III PRN 9/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), K. Marowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ignacego P. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Komunikacyjnemu w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 22 grudnia 1969 r. w części zasądzającej na rzecz powoda kwotę 924,50 zł z odsetkami i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego kwoty 1.953 zł tytułem 100% dodatku do wynagrodzenia za przepracowane dni, w okresie od 1 września 1965 r. do 1 września 1968 r., przewidziane w harmonogramie jako wolne od pracy.Sąd Powiatowy przeprowadził dowód z opinii biegłego, który dokonał wyliczeń należności powoda w dwóch wersjach, a mianowicie przy założeniu, że dodatek ten powodowi nie przysługuje, i wtedy należność jego wynosi 109.50 zł oraz przy założeniu, że przysługuje mu on, i wówczas wynosi ona 1.053 zł, w tym 924,50 zł z tytułu 100% dodatku za pracę w dni przewidziane harmonogramem jako wolne od pracy.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 22 grudnia 1969 r. uznał, że pozwane Przedsiębiorstwo powinno zapłacić powodowi wynagrodzenie za pracę w dni planowane jako wolne ze 100% zwyżką i zasądził na jego rzecz wymienioną kwotę 1.053 zł. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 13 kwietnia 1970 r. oddalił rewizję pozwanego Przedsiębiorstwa, kwestionującą uwzględnienie powództwa co do kwoty 924,60 zł. Sąd ten wyraził pogląd, że roszczenie powoda o 100% dodatek za pracę w dni planowane harmonogramem jako wolne znajduje oparcie w układzie zbiorowym pracy.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzuca temu wyrokowi rażące naruszenie artykułu 16 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu, postanowień układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach gospodarki komunalnej z dnia 25 kwietnia 1959 r. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz - w części uwzględniającej powództwo o kwotę 924,50 zł - wyroku Sądu Powiatowego i oddalenie powództwa w powyższym zakresie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Powód dochodzi dodatkowego wynagrodzenia, które według art. 16 ustawy o czasie pracy z dnia 18 grudnia 1919 r. przewidziane jest za pracę w godzinach nadliczbowychW okresie objętym pozwem, powoda, jako kierowcę komunalnego przedsiębiorstwa komunikacyjnego, obowiązywały równoważne normy ustawowego czasu pracy ustanowione w protokole dodatkowym z dnia 25 lipca 1967 r. do układu zbiorowego pracy dla pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach (zakładach) gospodarki komunalnej z dnia 25 kwietnia 1959 r., będącego wykonaniem uchwały nr 147/67 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1967 r. w sprawie wynagrodzenia i czasu pracy pracowników transportu samochodowego.W myśl postanowień cytowanego układu normalny czas pracy kierowców może wynosić do 10 godzin na dobę, przy czym w okresie miesięcznym nie powinien on przekraczać takiej liczby godzin, jaka wynika z pomnożenia 8 godzin (a w sobotę 6) przez liczbę kalendarzowych dni roboczych przypadających w danym miesiącu (46 godzin tygodniowo). Dni wolnych od pracy przewidzianych harmonogramem pracy kierowcy nie odlicza się od powyższej normy czasu pracy (§ 15 ust. 2 i 4). Czas pracy kierowców oraz godziny nadliczbowe rozlicza się w miesięcznych okresach kalendarzowych, przy czym za dwie godziny przekraczające 10 godzin pracy na dobę (w soboty 8 godzin) i za godziny nadliczbowe przekraczające miesięczną normę czasu pracy przysługuje dodatek w wysokości 50%, z tym, jednak zastrzeżeniem, że łączna liczba godzin nadliczbowych opłacanych z tym dodatkiem nie może przekraczać liczby wynikającej z pomnożenia dni roboczych przez 2. Za dalsze godziny nadliczbowe oraz za godziny przypadające na noc lub w niedziele i święta dodatek ten wynosi 100% (§ 18 ust. 1 i 2). Za pracę przeto w godzinach nadliczbowych można uważać tylko pracę wykonywaną ponad powyższe ustawowe normy czasu pracy, obliczane zgodnie z cytowanymi przepisami układowymi.Równoważne normy ustawowego czasu pracy kierowców w przedsiębiorstwach komunikacji miejskiej polegające na tym, że przedłużenie dobowego czasu pracy umożliwia wykonanie jej w ciągu 5 dni tygodnia i zaplanowanie szóstego dnia tygodnia jako wolnego od pracy, nie uprawniają do dodatkowego wynagrodzenia z tytułu godzin nadliczbowych za pracę w tym dniu, jeżeli ustawowa - dzienna lub w rozliczeniu miesięcznym - norma czasu pracy nie została przekroczona.Z tych względów nie można uznać za trafny poglądu wyrażonego w trybie art. 63 k.p.c. przez Związek Zawodowy Pracowników Gospodarki Komunalnej i Przemysłu Terenowego w piśmie z dnia 10 maja 1971 r., że cytowane wyżej przepisy regulujące sposób rozliczania godzin nadliczbowych dotyczą jedynie godzin przepracowanych w "dniach roboczych" z wyłączeniem dni wolnych od pracy, które nie wchodzą do "normalnego czasu pracy objętego planowanym rozkładem zajęć pracownika." W każdym wypadku praca w dniu zaplanowanym jako wolny jest pracą nadliczbową, wynagradzaną z dodatkiem 100%.Pogląd powyższy zmierza do wykazania, że równoważne normy ustawowego czasu pracy kierowców, dopuszczające możliwość osiągnięcia ich w ciągu 5 dni tygodnia w zamian za szósty dzień wolny od pracy, prowadzą do ustanowienia skróconego czasu pracy i w konsekwencji do traktowania pracy w tym szóstym dniu zawsze jako nadliczbowej, opłacanej ze 100% dodatkiem. Jest to sprzeczne z cytowanymi przepisami układowymi. Wynika bowiem z nich, że dobowa norma czasu pracy może wynosić 10 godzin, co nie jest równoznaczne z wykonywaniem jej w tym rozmiarze w każdym dniu. Toteż praca w dniu zaplanowanym w harmonogramie jako wolny nie zawsze spowoduje w miesięcznym rozliczeniu godzin przekroczenie ustawowej normy czasu pracy, uzasadniającej wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.Nie znajduje także uzasadnienia stanowisko, wedle którego przewidziany w przepisach układowych sposób rozliczenia godzin nadliczbowych dotyczy jedynie godzin przepracowanych w "dniach roboczych", a nie w dniach zaplanowanych (w harmonogramie) jako wolne. Przepisy te bowiem wyraźnie stanowią, że podstawę do obliczenia godzin nadliczbowych stanowi ustawowy normalny czas pracy łącznie z planowanym dniem wolnym od pracy (§ 15 ust. 2 i 3, § 18 ust. 1 i 2). Dzień ten przeto jest dniem "roboczym" z punktu widzenia obliczania ustawowej normy czasu pracy i należności za godziny nadliczbowe. Cytowane zaś pismo Związku Zawodowego nie powołuje podstawy prawnej uzasadniającej przyznanie za pracę w tym dniu wynagrodzenia ze 100% zwyżką, niezależnie od tego, czy spowodowała ona przekroczenie ustawowej normy czasu pracy.Z przytoczonych wyżej względów trafny jest pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że dodatkowe wynagrodzenie za przepracowane dni przewidziane w harmonogramach jako wolne mogłoby się należeć powodowi tylko wtedy, gdyby były to dni udzielane jako wolne za przepracowane niedziele lub inne dni świąteczne, przy czym dodatek wynosiłby 100% wynagrodzenia, oraz wtedy, gdyby praca w tych dniach prowadziła do przekroczenia dobowej lub z okresu 4 tygodni normy czasu pracy, przy czym wówczas byłaby ona wynagradzana z dodatkiem 50 lub 100% (§ 18 ust. 1 i 2).Ponieważ Sądy opierając się na opinii biegłego, okoliczności tych nie zbadały, przeto brak jest warunków do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co prowadzi do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej przez uchylenie zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy w części uwzględniającej powództwo o kwotę 924,50 zł do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).Mimo upływu sześciomiesięcznego terminu z art. 421 k.p.c., rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu, gdyż zastosowana w zaskarżonym wyroku rażąco błędna interpretacja przepisów prawa dotyczących wynagrodzeń pracowniczych, w wyniku której zasądzone zostało nienależne świadczenie, może mieć charakter precedensu dla innych spraw i być podstawą nieuzasadnionych roszczeń, co narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.