I CR 28/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireny K. przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. o 88.068,50 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 2 listopada 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną od pozwanego na rzecz powódki kwotę 88.068,50 zł obniżył do kwoty 29.979 zł z odsetkami, poza tym oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW umowie z dnia 14.VII.1966 r. Bank (...) w W. zobowiązał się do wybudowania dla powódki za cenę 10.400 dolarów USA domu jednorodzinnego w G. w terminie do 15.VIII.1966 r. Odbiór budynku nastąpił ostatecznie - z uwagi na stwierdzoną we wcześniejszych terminach odbioru (30.VIII.1966 r. i 21.III.1967 r.) konieczność usunięcia ujawnionych wad i usterek - w dniu 22.VI.1967 r., przy czym dalsze pretensje powódki co do: a) przebudowy zjazdu do garażu, b) wymiany pieca c.o. oraz c) izolacji pionów c.o. w ścianach strony postanowiły załatwić ugodowo w terminie do dnia 31.VII.1967 r. Jednocześnie powódka stwierdziła w protokole odbioru budynku (22.VI.1967 r.), że "uznaje obowiązujący okres gwarancyjny za wygasły w dniu przyjęcia budynku" oraz że "wszystkie inne usterki już istniejące i ewentualnie mogące się ujawnić w terminie jednego roku od 22.VI.1967 r., w szczególności objęte protokołem z 21.III.1967 r.", usunie sama w zamian za 520 dolarów opustu, na co Bank wyraził zgodę.W dniu 15.XI.1967 r. powódka wystąpiła o zasądzenie od pozwanego Banku łącznej kwoty 152.951,42 zł tytułem odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy, w tym 88.657 zł z tytułu kar umownych za zwłokę w oddaniu budynku.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 4 grudnia 1969 r. prawomocnie została zasądzona od pozwanego na rzecz powódki kwota 10.079 zł z tytułu kosztów przebudowy zjazdu do garażu i kwota 1.000 zł z tytułu kosztów usunięcia usterek, których pozwany, wbrew przyjętemu zobowiązaniu, do dnia 13.VII.1967 r. nie usunął, łącznie kwota 11.079 zł. W pozostałej części wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, w szczególności co do: 1) kwoty 88.657 zł dochodzonej z tytułu kary umownej za zwłokę (15.VIII.1966 r. - 22.VI.1967 r.), 2) kwoty 12.000 zł dochodzonej z tytułu kosztów izolacji c.o. w ścianach, 3) kwoty 3.804 zł z tytułu odszkodowania za niepodłączenie budynku do miejskiej sieci gazowej oraz 4) kwoty 4.193,50 zł z tytułu zwrotu kosztów przejazdów związanych z odbiorem budynku w dniach 30.VIII.1966 r. i 21.III.1967 r.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo - po ponownym rozpoznaniu sprawy - tylko co do dochodzonej z tytułu kary umownej kwoty 88.068,50 zł z odsetkami i kosztami procesu, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Według dokonanych ustaleń, z treści § 9 zawartej między stronami umowy wynika, że na rzecz pozwanego została zastrzeżona kara umowna "w wypadku odstąpienia" od umowy przez powódkę, natomiast w razie niedotrzymania warunków umowy przez Bank prawa powódki do odszkodowania miały się opierać na zasadach wskazanych w § 4 umowy, który stanowi, że powódce w stosunku do Banku będą przysługiwać zarzuty co do nieterminowego przekazania budynku w ramach i na podstawie zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 14 kwietnia 1958 r. w sprawie umów o roboty budowlano-montażowe w brzmieniu ustalonym w zarządzeniu z dnia 29 grudnia 1959 r., którego § 61 i 62 przewidują kary za nieterminowe wykonanie zobowiązania.Zgodnie więc z § 9 i § 4 umowy również powódce przysługuje odszkodowanie w formie kary umownej za nieterminowe przekazanie budynku w wysokości przewidzianej w cyt. zarządzeniu, tj. 0,02% wartości obiektu za pierwsze 30 dni zwłoki i 0,04% za zwłokę dalszą.Od 15.VIII.1966 r. do 26.VI.1967 r. zwłoka wyniosła 311 dni. Ponieważ powódka nabyła ostatecznie budynek za 9.880 dolarów (5% obniżki), czyli za 711.360 zł (9.800 x 72 zł), to za pierwsze 30 dni kara umowna wyniesie 4.268,16 zł, za następne zaś 281 dni 79.936,86 zł, czyli łącznie 84.205 zł. Z treści protokołu przekazania domu z dnia 22.VI.1967 r. nie wynika, by powódka w zamian za obniżkę ceny o 5%, oprócz zobowiązania się do usunięcia na własny koszt wymienionych w tym protokole usterek, zrzekła się kary umownej za nieterminowe przekazanie budynku. Koszt wykonania izolacji biegły określił na 2.224 zł.Skoro jednak roboty te nie zostały wykonane, o "koszt tych robót zmniejszyła się wartość nabytego przez powódkę domu", wobec czego z mocy art. 471 k.c. ta kwota podlegała zasądzeniu. Koszt natomiast zewnętrznej instalacji gazowej, określony przez biegłego na 3.804 zł, mieścił się w ramach uzgodnionego między stronami opustu. Przejazdy w celu odbioru budynku miały miejsce w dniach 30.VIII.1966 r. i 21.III.1967 r. Przejazdy te były uzasadnione niemożnością wcześniejszego, ze względu na usterki, odbioru budynku, skoro z powodu ustalonych usterek powódka nie mogła odebrać budynku.Również usprawiedliwiony był przyjazd powódki za pierwszym razem z mężem, a za drugim razem z rzeczoznawcą, odbiór bowiem wymagał specjalnych wiadomości z zakresu budownictwa, powódka "chciała więc tej czynności dokonać w asyście męża i specjalisty".Łącznie z tytułu kosztów odbioru budynku należy się powódce kwota 2.248,50 zł, a po uwzględnieniu wypłaconej przez Bank kwoty 629 zł pozostanie 1.619,50 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego, opartą na zarzutach wadliwej wykładni postanowień umowy co do kar umownych, wadliwego określenia kursu dolara na 72 zł zamiast 24 zł za 1 dolar oraz braku podstaw do zasądzenia kwot dalszych (2.224 zł i 1.619,50 zł), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Dokonana przez sąd orzekający wykładnia - co do zakresu obowiązywania kar umownych w wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy - tych jej postanowień, które odwołują się do zarządzenia przewidującego kary umowne w stosunkach między wykonawcą a zamawiającym roboty budowlane, nie narusza ani treści umowy, ani jej celu. Wykładnia zgodna z zasadami społecznego współżycia (por. art. 65 k.c.) wyłącza uprzywilejowanie jednej tylko strony, zasadzie więc równości stron czyni zadość prawo każdej z nich do kar umownych, gdy nienależyte wykonanie umowy przez drugą stronę nie jest wynikiem okoliczności, za które ona nie odpowiada (art. 483 i 484 k.c.).Zwłoka pozwanego w wykonaniu zobowiązania (wydania w terminie budynku) uprawnia zatem powódkę do żądania kary umownej i to w wysokości określonej przez cyt. wyżej zarządzenie, skoro sama umowa nie stanowi inaczej. W tym też zakresie oraz co do obowiązku zwrotu kosztów przejazdów powódki i osób jej towarzyszących (męża oraz rzeczoznawcy, służących pomocą przy odbiorze budynku) rewizja podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Wysokość spornych kosztów została ustalona niewadliwie, podstawa zaś obowiązku zwrotu (zawinione niezachowanie terminu) nie jest kwestionowana.2. Zasadne są natomiast zarzuty skarżącego co do: a) zasądzenia z tytułu niewykonania izolacji pionów c.o. kwoty 2.224 zł oraz b) zastosowania przy określeniu kursu dolara USA (na tę walutę opiewa umowa) kursu w wysokości 72 zł za 1 dolar.Skoro bowiem powódka, mimo że pozwany był gotów usunąć omawianą usterkę, uniemożliwiła to przez odmowę dopuszczenia do pracy, bez uzasadnionych podstaw, skierowanej w tym celu ekipy pracowników, sama zaś żądała uzupełnienia przez pozwanego braku izolacji pionów c.o., to niewykonanie zobowiązania w tym zakresie nastąpiło z przyczyn, za które skarżący nie ponosi odpowiedzialności (art. 471 k.c.). Pozwany gotów był na żądanie powódki usunąć usterkę, powódka zaś nie wykazała, by skarżący bądź nie mógł tego w ogóle dokonać, bądź też by było to połączone z istotną dla niej szkodą.3. Kursy dewiz i pieniędzy zagranicznych ustala i ogłasza w Monitorze Polskim Narodowy Bank Polski (art. 12 pkt 5 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 133). Jest to w tym zakresie obrotu wartościami dewizowymi organ wyłącznie właściwy.Narodowy Bank Polski stosuje obok kursu podstawowego walut obcych także kurs specjalny - sześciokrotność kursu podstawowego - i na ten kurs (24 zł za 1 dolar USA) powołuje się w rozliczeniu z powódką pozwany. Jest to jednocześnie kurs maksymalny, przeliczenie może zatem - najkorzystniej dla powódki - nastąpić najwyżej według tego kursu i o tyle obniżeniu podlega kwota zasądzona (pomniejszona o nienależne 2.224 zł).Kurs bonów towarowych Banku (...) nie jest kursem wartości dewizowych. Bank (...) wystawia bony towarowe za przekazaną mu walutę. Rozliczenie tych bonów przez Bank do swych własnych celów według wskaźnika 72 zł za 1 dolar USA jest rozliczeniem wewnętrznym Banku, nie zaś kursem stosowanym, do czego zresztą Bank (...) nie jest uprawniony.Z powyższych względów należało na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w tej części zmienić zaskarżony wyrok, orzekając jak w sentencji.