesieniu do postępowania nieprocesowego - takich wniosków z art. 171 k.p.c., jakie są uzasadnione dla procesu, ale w ogóle czyni przepis ten w postępowaniu nieprocesowym nieaktualnym.Skoro bowiem, jak to już poprzednio wyjaśniono, regułą w tym postępowaniu jest rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym, brak zaś jest przepisu, który by przewidywał konieczność wyznaczenia rozprawy dla załatwienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, to jest rzeczą oczywistą, że w postępowaniu nieprocesowym nie ma przeszkód do rozpoznania takiego wniosku na posiedzeniu niejawnym.Ponieważ postępowanie ksiegowo-wieczyste prowadzą państwowe biura notarialne, stosując odpowiednio przepisy postępowania nieprocesowego (art. 56 prawa o ks. wiecz. z 1964 r. w związku z art. X § 1 przep. wprow. k.p.c. z 1964 r.), Sąd Wojewódzki zaś upatrywał ewentualną przeszkodę do rozpoznania przez państwowe biuro notarialne wniosku o przywrócenie terminu tylko w obligatoryjności rozprawy, przeto na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.