III CZP 86/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Strus.Sędziowie SN: Z. Świeboda, C. Żuławska (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Urzędu Rejonowego w K. przy udziale: B. i J. małż. J., J. T., K. i M. małż. F., I. i M. małż. Ś., E. i B. małż. K., J. i J. małż. Z., Fabryki Materiałów i Wyrobów Ściernych "K." S.A. w K. o dokonanie czynności notarialnej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 25 września 1991 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 20 czerwca 1991 r., sygn. akt (...), do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w świetle art. 232 k.c. i art. 8 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), który brzmi: "art. 8 ust. 1, Osoba, która na podstawie pozwolenia na budowę wybudowała ze środków własnych garaż na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), a także jej następca prawny, ma prawo nabyć ten garaż na własność oraz otrzymać grunt w użytkowanie wieczyste, jeżeli jest najemcą tego garażu. Nabycie garażu następuje nieodpłatnie, na żądanie zainteresowanego" - jest możliwe oddanie ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste zajętego pod budowę garaży i zbycie tego garażu na rzecz wieczystego użytkownika ułamkowej części gruntu, a w rezultacie czy jest możliwe zawarcie umowy użytkowania wieczystego ułamkowej części gruntu.?"podjął następującą uchwałę:- dopuszczalne jest na podstawie art. 232 k.c. oraz art. 8 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) oddanie ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z pozwoleniem na budowę na stanowiącym własność Skarbu Państwa gruncie, położonym przy ul. S. (nr geodezyjny (...), Kw. (...)) w K., sześcioro uczestników (B. i J. małżonkowie J., J. T., K. i M. małżonkowie F., I. i M. małżonkowie Ś., E. i B. małżonkowie K. oraz J. i J. małżonkowie Z.) wybudowało ze środków własnych sześć garaży. Na tej samej działce wybudowała 32 garaże Fabryka Materiałów i Wyrobów Ściernych "K." w K. Decyzją Wojewody K. stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Fabrykę prawa własności 32 garaży oraz prawa współużytkowania wieczystego w 32/38 części na gruncie Skarbu Państwa. Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego stwierdzono nabycie własności poszczególnych sześciu garaży przez poszczególnych uczestników niniejszego postępowania oraz oddano im we współużytkowanie wieczyste 6/38 części gruntu Skarbu Państwa.Jednakże Państwowe Biuro Notarialne odmówiło Urzędowi Wojewódzkiemu w K. sporządzenia aktu notarialnego (umowy oddania w użytkowanie wieczyste). Jako przyczynę odmowy wskazano tę okoliczność, że "przedmiotem użytkowania wieczystego może być tylko fizycznie wydzielona część powierzchni ziemskiej, a więc użytkowanie wieczyste można ustanowić tylko na gruntach (terenach), a nie na prawie, nie można zatem ustanowić użytkowania wieczystego na udziale we własności."Na odmowę tę zażalenie złożyło sześcioro uczestników, a także Urząd Rejonowy w K.Rozpoznając sprawę, Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość, czy możliwe jest zbycie własności konkretnego garażu przez Skarb Państwa - w połączeniu z oddaniem ułamkowej części gruntu, na którym garaż został wybudowany, w wieczyste użytkowanie. Sąd przedstawił przeto odpowiednie zagadnienie prawne Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Użytkowanie wieczyste jest szczególnego rodzaju prawem rzeczowym, do którego ustanowienia (a także przeniesienia - art. 237 k.c.) z mocy wyraźnego przepisu (art. 234 k.c.) odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości. Jedną z form występowania własności rzeczy jest współwłasność, która może mieć postać współwłasności w częściach ułamkowych (art. 195 i 196 k.c.). Treść prawa użytkowania wieczystego (art. 233 k.c.) nie pozwala na kwestionowanie tego, że prawo to może również, jak prawo własności (art. 140 k.c.), mieć postać współużytkowania wieczystego w częściach ułamkowych.Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) miała m.in. na celu uporządkowanie (zmianę) stanu prawnego gruntów i części składowych nieruchomości gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy. Dla sytuacji, w których jakakolwiek osoba na podstawie pozwolenia na budowę wybudowała z własnych środków garaż na gruncie będącym własnością Skarbu Państwa, ustawa ta (art. 8 ust. 1) przewidziała możliwość nieodpłatnego nabycia własności tego garażu oraz otrzymania w użytkowanie wieczyste gruntu, na którym osoba garaż wybudowała. W razie zatem, gdy na określonym gruncie garaże takie wzniosło kilka osób, każda z nich staje się właścicielem zbudowanego przez siebie garażu i współużytkownikiem wieczystym (w odpowiedniej części ułamkowej) gruntu, na którym wzniesiono te garaże. Nie dochodzi przy tym wcale do ustanowienia użytkowania wieczystego na prawie, a mianowicie na udziale we własności, własność bowiem gruntu służy nadal w całości Skarbowi Państwa. W ten zatem sposób nie zostaje naruszona zasada (art. 232 § 1 k.c.), że przedmiotem użytkowania (współużytkowania) wieczystego jest grunt stanowiący własność Skarbu Państwa.W uwzględnieniu powyższego, Sąd Najwyższy podjął uchwałą (art. 391 § 1 k.p.c.) o dopuszczalności oddania ułamkowej części gruntu w użytkowanie wieczyste. Stanowisko to znajduje ponadto oparcie w wyraźnym brzmieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), zgodnie z którym "oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste może nastąpić także na rzecz kilku osób". Podobną konstrukcję współużytkowania wieczystego (w częściach ułamkowych) gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa kreuje ustawodawca w sytuacji, w której garaż stanowiący część składową budynku (art. 136 § 1 k.c.) zostaje przez Skarb Państwa sprzedany jako odrębna nieruchomość (art. 21 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.).