III CZP 64/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Majewska, A. Nalewajko.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Krystyny P. przeciwko (...) Akademii Medycznej w S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Szczecinie postanowieniem z dnia 8 października 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na wydane na podstawie art. 414 k.p.c. postanowienie sądu o wstrzymaniu wykonania prawomocnego wyroku przysługuje zażalenie?"podjął następującą uchwałę:Na postanowienie sądu o wstrzymaniu wykonania wyroku, podjęte na podstawie art. 414 k.p.c., zażalenie nie przysługuje. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Akademia Medyczna w S. wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 16 listopada 1989 r., sygn. akt (...), opierając skargę na podstawie nieważności przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. Jednocześnie złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania tego wyroku. Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 6 września 1990 r. wydanym na podstawie art. 414 k.p.c. wstrzymał wykonanie wyroku z dnia 16 listopada 1989 r. do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi. Postanowienie to zaskarżyła strona przeciwna (powódka), wnosząc o jego uchylenie.Rozpoznając to zażalenie Sąd Wojewódzki w Szczecinie przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Dopuszczalność zażalenia można ujmować zarówno w szerszym, jak i węższym tego słowa znaczeniu. W pierwszym znaczeniu przez dopuszczalność zażalenia należy rozumieć wszystkie wymagane dla zażalenia przez ustawę procesową warunki. W drugim znaczeniu dopuszczalność zażalenia oznacza dopuszczalność pod względem przedmiotowym - przez co należy rozumieć odpowiedź na pytanie: na jakie orzeczenie sądu i zarządzenie przewodniczącego zażalenie przysługuje (tzn. dopuszczalność z mocy ustawy), oraz dopuszczalność podmiotową - przez co należy rozumieć odpowiedź na pytanie, jakim podmiotom przysługuje legitymacja do wniesienia zażalenia. Nie stanowi natomiast odrębnej przesłanki dopuszczalności zażalenia istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu.Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wiąże się wprost z problemem dopuszczalności zażalenia w znaczeniu przedmiotowym. Podejmując tę kwestię należy wstępnie zauważyć, że dopuszczalność zażalenia w ścisłym znaczeniu (wyżej przedstawionym) jest różnie unormowana w poszczególnych postępowaniach sądowych, uregulowanych w kodeksie postępowania cywilnego. Jako ogólną zasadę przyjęto jednak - jeżeli chodzi o dopuszczalność zażalenia pod względem przedmiotowym - że zażalenie jest dopuszczalne tylko na postanowienie sądu i zarządzenie przewodniczącego, w przypadkach dokładnie określonych odpowiednimi przepisami prawnymi zarówno zawartymi w k.p.c., jak i w innych aktach normatywnych (np. składających się na szczególną część postępowania nieprocesowego) lub zawartych w przepisach związkowych (np. w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Taki sposób unormowania tej kwestii przyjęto już w reformie kodeksu postępowania cywilnego z 1950 r., a utrzymano go w obowiązującym kodeksie.Przyjęcie tej ogólnej zasady nie oznacza wszakże, aby w poszczególnych postępowaniach sądowych przeprowadzono ją jednolicie. Można tu wyodrębnić dwa zastosowane przez ustawodawcę rozwiązania. Pierwsze polega na uregulowaniu dopuszczalności zażalenia w jednym przepisie dla wszystkich przypadków, kiedy zażalenie jest dopuszczalne dla danego rodzaju postępowania sądowego. Takie rozwiązanie przyjęto w procesie (art. 394 k.p.c.) i w postępowaniu zabezpieczającym (art. 741 k.p.c.). Drugie rozwiązanie polega na uregulowaniu dopuszczalności zażalenia w przepisach normujących poszczególne orzeczenia czy zarządzenia, na które właśnie przewiduje się ten środek zaskarżenia. Takie rozwiązanie przyjęto w postępowaniu nieprocesowym i egzekucyjnym.Taka regulacja oznacza jedynie tyle, że sama zasada, iż zażalenie dopuszczalne jest tylko w przypadkach określonych w kodeksie, została utrzymana, przy jej odmiennym sposobie realizacji. Odnosząc te stwierdzenia do postanowienia wydanego w trybie art. 414 k.p.c., tj. postanowienia o wstrzymaniu wykonania wyroku na wniosek strony, która wniosła skargę o wznowienie postępowania oraz uprawdopodobniła, że grozi jej niepowetowana szkoda, należy zauważyć, iż odpowiedzi co do dopuszczalności zażalenia na takie postanowienie należy poszukiwać - zgodnie z ogólną regułą przyjętą w procesie - w treści art. 394 § 1 k.p.c. W przepisie tym bowiem wyliczono wyczerpująco wszystkie przypadki dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu I instancji i zarządzenie przewodniczącego tegoż sądu, wydane na podstawie przepisów tego kodeksu w trybie postępowania rozpoznawczego, z wyłączeniem jedynie postępowań procesowych odrębnych. Treść art. 394 § 1 k.p.c. przynosi w tym względzie odpowiedź negatywną, gdyż zgodnie z pkt 4 § 1 art. 394 k.p.c. zażalenie przysługuje jedynie na postanowienie, którego przedmiotem jest rygor natychmiastowej wykonalności. Jest to zrozumiałe, gdyż chodzi o wykonanie nieprawomocnego wyroku, tymczasem w art. 414 k.p.c. chodzi o wstrzymanie wykonalności wyroku prawomocnego.Negatywna odpowiedź wynikająca z treści art. 394 § 1 k.p.c. co do dopuszczalności zażalenia na postanowienie podjęte w trybie art. 414 k.p.c. nie wyklucza potrzeby rozważenia sugestii przedstawionej przez Sąd Wojewódzki, iż dopuszczalność zażalenia na postanowienie z art. 414 k.p.c. można przyjąć - w drodze analogii - z art. 741 k.p.c. Orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło przykładowo dopuszczalność zażalenia na stwierdzenie prawomocności orzeczenia, o którym mowa w art. 364 k.p.c., w drodze analogii z art. 795 k.p.c. (uchwała z dnia 18 czerwca `1966 r. III CZP 48/66 - OSNCP 1967, z. 2, poz. 19). Tę sugestię Sądu Wojewódzkiego należy jednak odrzucić. O ile bowiem uzasadniona jest analogia między stwierdzeniem prawomocności orzeczenia (które nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji) oraz nadaniem klauzuli wykonalności, o tyle nie sposób doszukiwać się podobieństwa między postanowieniem w sprawie zarządzenia tymczasowego, na które przysługuje zażalenie - art. 741 k.p.c., a wstrzymaniem wykonania prawomocnego wyroku w razie zaistnienia przesłanek z art. 414 zd. 2 k.p.c. Są to bowiem orzeczenia nie tylko odmienne rodzajowo, lecz i jakościowo.Reasumując, wyrażona treść art. 394 § 1 k.p.c., jak również niemożność przyjęcia dopuszczalności zażalenia na postanowienie z art. 414 k.p.c. w drodze analogii uzasadniają odpowiedź sformułowaną w sentencji uchwały.