V KRN 169/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Czajkowski. Sędziowie: S. Kotowski (sprawozdawca), Z. Nyczaj.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Rzeszewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 1971 r. sprawy Jerzego W., oskarżonego z art. 167 § 1 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej na niekorzyść oskarżonego przez Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Gnieźnie z dnia 10 grudnia 1970 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że z mocy art. 33 § 2 pkt 2 i 34 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego Jerzego W. do wykonania w czasie orzeczonej kary 9 miesięcy ograniczenia wolności nieodpłatnej dozorowanej pracy na cele publiczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Gnieźnie wyrokiem z dnia 10 grudnia 1970 r. uznał oskarżonego Jerzego W. za winnego tego, że w końcu lipca 1970 r. w M. usunął z mieszkania meble i inne przedmioty i przewiózł je do W., przez co uniemożliwił żonie swej, Zofii W., pobyt w tym mieszkaniu i zmusił ją do zamieszkania u swych rodziców i do zaniechania korzystania z części przedmiotów wchodzących w skład ich wspólnego urządzenia domowego oraz z mieszkania, i za ten czyn na podstawie art. 167 § 1 i 33 § 1 k.k. skazał go na karę 9 miesięcy ograniczenia wolności.Strony nie zażądały sporządzenia uzasadnienia tego wyroku i dlatego nie zostało ono sporządzone. Wyrok ten uprawomocnił się 18 grudnia 1970 r., jednakże nie mógł być wykonany z powodu nieokreślenia w nim, do wykonywania jakiej pracy zobowiązany został skazany na karę ograniczenia wolności oskarżony Jerzy W.W dniu 22 kwietnia 1971 r. rewizję nadzwyczajną od tego wyroku na niekorzyść oskarżonego Jerzego W. wniósł Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o zmianę zaskarżonego wyroku przez zobowiązanie oskarżonego Jerzego W. do wykonywania nieodpłatnej dozorowanej pracy na cele publiczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Wniosek ten oparła rewizja na zarzucie obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 33 § 2 pkt 2 i 34 § 1 k.k., przez orzeczenie kary ograniczenia wolności bez wskazania sposobu jej wykonania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 33 § 2 k.k. stanowi, że kara ograniczenia wolności polega na tym, iż w czasie jej odbywania skazany na nią: a) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu, b) jest obowiązany do wykonywania pracy wskazanej przez sąd, c) jest pozbawiony prawa sprawowania funkcji w organizacjach społecznych, d) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary. Skazanie na karę ograniczenia wolności oznacza, że skazany przez sam fakt skazania podlega ograniczeniom wolności wymienionym w punktach a), c) i d), i z tego powodu sąd stosujący tę karę nie ma obowiązku określania tych obowiązków i zakazów ciążących na skazanym w czasie odbywania tej kary. Te bowiem środki ograniczające wolność skazanego wynikają wprost z ustawy i sąd nie może z nich zrezygnować ani ich miarkować.Natomiast obowiązek wykonywania pracy wskazanej przez sąd jest środkiem ograniczającym wolność skazanego, który sąd musi określić, gdyż ma możność miarkowania tego obowiązku. Ten obowiązek sądu wynika z gramatycznej wykładni przepisu art. 33 § 2 pkt 2 k.k., który mówi o obowiązku wykonywania pracy "wskazanej przez sąd", z czego jasno wynika, że sąd obowiązany jest wskazać pracę, jaka ma być wykonywana przez skazanego w czasie odbywania kary ograniczenia wolności.Artykuł 34 § 1 k.k. stanowi, że skazany powinien w tym czasie wykonywać nieodpłatną dozorowaną pracę na cele publiczne w wymiarze od 20 do 50 godzin w stosunku miesięcznym.W stosunku do skazanego zatrudnionego w uspołecznionym zakładzie pracy można zamiast tego obowiązku orzec - w myśl art. 34 § 2 k.k. - potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. Skazanego, nie pozostającego w stosunku zatrudnienia, sąd może - w myśl art. 34 § 3 k.k. - skierować do pracy w odpowiednim uspołecznionym zakładzie pracy z poleceniem, aby z jego wynagrodzenia za prace w tym zakładzie potrącono mu od 10 do 25%, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.Z przytoczonych poprzednio przepisów wyraźnie wynika, że sąd wymierzając karę ograniczenia wolności powinien rozważyć czy w czasie jej odbywania skazany powinien wykonywać obowiązek określony art. 34 § 1 k.k., czy też zamiast tego obowiązku należy zastosować do skazanego środki określone w art. 34 § 2 lub § 3 k.k. Nie można bowiem odstąpić od nałożenia na skazanego tego obowiązku; istnieje tylko możliwość zastąpienia tego obowiązku jednym z dwóch środków określonych w art. 34 § 2 lub § 3 k.k.Jeżeli sąd dojdzie do przekonania, że na skazanego na karę ograniczenia wolności należy w czasie jej wykonywania nałożyć obowiązek określony w art. 34 § 1 k.k., to obowiązkiem sądu jest określenie w wyroku skazującym wymiaru godzin nieodpłatnej, dozorowanej pracy na cele publiczne, jaką w stosunku miesięcznym ma wykonywać skazany. Z przepisu art. 116 k.k.w. wynika bowiem, że sąd nie ma obowiązku określania rodzaju tej pracy, gdyż władny jest to uczynić organ spraw wewnętrznych, któremu sąd przesyła odpis orzeczenia. Nie stoi to na przeszkodzie określeniu przez sąd rodzaju pracy, ale nie można twierdzić, żeby sąd był zobowiązany do określenia rodzaju pracy.Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd obowiązany jest nałożyć na skazanego obowiązek określony w art. 34 § 1 k.k. lub zamiast tego obowiązku zastosować do skazanego jeden ze środków wskazanych w art. 34 § 2 lub § 3 k.k. Nakładając na skazanego na karę ograniczenia wolności obowiązek określony w art. 34 § 1 k.k., sąd określa w wyroku wymiar godzin nieodpłatnej, dozorowanej pracy na cele publiczne, jaką w czasie wykonywania kary ograniczenia wolności ma wykonywać w stosunku miesięcznym skazany na tę karę.W myśl tej zasady Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną, albowiem zaskarżony nią wyrok wydany został z obrazą art. 33 § 2 pkt 2 i art. 34 § 1 k.k. Biorąc pod uwagę, że oskarżony Jerzy W. nie jest wprawdzie zatrudniony w żadnym uspołecznionym zakładzie pracy, ale wykonuje pożyteczne usługi dla rolnictwa agregatem omłotowym będącym jego własnością, Sąd Najwyższy uznał, że nie można do niego zastosować art. 34 § 2 k.k. i że nie zachodzą względy wychowawcze, które przemawiałyby za zastosowaniem art. 34 § 3 k.k., i dlatego zobowiązał oskarżonego Jerzego W., zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej, do wykonywania w czasie odbywania kary ograniczenia wolności nieodpłatnej dozorowanej pracy na cele publiczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym, co zapewni spełnienie celów, jakim ma służyć orzeczona kara ograniczenia wolności (...).O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 547 § 1 k.p.k., a o opłacie sądowej na podstawie art. 9 i 18 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 z późn. zm.).