I CZ 12/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Dmowski. Sędziowie SN: T. Ereciński (sprawozdawca), T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 1991 r. na rozprawie sprawy z wniosku Przedsiębiorstwa Wdrożenia Techniki Komputerowej (...), Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. o wpis do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Rejonowego - Sądu Gospodarczego w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 1991 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca - Przedsiębiorstwo Wdrażania Techniki Komputerowej (...) Spółka z o.o. w B. zwrócił się do Sądu Rejonowego z wnioskiem o wpis do rejestru handlowego uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki.Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 1991 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku wezwał wnioskodawcę do usunięcia przeszkód w dokonaniu wpisu przez złożenie: uchwał o podwyższeniu kapitału zakładowego, oświadczeń wspólników o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego w formie aktu notarialnego oraz oświadczenia wszystkich członków zarządu, że wpłaty na podwyższony kapitał zostały dokonane.Postanowienie to zaskarżył zażaleniem wnioskodawca w części dotyczącej żądania dołączenia do wniosku oświadczenia o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego przez złożenie oświadczenia w formie aktu notarialnego.Sąd Wojewódzki - Sąd Gospodarczy w Białymstoku postanowieniem z dnia 3 czerwca 1991 r. postanowił przedstawić do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu powstałe przy rozpoznawaniu zażalenia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:Czy wpis do rejestru handlowego o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego w spółce z o.o. może być dokonany skutecznie jedynie wówczas, gdy wniosek taki zawiera oświadczenia w formie aktu notarialnego przez dotychczasowych wspólników o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego na tle przepisu art. 258 § 2 kodeksu handlowego?Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 1991 r. Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadnienie przedstawionego zagadnienia prawnego jest nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy. Zarówno Sąd Wojewódzki, jak i Sąd Rejestrowy milcząco przyjęły, że wnioskodawca uprawniony był do podejmowania decyzji o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o. bez zmiany umowy spółki. Tymczasem ze znajdującej się w aktach sprawy umowy spółki nie wynika, by przewidywała ona wprost możliwość podwyższenia kapitału zakładowego spółki na podstawie tej umowy. Wniosku takiego nie można w szczególności wyprowadzić ze sformułowania § 8 umowy Spółki z o.o., że "uchwały zgromadzenia wymagają te sprawy, które są dla nich zastrzeżone na mocy kodeksu handlowego lub niniejszej umowy. W szczególności zgromadzenie (...) decyduje o powiększeniu lub obniżeniu kapitału zakładowego Spółki". Z postanowienia umowy wyliczającej kompetencje określonego organu spółki nie można domniemywać samej możliwości podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o., skoro żadne inne postanowienie umowy spółki możliwości takiej nie przewiduje. Za takim wnioskiem przemawia fakt, że umowa spółki i tak nie może przyznać uprawnień przysługujących co do podwyższenia kapitału zakładowego zgromadzeniu wspólników lub innym władzom spółki. Umowa spółki powinna zawierać wyraźne postanowienie, normujące podwyższenie kapitału bądź w sposób ogólny (np. kapitał zakładowy spółki może być podwyższony na podstawie uchwały wspólników), bądź określając szczegółowo wysokość podwyższonego kapitału, terminy, warunki wpłaty itp. Skoro przedmiotowa umowa Spółki z o.o. postanowień takich nie zawiera, to zgodnie z art. 255 § 1 k.h. podwyższenie kapitału zakładowego Spółki (...) w B. mogło nastąpić jedynie przez zmianę umowy spółki.Z tych względów zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 388 § 1 w zw. z 394 § 2 k.p.c., podlega uchyleniu, a przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien odmówić wpisu do rejestru, jeżeli umowa spółki nie zostanie odpowiednio zmieniona.Gdyby natomiast umowa spółki z o.o. przewidywała wyraźnie możliwość podwyższenia kapitału zakładowego i stosowna uchwała wspólników zdecydowała o podwyższeniu kapitału zakładowego, to niewątpliwie fakt ten musi być zgłoszony do Sądu Rejestrowego. Artykuł 258 § 1 k.h. odnosi się zarówno do sytuacji, gdy nastąpiła zmiana umowy spółki, jak i do wypadku, w którym podwyższenie kapitału zakładowego nastąpiło z mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki. Postanowienie § 2 art. 258 k.h. jednoznacznie reguluje, co należy dołączyć do zgłoszenia. Uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego, jeżeli nie jest związana ze zmianą umowy spółki, może być również zaprotokołowana bez udziału notariusza, gdyby jednak uchwała zgromadzenia ogólnego wspólników upoważniała nowych wspólników do objęcia udziału w oznaczonej wysokości, to wówczas, zgodnie z art. 256 k.h., oświadczenie nowego wspólnika powinno zawierać przystąpienie do spółki na podstawie umowy spółki i objęcie udziału w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.Z postanowienia art. 256 k.h. wynika niewątpliwie, że wszyscy wspólnicy muszą złożyć oświadczenie o objęciu udziału. Przepis ten formę aktu notarialnego zastrzega wyraźnie tylko w stosunku do nowych wspólników. A contratio wynika, że złożenie oświadczenia przez dotychczasowego wspólnika nie wymaga formy aktu notarialnego i że wystarczające jest zachowanie zwykłej formy pisemnej. Konieczność zachowania formy pisemnej wynika pośrednio ze sformułowania art. 258 § 2 pkt 3 k.h., który wymaga dołączenia do zgłoszenia "oświadczenia" o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego. Oznacza to, że do zgłoszenia może być dołączony dokument pisemny zawierający takie oświadczenie, przy czym tylko w stosunku do oświadczenia nowych wspólników dokument ten wymaga formy aktu notarialnego (art. 256 k.h.). Oświadczenie dotychczasowych wspólników o objęciu podwyższonego kapitału zakładowego może być zawarte bądź w protokole ze zgromadzenia wspólników, na którym podwyższono kapitał zakładowy, bądź w odrębnym dokumencie.Nieuzasadnione i zbyt formalistyczne jest wymaganie kwalifikowanej formy szczególnej aktu notarialnego w sytuacji, gdy przepis expressis verbis takiego rygoru nie zawiera. Podobnie nieformalistyczne stanowisko co do interpretacji art. 256 k.h., aczkolwiek na tle innego stanu faktycznego, przyjął również już wcześniej Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1989 r. III CZP 55/89, OSNCP 1990, z. 6, poz. 81.