WRN 81/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Medyk. Sędziowie: kpt. J. Dołhy, płk A. Kamieński (sprawozdawca), płk S. Przyjemski, ppłk B. Rychlicki, płk J. Steckiewicz, mjr Z. Stankiewicz (deleg. do SN).Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr S. WójcickiSentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 września 1991 r. na rozprawie sprawy:1) Zbigniewa R., skazanego prawomocnie za przestępstwa określone w art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 4 w zw. z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym i w zb. z art. 282 k.k. na karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, początkowo złagodzonej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii (Dz. U. Nr 39, poz. 117) w wyniku postanowienia Sądu Okręgu Wojskowego w W., z dnia 2 sierpnia 1983 r., a następnie w dniu 6 sierpnia 1984 r. postanowieniem tegoż sądu na podstawie art. 5 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii (Dz. U. Nr 36, poz. 192) darowanej, w stosunku do którego postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 6 grudnia 1989 r. na podstawie art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1989 r. o przebaczeniu i puszczeniu w niepamięć niektórych przestępstw i wykroczeń (Dz. U. Nr 34, poz. 179), przebaczono i puszczono w niepamięć skazanie za opisane wyżej czyny;2. Ireny-Zofii R., skazanej prawomocnie za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 4 w zw. z art. 48 ust. 2 cyt. wyżej dekretu i w zb. z art. 282 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, która postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w B. z dnia 26 lipca 1983 r., na podstawie art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i 3 pkt 8 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, została w całości darowana, a w stosunku do której postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 6 grudnia 1989 r., na podstawie art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1989 r., zastosowano abolicję.3. Danuty J., skazanej prawomocnie za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 cyt. wyżej dekretu na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, którą to karę w całości darowano postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w B. z dnia 26 lipca 1983 r., na podstawie art. 1 ust. 1 cyt. już poprzednio ustawy o amnestii z dnia 21 lipca 1983 r., a w stosunku do której postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 6 grudnia 1989 r. zastosowano, na podstawie art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1989 r., abolicję.4. Marka R., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 48 ust. 4 w zw. z art. 48 ust. 2 dekretu o stanie wojennym w zb. z art. 282 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz za przestępstwo określone w art. 287 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, a w miejsce tych orzeczonych kar na karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, którą to karę w całości darował Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 2 września 1983 r., na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, i w stosunku do którego Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 6 grudnia 1989 r. zastosował abolicję, na podstawie art. 1 cyt. ustawy z dnia 29 maja 1989 r.5. Zbigniewa P., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 cyt. dekretu na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 73 § 1 i 2 oraz art. 74 § 1 k.k. warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata, a także na karę grzywny w wysokości 135.000 zł, w stosunku do którego Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 22 sierpnia 1983 r., na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, darował część nie ściągniętej jeszcze kary grzywny.6. Dariusza R., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 w zb. z art. 48 ust. 4 i w zw. z art. 48 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym i w zb. z art. 282 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz z art. 287 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, a w miejsce tych jednostkowych kar na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, które to kary jednostkowe tak, jak i kara łączna, darowane zostały w całości postanowieniem Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 2 sierpnia 1983 r., na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, a w stosunku do którego Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 6 grudnia 1989 r., na podstawie art. 1 cyt. ustawy z dnia 29 maja 1989 r., zastosował abolicję.7. Jacka B., skazanego prawomocnie za przestępstwo określone w art. 282 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i za przestępstwo określone w art. 287 k.k. na tę samą karę, tj. 1 roku pozbawienia wolności, a w miejsce tych kar jednostkowych na karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, które to kary w całości zostały darowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii, na mocy postanowienia Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 2 sierpnia 1983 r., a w stosunku do każdego tenże sam Sąd postanowieniem z dnia 6 grudnia 1989 r. zastosował abolicję, na podstawie art. 1 cyt. ustawy z dnia 29 maja 1989 r. 8. Anny O., prawomocnie skazanej za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 cyt. dekretu na karę 7 miesięcy pozbawienia wolności, w stosunku do której Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 6 grudnia 1989 r. zastosował abolicję, w myśl postanowień art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1989 r.9. Ireny R., prawomocnie skazanej za przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 cyt. dekretu na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie kary z mocy art. 73 § 1 i 2 k.k. i art. 74 § 1 k.k. warunkowo zawieszono na okres 3 lat oraz na karę grzywny w wysokości 6.000 zł.10. Zbigniewa K., oskarżonego o przestępstwo określone w art. 46 ust. 1 w zb. z art. 18 § 2 k.k. i w zw. z art. 48 ust. 1 cyt. dekretu, w stosunku do którego prawomocnie Sąd Okręgu Wojskowego w W. postanowieniem z dnia 14 grudnia 1983 r. umorzył postępowanie karne na podstawie art. 4 ust. 2 cyt. ustawy o amnestii z dnia 21 lipca 1983 r.,- z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego na korzyść wszystkich skazanych od wyroków Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 17 lutego 1983 r. SoW.9/83 oraz oskarżonych Zbigniewa R., Ireny R., Danuty J., Marka R., Zbigniewa P., Dariusza R. i Jacka B. od wyroku Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 1983 r. Rw 317/83, a także na korzyść oskarżonego Zbigniewa K. od postanowienia Sądu Okręgu Wojskowego w W. z dnia 14 grudnia 1983 r. SoW.9/83 oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 16 lutego 1984 r. Z.4/84, wyroki sądów obu instancji w odniesieniu do skazanych Zbigniewa R., Ireny R., Danuty J., Marka R., Zbigniewa P., Dariusza R., Jacka B., Anny O., Ireny R. oraz postanowienia sądów obu instancji w stosunku do Zbigniewa K.zmienił przez uniewinnienie wszystkich skazanych i oskarżonego Zbigniewa K. ze względu na to, że działali oni w warunkach wyższej konieczności, przewidzianej w art. 23 § 1 k.k., (...)Uzasadnienie faktyczne(...)Ponadto przytoczonymi wyżej postanowieniami umorzone zostało postępowanie karne przeciwko Zbigniewowi K., w wyniku zastosowania amnestii, o to, że "od kwietnia do sierpnia 1982 r. nie odstąpił od udziału w działalności w NSZZ «Solidarność» w ten sposób, że udzielał pomocy organizatorom «Radia Solidarność», udostępniając im swoje mieszkanie, a także i mieszkanie swojego brata, do spotkań konspiracyjnych".Zarówno od powyższych wyroków, jak i od postanowień Prezes Izby Wojskowej w dniu 26 czerwca 1991 r. wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść wszystkich skazanych, jak i oskarżonego Zbigniewa R.W rewizji tej zarzucono błąd "w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę tych wszystkich orzeczeń a w konsekwencji tego błędu obrazę przepisów prawa materialnego przez bezzasadne uznanie, iż zarzucane wszystkim skazanym, jak i oskarżonemu K. działania, miały charakter czynów społecznie niebezpiecznych w rozumieniu art. 1 k.k.".W związku z tym zarzutem autor rewizji nadzwyczajnej wnosił o zmianę zaskarżonych orzeczeń i w konsekwencji o uniewinnienie wszystkich skazanych (...) od popełnienia zarzucanych im przestępstw, a także o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania karnego przeciwko Zbigniewowi K. z uwagi na brak cech przestępstwa w jego działaniu".(...)(...)Orzekając jak na wstępie, Sąd Najwyższy wyrokiem tym uniewinnił zarówno wszystkich skazanych, co do których poprzednio zapadły prawomocne orzeczenia sądów I i II instancji, jak i oskarżonego Z.K., którego sprawa rozstrzygnięta została prawomocnym postępowaniem sądu I instancji o umorzeniu śledztwa w trybie przepisów o amnestii.Powiększony skład orzekający Sądu Najwyższego, postępując w opisany wyżej sposób, odstąpił tym samym od ukształtowanej praktyki orzeczniczej Izby Wojskowej, albowiem - wbrew tej praktyce - uniewinnił oskarżonego Z.K. od zarzuconego mu czynu, a nie umorzył postępowanie w myśl art. 11 pkt 1 k.p.k. Sąd Najwyższy uznał, że podstawą prawną do takiego rozstrzygnięcia jest dyspozycja art. 361 § 2 k.p.k., która nakazuje wszystkim sądom - lege non distinquente - a więc i składom orzekającym Sądu Najwyższego, orzekającym na rozprawach, wydanie wyroków uniewinniających w przypadku stwierdzenia, że zachodzą "okoliczności wymienione w przepisie art. 11 pkt. 1 k.p.k.".Wprawdzie art. 473 k.p.k. nakazuje, aby rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego rozpatrującego rewizję nadzwyczajną miały formę wyroku tylko wtedy, gdy tenże nadzwyczajny środek odwoławczy złożony został od takich właśnie prawomocnych orzeczeń (wyroków), to jednak obie te dyrektywy, pozornie sprzeczne, nawzajem się nie wykluczają i nie rozstrzygają odmiennie tego samego zagadnienia prawnego. Treść bowiem art. 473 k.p.k., przy uwzględnieniu w art. 361 § 2 k.p.k., pojmowana może być tylko w taki sposób, że skład orzekający Sądu Najwyższego zawsze i wyłącznie wyrokiem rozstrzygać musi rewizję nadzwyczajną od prawomocnego wyroku (co wynika z art. 473 k.p.k.), a ponadto takim samym orzeczeniem kończy postępowanie w przedmiocie rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego postanowienia, jeżeli rozpatrzona została ona przez Sąd Najwyższy na rozprawie.(...)