III PZP 26/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Michała B. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "B." w B. o odszkodowanie z tytułu wypadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 17 lipca 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi, który wskutek wypadku przy pracy, jaki zdarzył się przed dniem 1 stycznia 1968 r., doznał częściowego ograniczenia zdolności do pracy, przysługuje od uspołecznionego zakładu pracy renta uzupełniająca (i ewentualnie w jakiej wysokości), jeżeli w okresie późniejszym doznał on - lecz nie z winy tego zakładu pracy - całkowitego ograniczenia zdolności do pracy?",udzielił następującej odpowiedzi:Pracownikowi, który przed 1 stycznia 1968 r. doznał z winy uspołecznionego zakładu pracy częściowego ograniczenia zdolności do pracy, przysługuje od tego zakładu pracy renta uzupełniająca także wówczas, gdy później stał się on niezdolny do pracy z przyczyn nie pozostających w związku z tym wypadkiem i nie zawinionych przez zakład pracy. Należna takiemu pracownikowi renta uzupełniająca powinna stanowić pełne wyrównanie szkody w granicach normalnych następstw spowodowanych zawinionym działaniem lub zaniechaniem zakładu pracy, z których szkoda wynikła. Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że był pracownikiem pozwanej Kopalni od grudnia 1956 r. i dwukrotnie uległ wypadkowi przy pracy - w dniu 18.VII.1962 r. i w dniu 27.XI.1965 r. - doznając w obu wypadkach urazu głowy; w następstwie tych wypadków stał się niezdolny do pracy. Na tej podstawie domagał się zasądzenia od pozwanej Kopalni zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 20.000 zł z tytułu wypadku z roku 1962 i 30.000 zł z tytułu wypadku z 1965 r., 8.057 zł wyrównania różnicy w zarobkach w okresie pobierania zasiłku chorobowego (od 27.XI.1965 r. do 3.VII.1966 r.), a ponadto miesięcznej renty uzupełniającej od dnia 4.VII.1966 r. w różnych wysokościach bez ograniczenia w czasie.Sąd Powiatowy w Bytomiu, obciążając pozwaną Kopalnię odpowiedzialnością za wypadek z dnia 27.XI.1965 r., zasądził na rzecz powoda od tej Kopalni 20.000 zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, 3.270 zł wyrównania strat w zarobkach w okresie pobierania zasiłku chorobowego oraz miesięczną rentę uzupełniającą od dnia 3.VII.1966 r. w różnych wysokościach, ograniczając czas jej trwania do dnia 30.VI.1969 r. i oddalił powództwo w pozostałej części. Sąd Powiatowy ustalił, że powód cierpi na cerebrastenię pourazową w następstwie wypadku z 1962 r., ale schorzenie to pozostaje również w związku przyczynowym z wypadkiem z 1965 r., gdyż doznany w tym wypadku uraz pogłębił istniejącą już cerebrastenię co najmniej o 50%. Następstwa urazów z obu wypadków utrzymują się nadal i uzasadniają zaliczenie powoda do II grupy inwalidzkiej w związku z wypadkiem w zatrudnieniu. Od 1.VII.1969 r. powód został zaliczony przez organ rentowy do II grupy inwalidzkiej na skutek samoistnej choroby kręgosłupa. Zdaniem Sądu Powiatowego, powodowi nie przysługuje już od tej daty (1.VII.1969 r.) renta uzupełniająca od zakładu pracy, gdyż od tego czasu byłby on niezdolny do pracy zarobkowej nawet wówczas, gdyby nie uległ wypadkowi.W związku z rewizją powoda, w której domagał się on podwyższenia zasądzonej renty i zasądzenia jej bez ograniczenia czasowego, Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, objęte pytaniem przytoczonym w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie zmierza do wyjaśnienia kwestii, do jakiego terminu powinna być zasądzona renta uzupełniająca na rzecz poszkodowanego w wypadku przy pracy, gdy doznał on z winy uspołecznionego zakładu pracy częściowego ograniczenia zdolności do pracy, a później stał się całkowicie niezdolny do pracy z przyczyn nie pozostających w związku z wypadkiem i nie zawinionych przez zakład pracy. W celu zobrazowania wątpliwości na tle przedstawionego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki posłużył się następującym przykładem:Pracownik z winy zakładu pracy uległ wypadkowi przy pracy przed dniem 1 stycznia 1968 r., doznając stłuczenia klatki piersiowej, na skutek czego został on uznany za inwalide III grupy, po czym - bez związku z wypadkiem w zatrudnieniu - pracownik ten uległ wypadkowi komunikacyjnemu, w następstwie którego stracił dwie nogi i stał się inwalidą I grupy. Sąd Wojewódzki ponadto zaznaczył, że chociaż poszkodowany w tym przykładzie jest inwalidą III grupy z wypadku przy pracy, to nie może on wykorzystać częściowej niezdolności do pracy z uwagi na amputację nóg, za co zakład pracy nie ponosi odpowiedzialności.Przytoczony przykładowo stan faktyczny ułatwia wyjaśnienie zgłoszonych wątpliwości.Zgodnie z art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Uspołeczniony zakład pracy więc w podanym stanie faktycznym ponosi odpowiedzialność w takich granicach, w jakich utrzymują się następstwa jego działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła. Natomiast odpowiedzialność za pozostałe szkody wywołane wypadkiem komunikacyjnym obciąża winnego sprawcę szkody i ewentualnie właściciela pojazdu. Nie ponoszą oni jednak odpowiedzialności za całość szkody, gdyż część jej wyrządzona została przez zakład pracy, a wypadek komunikacyjny dotknął poszkodowanego, który był już częściowo niezdolny do pracy i to z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.W stanie faktycznym, na tle którego wyłoniło się przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, odpowiedzialność zakładu pracy ogranicza się do następstw wypadku w zatrudnieniu, a zatem trwa ona dopóty, dopóki te szkodliwe następstwa utrzymywały się.Z mocy art. 6 k.c. na poszkodowanym spoczywa ciężar udowodnienia wszystkich przesłanek, od których uzależnione jest powstanie obowiązku naprawienia szkody. Obarcza go więc także udowodnienie, że następstwa wypadku przy pracy, zmniejszające jego zdolność do pracy, nadal się utrzymują, mimo iż z innych przyczyn jest on całkowicie niezdolny do pracy, z chwilą bowiem ustania następstw związanych z wypadkiem odpowiedzialność zakładu pracy za wypadek przestaje istnieć.Jeżeli zaś zakład pracy nie ponosi odszkodowawczej odpowiedzialności za niezdolność do pracy w zakresie, w którym powstała ona bez związku z wypadkiem, natomiast ponosi tę odpowiedzialność w granicach normalnych następstw spowodowanych zawinionym jego działaniem lub zaniechaniem, z których szkoda wynikła, to należna poszkodowanemu od zakładu pracy renta uzupełniająca powinna odpowiadać szkodzie związanej z ograniczoną zdolnością do pracy.