III PZP 39/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stanisławy K. przeciwko Zakładom Przemysłu Bawełnianego w Ł. o 30.000 zł, po rozpoznaniu na rozprawie następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 12 czerwca 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Jaki jest stosunek art. 442 § 1 i 2 k.c. do art. 120 k.c., w szczególności czy wyrażona w art. 442 k.c. zasada, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku - z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, wyłącza ustanowioną w art. 120 k.c. zasadę, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne?",udzielił następującej odpowiedzi:Przepisy art. 442 § 1 i 2 kodeksu cywilnego dotyczące początku biegu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym są przepisami szczególnymi w stosunku do unormowań tego zagadnienia zawartych w art. 120 kodeksu cywilnego. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w pytaniu Sądu Wojewódzkiego zagadnienie prawne nie budziło w doktrynie i w orzecznictwie wątpliwości zarówno pod rządem kodeksu zobowiązań (art. 283 § 3 i 4) oraz przepisów ogólnych prawa cywilnego (art. 108), jak i pod rządem kodeksu cywilnego (art. 120 i art. 442 § 2), w sytuacjach typowych, gdy szkoda następuje bądź jednocześnie ze zdarzeniem powodującym powstanie szkody, bądź wkrótce po nim, a więc wtedy, gdy data zdarzenia z reguły jest jednocześnie datą powstania szkody. W odniesieniu do takich sytuacji panował zawsze jednolity pogląd, że przepisy art. 283 k.z. lub art. 442 k.c. były normami szczególnymi, regulującymi - w sposób odmienny od zasady ogólnej, unormowanej w art. 108 p.o.p.c. lub art. 120 k.c. - początek biegu przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.Słuszność takiego poglądu pod rządem przepisów kodeksu zobowiązań oraz przepisów ogólnych prawa cywilnego zakwestionowano w doktrynie, a także w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1963 r. III CO 38/62 (OSNCP 1965, z. 2, poz. 21), w odniesieniu do sytuacji, gdy powstanie szkody następuje po upływie pewnego, nieraz bardzo długiego czasu od popełnienia czynu niedozwolonego, niekiedy wówczas, gdy już upłynął najdłuższy termin przedawnienia, licząc od daty zdarzenia, które wyrządziło szkodę. Wymieniona uchwała dotyczyła innego zagadnienia i rozstrzygała problem prawny pod rządem kodeksu zobowiązań, nie ma przeto wiążącego znaczenia dla rozważanego tu zagadnienia.Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym zostało uregulowane w kodeksie cywilnym w sposób szczególny, jeśli chodzi zarówno o początek biegu terminu przedawnienia, jak i o długość terminów, z upływem których następuje przedawnienie roszczeń.Jeżeli chodzi o zagadnienie przedstawione w pytaniu prawnym, należy zauważyć, że świadomość szkody, istotna dla wymagalności roszczenia w świetle art. 120 k.c., nie ma znaczenia dla przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych, unormowanego w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. i w art. 442 § 2 k.c. Przewidziane w obu tych przepisach dziesięcioletnie terminy przedawnienia biegną - z woli ustawodawcy i ze względu na porządek prawny, który wymaga usankcjonowania trwających od wielu lat stanów rzeczy - nie od chwili dowiedzenia się o szkodzie (a tempore scientiae), lecz od chwili zdarzeń wyrządzających szkodę, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (a tempore facti). Oba zatem cytowane przepisy, w odróżnieniu od przepisu art. 120 k.c., zawierają ścisłe określenie początku biegu przedawnienia, nie zastrzegając jakiegokolwiek wyjątku czy odstępstwa od tej zasady.Przepis art. 442 k.c., przewidujący dziesięcioletnie terminy przedawnienia, jest tak kategoryczny i jednoznaczny w swym brzmieniu, iż nie pozwala - bez wyraźnego jego naruszenia - na wykładnię odmienną od przedstawionej w odniesieniu do sytuacji, gdy data zdarzenia nie jest tożsama z datą powstania szkody.Stanowisko to znajduje poparcie w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1969 r. III PZP 43/68 (OSNCP 1969, z. 9, poz. 150).Z tych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.