VI KZP 46/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Kubec, K, Mioduski (współsprawozdawca), Z. Neumann (sprawozdawca), W. Sutkowski, A. Pyszkowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpatrzeniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 czerwca 1972 r., przekazanego zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1972 r. pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały dotyczącej wykładni przepisów art. 74 § 1 i art. 115 k.k.w. w związku z art. 3 § 1 k.k.w., których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie co do tego:"1. Czy w razie zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności przez sąd sprawujący dozór, który nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji, właściwy do wykonania tego orzeczenia jest sąd zarządzający jej wykonanie, czy też sąd, który orzekał w sprawie w pierwszej instancji (art. 74 § 1 k.k.w.)?2. Czy sąd, który nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji, a właściwy był do wykonania kary ograniczenia wolności ze względu na treść przepisu art. 115 k.k.w. w związku z art. 114 k.k.w., jest również właściwy do wykonania wydanego przez siebie orzeczenia w kwestii określenia zastępczej kary grzywny lub pozbawienia wolności (art. 84 § 2 k.k.), czy też właściwy w tym zakresie jest sąd, który orzekał w sprawie w pierwszej instancji (art. 3 § 1 k.k.w.)?"na podstawie art. 29 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl przepisu art. 3 § 1 k.k.w. sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji, jest właściwy również w postępowaniu dotyczącym wykonania tego orzeczenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.Kodeks karny wykonawczy więc przyjmuje - jak to wynika z powyższego przepisu - dwa kryteria do określenia właściwości sądu w tym postępowaniu:1) ogólne - wskazujące na właściwość tego sądu, który wydał w pierwszej instancji orzeczenie podlegające wykonaniu;2) szczególne - polegające na odesłaniu do innych przepisów zawierających odmienne od powyższego unormowania kwestii właściwości sądu w tym postępowaniu.Tego rodzaju "szczególne unormowania" - określające w postępowaniu wykonawczym właściwość innego sądu niż sąd, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji - zawierają między innymi przepisy art. 74 § 1 i art. 115 k.k.w.1. Przepis art. 74 § 1 k.k.w. w pierwszej swej części stanowi, że w sprawach związanych z wykonaniem orzeczenia o warunkowym zawieszeniu oraz w sprawie zarządzenia wykonania zawieszonej kary właściwy jest sąd, który w danej sprawie orzekał w pierwszej instancji. Sąd ten - w razie wydania postanowienia o zarządzeniu wykonania zawieszonej kary - właściwy jest oczywiście zarazem w kwestii wykonania tego postanowienia.Wymieniony wyżej przepis jednak przewiduje w drugiej swej części wyjątek od powyższej zasady: "(...) jednakże w stosunku do osoby skazanej przez sąd powszechny pozostającej pod dozorem właściwy jest sąd powiatowy, w którego okręgu dozór jest wykonywany". Słowa art. 74 § 1 k.k.w.: "w sprawach związanych z wykonaniem orzeczenia o warunkowym zawieszeniu oraz w sprawie zarządzenia wykonania zawieszonej kary" odnoszą się w jednakowej mierze zarówno do sądu, który orzekał w sprawie w pierwszej instancji, jak i do sądu powiatowego, którego wyjątkową właściwość w tym względzie uzasadnia fakt wykonywania dozoru w jego okręgu. Należy więc zgodnie z art. 74 § 1 k.k.w. w związku z art. 3 § 1 k.k.w. przyjąć, że sąd, w którego okręgu jest wykonywany dozór i który w myśl art. 74 § 1 k.k.w. zarządził wykonanie zawieszonej kary pozbawienia wolności, jest właściwy do wykonania tego orzeczenia, chociaż nie orzekał w sprawie w pierwszej instancji.2. Kwestię wykonania w karnym postępowaniu sądowym orzeczeń skazujących na karę ograniczenia wolności normują przepisy rozdziału XIV kodeksu karnego wykonawczego.Właściwość sądu w tym postępowaniu określa art. 115 k.k.w., który stanowi, że "Nadzór nad wykonywaniem kary ograniczenia wolności, a w tym również jej celów penitencjarnych, oraz orzekanie w sprawach dotyczących wykonania tej kary należą do sądu powiatowego, w którego okręgu kara ta jest lub ma być wykonywana".Unormowanie to, zwłaszcza w powiązaniu z treścią art. 114 k.k.w., który określa miejsce wykonywania kary ograniczenia wolności, jest zupełnie zrozumiałe, zabezpiecza bowiem w sposób maksymalny sprawność postępowania wykonawczego.Z określonego w art. 115 k.k.w. unormowania kwestii właściwości sądu - z uwzględnieniem dalszych przepisów tego rozdziału oraz przepisu § 246 ust. 2 regulaminu czynności sądów wojewódzkich i powiatowych w sprawach cywilnych i karnych (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 1969 r. - Dz. U. Nr 37, poz. 325) - wynika w sposób oczywisty, że właściwy do wykonywania kary ograniczenia wolności oraz do wydawania orzeczeń w sprawach dotyczących wykonania tej kary - bez względu na to, czy wyrok skazujący wydał w pierwszej instancji sąd wojewódzki, czy też sąd powiatowy - jest zawsze sąd powiatowy, w którego okręgu kara ta jest lub ma być wykonywana.Przepis art. 115 k.k.w. zatem należy do tych wypadków "szczególnego unormowania" właściwości sądu w postępowaniu wykonawczym, które przewiduje art. 3 § 1 k.k.w.Ustawa, określając w art. 115 k.k.w. właściwość sądu w tym postępowaniu, używa w dalszych przepisach rozdziału XIV określenia "sąd" dla oznaczenia sądu właściwego w rozumieniu art. 115 k.k.w. Określenie "sąd" powtarzające się w przepisach art. 116-124 k.k.w. nie oznacza więc sądu bez bliższego określenia w rozumieniu art. 205 § 4 k.k.w.Taka interpretacja przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że sąd powiatowy, w którego okręgu kara ograniczenia wolności jest lub ma być wykonywana, a któremu sąd pierwszej instancji zgodnie z przepisem § 246 ust. 2 cytowanego regulaminu przesłał odpis wyroku do wykonania, jest właściwy w toku całego postępowania wykonawczego w tym zakresie, a tym samym również do wydania i wykonania orzeczenia przewidzianego w art. 84 § 2 k.k. w kwestii określenia zastępczej kary grzywny albo pozbawienia wolności w stosunku do skazanego, który uchyla się od wykonania kary ograniczenia wolności.