II CR 647/74

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana C. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Oddział w J. i Walerianowi D. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 1974 r.I.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a)podwyższył wysokość zasądzonego w pkt I odszkodowania z kwoty 63.878 zł z odsetkami do kwoty 79.870 zł z odsetkami, a wysokość renty (pkt 3 sentencji) z kwoty 2.330 zł miesięcznie z odsetkami do kwoty 3.765 zł miesięcznie z odsetkami;b)nakazał ściągnąć od pozwanego PZU na rzecz Skarbu Państwa kwotę 8.092 zł. zamiast kwoty 3.500 zł (pkt V sentencji);II.nakazał ściągnąć od pozwanego PZU na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.125 zł tytułem wpisu od rewizji;III.zasądził od pozwanego PZU na rzecz powoda kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowód Jan G. domagał się zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Oddział w J. odszkodowania i renty wyrównawczej twierdząc, że w dniu 26.IV.1971 r. został najechany przez samochód osobowy marki "Syrena" stanowiący własność Waleriana D. i że na skutek tego wypadku doznał poważnych uszkodzeń ciała, musiał przejść kilka operacji i stał się całkowicie niezdolny do pracy (zaliczony został do II grupy inwalidów).Pozwany PZU wnosił w zasadzie o oddalenie powództwa, zarzucając, że brak jest dowodów pozwalających na ustalenie, czyim samochodem został powód potrącony, a w przypadku przyjęcia jego odpowiedzialności - wnosił o określenie zadośćuczynienia na kwotę 60.000 zł i o odliczenie od niej kwoty wypłaconej dobrowolnie powodowi z tytułu odpowiedzialności następstw nieszczęśliwych wypadków.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu - wyrokiem z 11.VI.1974 r. - zasądził powodowi od pozwanego PZU kwotę 63.878 zł z 8% od 9.IV.1973 r. i rentę uzupełniającą w wysokości 2.330 zł miesięcznie. Oddalił powództwo w stosunku do tego pozwanego w pozostałej części, umorzył postępowanie w odniesieniu do pozwanego Waleriana D. (do którego powód cofnął pozew) i orzekł o kosztach sądowych.W uzasadnieniu tego wyroku ustalił, że 26.IV.1971 r. powód wraz z kolegami po opuszczeniu baru "Pod Dębami" w L. "gdzie spożył pewną ilość alkoholu", szedł wraz z nimi drogą w kierunku miejscowości K. i na lewej jej stronie został najechany przez samochód marki "Syrena" stanowiący własność Waleriana D., prowadzony przez nieznanych osobników, którzy zabrali samochód bez jego wiedzy, gdy udał się do lasu.Powód - w wyniku wypadku doznał szeregu obrażeń głowy, klatki piersiowej, brzucha, okolicy lędźwiowej, licznych pęknięć wątroby i prawej nerki, otwartego złamania podudzia lewego itp. Poddany został 4 zabiegom operacyjnym. Mimo tych zabiegów istnieje u niego trwałe 100-procentowe inwalidztwo.Powód pracował przed wypadkiem w charakterze czeladnika masarskiego, po ukończonej zasadniczej szkole zawodowej i od 1964 r. posiadał już kwalifikacje czeladnicze. Gdyby nie uległ wypadkowi, od 1971 r. byłby już zatrudniony na stanowisku mistrza masarskiego i jego średnie zarobki wynosiłyby 4.860 zł miesięcznie. W związku z doznanym w czasie wypadku kalectwem nie pracuje i pobiera rentę II grupy w wysokości 1.085 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki mając na uwadze takie ustalenia przyjął, że pozwany PZU ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku drogowego, jakiemu uległ powód, i to na podstawie § 14 i 15 rozp. Rady Ministrów z 24.IV.1960 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89). Z drugiej strony przyjął, że powód "poprzez poruszanie się po drodze publicznej w nocy, w stanie nietrzeźwym przyczynił się" do powstania szkody w 1/5 części mimo prawidłowego poruszania się po lewej stronie drogi, "gdyż nie można wykluczyć, że gdyby był trzeźwy, reakcja jego byłaby odpowiednio szybsza i mógłby uniknąć wypadku.W konsekwencji przyjęcia przyczynienia się powoda do zaistnienia wypadku Sąd Wojewódzki obniżył wysokość określonego przez siebie odszkodowania w kwocie 79.878 zł o kwotę 16.000 zł, zaś wysokość wyliczonej renty wyrównawczej na kwotę 3.775 zł miesięcznie o 1.440 zł miesięcznie.Powód zaskarżył powyższy wyrok rewizją, w której podnosząc zarzuty obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 362 k.c. i sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgłosił wniosek o zmianę tego wyroku przez zasądzenie powodowi dalszej kwoty 16.000 zł tytułem odszkodowania i dalszej renty wyrównawczej po 1.440 zł miesięcznie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uwzględniając rewizję zważył co następuje:Rewizja jest uzasadniona.Zmniejszenie obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 302 k.c. może mieć miejsce tylko w razie pozytywnego ustalenia, że poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody. Niewłaściwe zachowanie się poszkodowanego musi być adekwatną współprzyczyną, to znaczy, że skutek musi nastąpić w wyniku współdziałania dwóch przyczyn, jednej pochodzącej od zobowiązanego, a drugiej od poszkodowanego. Okoliczność, że pieszy był w stanie nietrzeźwym w chwili najechania go przez samochód, nie stanowi samo przez się podstawy do przyjęcia, że pieszy ten przyczynił się do zaistnienia wypadku i szkody, a tym samym do zmniejszenia należytego mu odszkodowania. Zastosowanie art. 362 k.c. może wchodzić w grę tylko w razie ustalenia, iż nietrzeźwość miała wpływ na powstanie lub rozmiar szkody. Będzie to mieć miejsce dla przykładu wówczas, gdy pieszy w związku z nietrzeźwością idzie nieprawidłowo prawą stroną jezdni, czy też zatacza się, nie reaguje na sygnał dźwiękowy względnie świetlny. Nie można natomiast mówić o istnieniu normalnego związku przyczynowego między nietrzeźwością poszkodowanego a najechaniem go przez nieprawidłowo jadący samochód w sytuacji, gdy idzie on prawidłowo lewą stroną jezdni i zostaje najechany z tyłu. Dla przyjęcia przyczynienia się nie wystarcza hipotetyczna niemożność wykluczenia, że gdyby pieszy był trzeźwy, to jego reakcja byłaby odpowiednio szybsza i mogłoby nie dojść do wypadku.Skoro Sąd I instancji ustalił w sprawie niniejszej, że powód najechany został na lewej stronie jezdni i że było to nocą, to brak jest podstaw do wniosku, iż powód gdyby był trzeźwy, mógłby uniknąć wypadku.Nie mógł on przecież wiedzieć, w jakim położeniu znajduje się jadący za nim samochód. Gdyby nawet był trzeźwy i w odpowiednim momencie obrócił się, to i wówczas, w związku z nagłym oświetleniem go światłami, nie mógłby zorientować się dokładnie, czy samochód jedzie prawidłowo i czy nie zagraża jego życiu lub zdrowiu. Podkreślić przy tym trzeba, że na pieszym ciąży obowiązek prawidłowego poruszania się poboczem lub skrajem jezdni po lewej stronie, nie ma on natomiast obowiązku odwracania się w kierunku jadącego za nim samochodu i narażania się na oślepienie, ani też schodzenia całkowicie z drogi.Ponieważ w świetle poczynionych przez Sąd Wojewódzki ustaleń nie można dopatrzyć się normalnego związku przyczynowego między nietrzeźwością powoda w chwili wypadku a spowodowaniem wypadku przez kierowcę samochodu "Syrena" stanowiącego własność Waleriana D., należało uznać za wadliwy pogląd tego Sądu co do przyczynienia się powoda do powstania szkody, a tym samym za wadliwe i naruszające art. 362 k.c. jego rozstrzygnięcie w części zmniejszającej odszkodowanie i rentę.Dlatego Sąd Najwyższy, mając na uwadze, że w sprawie nie zachodzi sprzeczność ustaleń Sądu, a jedynie naruszenie prawa materialnego, zmienił zaskarżony wyrok i podwyższył wysokość odszkodowania i renty do sum wyliczonych przez Sąd I Instancji. Dokonał jedynie drobnej korekty w zakresie renty, mając na uwadze oczywistą pomyłkę Sądu I instancji co do wysokości pobieranej przez powoda renty inwalidzkiej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Wojewódzki przyjął bowiem, że powód pobiera rentę z ZUS w kwocie 1.085 zł, gdy tymczasem z akt rentowych wynika wyraźnie (co przyznał też pełnomocnik powoda na rozprawie rewizyjnej), że renta z ZUS wynosi 1.095 zł, czyli o dziesięć złotych więcej.