III CZP 93/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Romualda S. o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 13 listopada 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1) Czy od zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego pobiera się wpis?2) w wypadku odpowiedzi twierdzącej - czy wpis ten jest stały i w jakiej wysokości, czy też zależy od wartości przedmiotu sprawy?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Od zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego w postępowaniu nieprocesowym pobiera się wpis według reguły określonej w § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111). Uzasadnienie faktyczneRomuald S. wniósł do Sądu Powiatowego w Będzinie o podział majątku dorobkowego.W toku postępowania uczestniczka Janina S. wniosła o wyłączenie sędziego sprawozdawcy.Postanowieniem z dnia 16.VI.1971 r. Sąd Powiatowy powyższy wniosek oddalił.Na postanowienie to uczestniczka wniosła zażalenie. W związku z zażaleniem uczestniczki przewodniczący zarządzeniem z dnia 27.VII.1971 r. wezwał ją do uiszczenia od tego zażalenia brakującej opłaty sądowej w kwocie 609 zł. Zarządzenie to również zaskarżyła uczestniczka zażaleniem.Rozpoznając zażalenie uczestniczki na wymienione zarządzenie oraz na postanowienie z dnia 16.VI.1971 r., Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 13.XI.1971 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając na powyższe pytanie odpowiedzi objętej sentencją niniejszej uchwały, zważył, co następuje:W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada, że we wszystkich sprawach pobiera się opłaty sądowe na rzecz Skarbu Państwa. Nie pobiera się jednak opłat sądowych w wypadkach wyraźnie w ustawie przewidzianych (np. art. 10, 19, 23, 35 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, § 20, 23, 44, 47 ust. 2 i § 69 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych - Dz. U. Nr 24, poz. 111). Nie pobiera się również opłat sądowych, gdy od danego pisma czy czynności nie jest przewidziana opłata sądowa. Tak np. nie należy pobierać opłaty sądowej od wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, o wyłączenie sędziego itp.Jeżeli w niektórych sprawach nie pobiera się opłat sądowych od wniosków, to nie oznacza to, że zasada ta obowiązuje również przy wnoszeniu środków odwoławczych w takich sprawach, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak np. stosownie do art. 23 wymienionej wyżej ustawy wolne są od opłat sądowych nie tylko podania o zwrot opłaty lub zaliczki na pokrycie wydatków, ale również zażalenia wniesione w tych sprawach. Podobnie z mocy § 69 cyt. rozporządzenia nie pobiera się opłat sądowych w postępowaniu sądowym o uznanie za zmarłego lub o stwierdzenie zgonu osób, których zaginięcie pozostaje w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że w wymienionych sprawach wolne są od opłaty sądowej nie tylko wnioski o uznanie za zmarłego lub o stwierdzenie zgonu, ale również i środki odwoławcze wniesione w tych sprawach i to niezależnie od wyniku sprawy.Natomiast jeżeli ustawa nie przewiduje zwolnienia od opłat sądowych środków odwoławczych w sprawach, w których wnioski nie podlegały opłacie, to należy pobierać od środków tych opłaty sądowe na zasadach ogólnych. Tak np. nie pobiera się wpisu od wniosku o zabezpieczenie powództwa oraz od wniosku o uchylenie lub zmianę postanowienia w sprawie zabezpieczenia zgłoszonego w pozwie lub w toku procesu (ust. 2 § 47 cyt. rozporządzenia), ale od zażalenia na postanowienie rozstrzygające taki wniosek należy pobrać wpis, którego wysokość zależy od wartości przedmiotu sprawy (§ 10 pkt 2 cyt. rozporządzenia).Podobna zasada obowiązuje również w postępowaniu nieprocesowym. Wynika to m.in. z treści § 18 wymienionego wyżej rozporządzenia. Według ust. 1 tegoż paragrafu w postępowaniu nieprocesowym od rewizji i skargi o wznowienie postępowania pobiera się taki sam wpis jak od wniosku o wszczęcie postępowania, a od zażalenia i skargi na czynność państwowego biura notarialnego - połowę tego wpisu. Jeżeli natomiast wniosek o wszczęcie postępowania nie podlega opłacie, od rewizji i skargi o wznowienie postępowania pobiera się wpis stały w kwocie 100 zł, a od zażalenia w kwocie 50 zł (ust. 2 § 18).W sprawach o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej od wniosku pobiera się piątą część wpisu stosunkowego obliczonego od majątku podlegającego podziałowi, a w razie zgodnego wskazania podziału - dziesiątą część wpisu stosunkowego. Od środków odwoławczych więc wniesionych w ostatnio wymienionych sprawach należy pobrać opłatę sądową w wysokości przewidzianej w ust. 2 tegoż paragrafu. To samo dotyczy opłaty sądowej od zażalenia na postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi jak w sentencji.