II CR 525/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, K. Falkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej w K. przeciwko Związkowi Religijnemu Wyznania Mojżeszowego PRL - W. o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 11 maja 1971 r.,zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu Związkowi domagał się uzgodnienia treści ksiąg wieczystych wymienionych w pozwie przez wykreślenie w ich dziale II jako właściciela Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej w K. i przywrócenie wpisu poprzedniego właściciela, tj. Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w K., twierdząc, że Kongregacja ta nie mogła być wpisana jako właściciel nieruchomości, gdyż nie była osobą prawną, lecz jedynie organem pozwanego Związku, jak również nie była instytucją powołaną do życia na miejsce Żydowskiej Gminy Wyznaniowej, że zatem obecny wpis właściciela wymienionych nieruchomości jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Powód ponadto twierdził, że nieruchomości te stanowią mienie opuszczone, i z tej przyczyny Skarb Państwa ma interes prawny w przywróceniu wpisu poprzedniego, gdyż otworzy mu to drogę do uzyskania stwierdzenia nabycia własności tych nieruchomości w trybie określonym w art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.Pozwany, uzasadniając wniosek o oddalenie powództwa, zarzucił brak czynnej legitymacji procesowej, uważając, że Żydowska Kongregacja Wyznaniowa w K. nabyła własność wymienionych nieruchomości na podstawie art. 12 ust. 2, art. 33 i 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, przy czym podniósł niedopuszczalność kwestionowania aktu administracyjnego, jakim jest dokument b. Urzędu Wojewódzkiego - Wydziału Administracyjnego w K. z dnia 26 lipca 1946 r., na mocy którego powołana została do życia Żydowska Kongregacja Wyznaniowa w K. na miejsce dawnej Żydowskiej Gminy Wyznaniowej. Poza tym pozwany zarzucił brak biernej legitymacji procesowej, gdyż nie jest on wpisany do ksiąg wieczystych wymienionych nieruchomości, przy czym dla oceny tej legitymacji obojętny jest los byłej Kongregacji (wpisanej do ksiąg wieczystych), jak również tożsamość jej celów, zadań, funkcji itd. z obecnie istniejącą Kongregacją wchodzącą w skład pozwanego Związku.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, oddalił powództwo, uważając, że brak jest przesłanek z art. 23 pr. rzecz. do uzgodnienia treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. W szczególności Sąd ten uznał, że wpis do ksiąg wieczystych Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej w K. nie jest prawomocny oraz że wpis ten nie dotyczy stanu prawnego wymienionych nieruchomości, lecz stanu faktycznego, a mianowicie tylko zmiany nazwy dotychczas wpisanego właściciela.Po uchyleniu powyższego wyroku Sąd Wojewódzki obecnie zaskarżonym przez pozwanego wyrokiem zasądził pozwanego na zeznanie deklaracji stanowiącej podstawę do wykreślenia Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej w K. jako właściciela na miejsce Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w K. w dziale II ksiąg wieczystych dla nieruchomości 1 wh: 39, 41, 43, 44, 266, 450, 550, 165 i 348 gm. kat. K. W wyroku tym Sąd ustalił, że wszystkie wymienione nieruchomości stanowiły mienie opuszczone i jako takie, na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, z dniem 1 stycznia 1956 r. przeszły na własność Państwa, a więc wpis Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej w K., dokonany na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Krakowa z dnia 10 października 1958 r., nastąpił już po przejściu własności tych nieruchomości na własność Państwa, wobec czego był niedopuszczalny. Poza tym Sąd Wojewódzki ustalił, że Izraelickie Gminy Wyznaniowe po II wojnie światowej nie zostały reaktywowane i nie wznowiły swojej działalności oraz że powołany w 1949 r. do życia pozwany Związek stanowi odrębną organizację wyznaniową, która nie ma sukcesji prawnej po b. Izraelickich Gminach Wyznaniowych do majątku pozostałego po nich, nie jest uprawniony do reprezentowania interesów tych Gmin, lecz jest za zgodą władz państwowych tylko użytkownikiem tych obiektów sakralnych i gospodarczych, których użytkowanie jest konieczne do zaspokajania potrzeb religijnych.Pozwany w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki z uchybieniem art. 316 k.p.c. wziął za podstawę wyrokowania stan rzeczy odmienny od tego, który wynikał z akt sprawy i rozstrzygnął sprawę w sposób rażąco sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem procesowym, a w szczególności uznał za niesporne między stronami, że wszystkie nieruchomości wymienione w pozwie stanowią własność Skarbu Państwa, jako nabyte na podstawie art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, gdy tymczasem okoliczność ta jest jak najbardziej sporna. Poza tym skarżący zarzucił, że Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do zarzutu pozwanego, iż nie jest dopuszczalne kwestionowanie wpisu prawa własności opartego na ważnym akcie administracyjnym b. Urzędu Wojewódzkiego - Wydziału Administracyjnego w K. z dnia 26.VII.1946 r., zgodnym z ówczesnymi normatywami w tym względzie, oraz że nie wyjaśnił zgodnie ze wskazaniami Sądu Najwyższego, czy wchodząca w skład pozwanego Związku obecna Żydowska Kongregacja Wyznaniowa w K. jest inną, czy tą samą Kongregacją, która uzyskała wpis do ksiąg wieczystych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jeżeli treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, to stosownie do art. 23 pr. rzecz. osoba, której prawo nie jest wpisane, może żądać usunięcia niezgodności, tzn. wykreślenia dotychczasowego wpisu, jako niezgodnego z rzeczywistym stanem prawnym i wpisania swego prawa, jako zgodnego z tym stanem.Uprawniony zatem do zgłoszenia takiego żądania jest w zasadzie ten, komu przysługuje prawo nie wpisane do księgi wieczystej, a poza tym ten, kto ma interes prawny w tym, by prawo osoby innej zostało wpisane do księgi wieczystej. Legitymacja taka przysługuje np. wierzycielowi, który w drodze egzekucji dokonał zajęcia prawa dłużnika i z tej przyczyny ma interes prawny w tym, by prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej. Zawsze jednak uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym musi polegać na doprowadzeniu do jej rzeczywistego - a więc aktualnego - stanu prawnego, a nie do stanu prawnego, który wprawdzie istniał w przeszłości, lecz w chwili żądania uzgodnienia nie odpowiada już rzeczywistości. Nie można zatem domagać się - jak w sprawie niniejszej - uzgodnienia treści księgi wieczystej przez wpisanie jako właściciela osoby, która nie jest właścicielem, gdyż przestała już istnieć.Żądający uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym powinien wykazać, że przysługuje mu prawo, które wymaga wpisu w księdze wieczystej, a ponadto, gdy żądającym jest osoba zainteresowana w uzgodnieniu - że ma interes prawny uzasadniający dokonanie wpisu przysługującego osobie uprawnionej.Wykazanie w sprawie niniejszej nabycia przez Skarb Państwa lub przez inną osobę w trybie art. 33 i 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich prawa własności wymienionych nieruchomości - co wbrew ustaleniom i poglądowi Sądu Wojewódzkiego było sporne między stronami - mogło nastąpić jedynie przez przedstawienie prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu zasiedzenia tych nieruchomości w postępowaniu nieprocesowym z art. 609 i nast. k.p.c. - jako postępowaniu szczególnym.Jak bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 marca 1969 r. w sprawie III CZP 11/69 (OSNCP 1969, z. 12, poz. 210) - który to pogląd podziela Sąd Najwyższy w obecnym składzie - w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ustalenie jako przesłanki wyroku, że powód nabył własność nieruchomości przez zasiedzenie, nie jest dopuszczalne. Ustalenie faktu nabycia własności przez zasiedzenie w innej sprawie, a nie w postępowaniu szczególnym przewidzianym dla stwierdzenia zasiedzenia, jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy ustalenie tego faktu nie należy do samego rozstrzygnięcia, lecz stanowi jedynie jego przesłankę. Niedopuszczalne bowiem jest zastępowanie postępowania o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie takim postępowaniem, w którym rozstrzygnięcie sprowadza się do samego tylko ustalenia zasiedzenia.Powód w sposób wyżej podany nie wykazał, by stał się właścicielem wymienionych nieruchomości na podstawie art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, oraz przyznał, że nie ma stwierdzenia zasiedzenia tych nieruchomości i że nie toczy się postępowanie szczególne w przedmiocie stwierdzenia ich zasiedzenia.W postępowaniu nieprocesowym o stwierdzenie zasiedzenia powinny brać udział (art. 510 k.p.c.) wszystkie osoby zainteresowane. W postępowaniu tym sąd stwierdza nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie bez względu na to, kto figuruje jako właściciel w księdze wieczystej, a więc i wtedy, gdy osoba wpisana jako właściciel nie istnieje lub została mylnie z księgi wieczystej wykreślona. Nabycie bowiem własności w trybie zasiedzenia następuje w sposób pierwotny. Z tej przyczyny, jeżeli nie da się ustalić osoby zainteresowanej (poprzedniego właściciela) lub istnieją wątpliwości co do takiej osoby, sąd ma obowiązek (art. 609 § 2 k.p.c.) wezwać osoby zainteresowane przez ogłoszenie.Nie ma przeto istotnego znaczenia dla nabycia w trybie zasiedzenia wymienionych nieruchomości, czy jako ich właściciel figuruje w księgach wieczystych Żydowska Kongregacja Wyznaniowa w K., czy też Żydowska Gmina Wyznaniowa w K. Dlatego też powód nie ma również interesu w żądaniu wpisania w księgach wieczystych Żydowskiej Gminy Wyznaniowej na miejsce Żydowskiej Kongregacji Wyznaniowej.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo, przyznając pozwanemu od powoda na podstawie art. 102 k.p.c. częściowy zwrot kosztów procesu.Wyrok powyższy nie pozbawia powoda, po uzyskaniu stwierdzenia nabycia własności przez zasiedzenie, możności dochodzenia uzgodnienia treści ksiąg wieczystych przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela. W sprawie niniejszej bowiem Skarb Państwa domagał się wpisu innej osoby jako właściciela wymienionych w pozwie nieruchomości.