III CZP 46/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Janiny K. przeciwko Zjednoczeniu Przemysłu Wyrobów Metalowych w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 17 maja 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy państwowa jednostka organizacyjna, która na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (jedn. tekst: Dz. U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181) oraz rozporządzenia Ministrów Odbudowy, Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie naprawy budynków uszkodzonych w czasie wojny (Dz. U. Nr 5, poz. 39) w latach 1952-1954 dokonała odbudowy zniszczonego w czasie działań wojennych budynku, stanowiącego własność prywatną, może być uznana za władającą nieruchomością na podstawie tytułu prawnego wynikającego z cytowanych wyżej przepisów?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Władanie przez państwową jednostkę organizacyjną budynkiem przydzielonym jej do naprawy i odbudowanym przez nią na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (jedn. tekst: Dz. U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181) oraz rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie naprawy budynków uszkodzonych w czasie wojny (Dz. U. Nr 5, poz. 39) jest - w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) - władaniem opartym na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 lub w art. 17 pkt 1 tej ustawy, a tym samym nie powodującym przejścia omawianego budynku na własność Państwa z mocy cytowanych przepisów tej ustawy.Uzasadnienie faktyczneUwzględniając powództwo o zasądzenie czynszu za miesiące styczeń i luty 1972 r. za pomieszczenia zajmowane w nadbudowanej kondygnacji budynku, znajdującego się na nieruchomości położonej w K., przy ul. (...), Sąd Powiatowy ustalił, że powódka jest właścicielką tej nieruchomości i własności nie utraciła, gdyż omawiany budynek nie był nigdy po zarządem państwowym. W rewizji pozwane Zjednoczenie zarzuciło między innymi, że sporna nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność Państwa stosownie do dyspozycji art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Skarżący przytoczył, że omawiana nieruchomość znajduje się w jego władaniu, a poprzednio we władaniu Zarządu Przemysłu Wyrobów Blaszanych, będącego jego poprzednikiem prawnym, poczynając od 1952 r. Z materiału sprawy, a w szczególności z odpisu pisma Prezydium Rady Narodowej m. K. - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 27 grudnia 1967 r. wynika, że Zarząd Przemysłu Wyrobów Blaszanych dokonał odbudowy spornego budynku na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (jedn. tekst: Dz. U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181) i rozporządzenia wykonawczego z dnia 27 stycznia 1948 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 39), później zaś (w 1960 r.) dokonano jeszcze nadbudowy dalszej kondygnacji.Przy rozpoznawaniu sprawy na skutek rewizji strony pozwanej Sądowi Wojewódzkiemu nasunęła się wątpliwość, wyrażona w przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały zagadnieniu prawnym, przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Stosownie do dyspozycji art. 17 cytowanej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. postanowienia tej ustawy, w szczególności o przejściu na własność Państwa, stosuje się - poza zakładami wymienionymi w art. 17 pkt 1 - również do przedsiębiorstw i innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie od dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Od tej reguły przepisy omawianego art. 17 wprowadzają istotny wyjątek, sprowadzający się do tego, że przepisów tych nie stosuje się do przedsiębiorstw i innego mienia, jeżeli władanie przez państwowe jednostki organizacyjne tymi przedsiębiorstwami lub mieniem opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 lub w art. 17 pkt 1 cytowanej ustawy. Inaczej mówiąc, przejście na własność Państwa przedsiębiorstw lub innego mienia stosownie do art. 17 ustawy ma miejsce tylko w stosunku do takich przedsiębiorstw lub innego mienia, nie wymienionych w art. 1 lub 17 pkt 1 tej ustawy, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego.W myśl przepisów cytowanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz cytowanego rozporządzenia wykonawczego z dnia 27 stycznia 1948 r. przekazanie do naprawy budynku uszkodzonego następowało w drodze decyzji właściwego organu administracji państwowej, przy czym jednostka państwowa po ukończeniu naprawy uzyskiwała prawo użytkowania nieruchomości, której część składową stanowił naprawiony budynek, na odpowiedni okres przewidziany do amortyzacji nakładów. Decyzja o przekazaniu do naprawy, wydana w trybie ostatnio wymienionych przepisów, była tytułem prawnym, na którym opierało się władanie państwowej jednostki organizacyjnej, obejmującej budynek do naprawy. Omawiane przepisy o rozbiórce i naprawie są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., władanie więc przez państwową jednostkę organizacyjną nieruchomością, której część składową stanowi budynek przekazany tej jednostce do naprawy, opiera się na takim tytule prawnym, który wyłącza zastosowanie do tej nieruchomości przepisów wymienionej ustawy o przejściu z mocy prawa własności na Państwo.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne jak w sentencji uchwały. Stanowisko zajęte w niniejszej uchwale jest zgodne z dotychczasową linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, w szczególności z zapatrywaniami wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 marca 1960 r. II CR 1031/59 (OSN 1962, poz. 9).