III CZP 6/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Janiny i Wojciecha K. przeciwko Przedsiębiorstwu Instalacyjnemu Przemysłu Węglowego "Węglosan" w B. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 22 grudnia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1) Czy przepisy o odpowiedzialności, prawie zastawu i przedawnieniu roszczeń utrzymujących hotele, zajazdy i podobne zakłady (art. 846-852 k.c.) stosuje się także do nie prowadzonych zarobkowo domów wczasowych?2) Czy w razie przyjęcia takiej odpowiedzialności - odpowiedzialność ta może być wyłączona regulaminem zatwierdzonym przez właściwe organy związków zawodowych (art. 846 § 3 k.c.)?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1.Przepisy o odpowiedzialności utrzymujących hotele i podobne zakłady stosuje się także do nie prowadzonego zarobkowo domu wczasowego. 2.Odpowiedzialność utrzymującego dom wczasowy nie może być wyłączona regulaminem. Uzasadnienie faktyczneW dniu 2.III.1970 r. powodowie wytoczyli powództwo przeciwko Przedsiębiorstwu Instalacyjnemu Przemysłu Węglowego podnosząc, że powód jako pracownik tego Przedsiębiorstwa wykupił w nim dla siebie i powódki dwa skierowania na wczasy do prowadzonego przez Przedsiębiorstwo zakładowego Domu Wczasów Rodzinnych. W dniu 13.IX.1969 r. z zajmowanego przez powodów dwuosobowego pokoju zostały skradzione dwie ich złote obrączki, zegarek damski oraz banknot 50-złotowy. Powodowie wnieśli więc o zasądzenie 4.845 zł.Sąd Powiatowy uwzględnił roszczenie.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji Przedsiębiorstwa, Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Jeśli chodzi o pierwsze zagadnienie, to kodeks cywilny wprowadził nowy przepis art. 852, w myśl którego, "przepisy o odpowiedzialności (...) utrzymujących zarobkowo hotele i podobne zakłady stosuje się odpowiednio do zakładów kąpielowych, przedsiębiorstw wagonów sypialnych i przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej (...)". Rozciągnięcie tej odpowiedzialności na inne zakłady i przedsiębiorstwa następuje na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, przy czym rozporządzenie takie nie zostało dotychczas wydane. Według powyższego przepisu m.in. norma art. 846 k.c. stosuje się odpowiednio do wyliczonych w tym przepisie: jednego rodzaju zakładów i dwóch rodzajów przedsiębiorstw. Przepis zaś art. 846 § 1 k.c. przewiduje (tak samo jak przepis art. 538 § 1 k.z. przewidywał) odpowiedzialność utrzymujących zarobkowo hotele i podobne zakłady. Obydwa przepisy mają zatem taką samą treść normatywną, a pod rządem kodeksu zobowiązań Sąd Najwyższy wyjaśnił, "że przepis art. 538 (...) stosuje się do nie prowadzonych zarobkowo domów wczasowych i im podobnych, przeznaczonych na wypoczynek (...) pracowników" (orzeczenie z dnia 28.IX.1956 r. 3 CR 800/56, OSN 1957, poz. 60). Wynika stąd, że kodeks cywilny nie tylko utrzymał w art. 846 § 1 k.c. odpowiedzialność tych podmiotów, które zgodnie z przytoczoną wykładnią odpowiadały w ramach art. 583 § 1 k.z., ale także rozszerzył odpowiedzialność na dalsze podmioty wymienione w art. 852 k.c.Co się natomiast tyczy drugiego zagadnienia, to przepis o odpowiedzialności utrzymującego dom wczasowy ma charakter iuris cogentis. Artykuł 846 § 1 i 2 k.c. może być zatem zmieniony na mocy przepisu ustawy, natomiast nie może być zmieniony przez zawarcie umowy stron. Zgodnie z tym art. 849 § 1 k.c. i wydane na jego podstawie rozporządzenie wykonawcze może ograniczyć i istotnie ogranicza odpowiedzialność utrzymującego dom wczasowy. Zgodnie też z tym przez zawarcie umowy - m.in. przez zawarcie umowy, której postanowienia obejmują postanowienia regulaminu - strony nie mogą wyłączyć lub ograniczyć odpowiedzialności strony tej umowy, tj. utrzymującego dom wczasowy. Tym bardziej zaś ogłoszenie nie powoduje wyłączenia lub ograniczenia tej odpowiedzialności. Wypowiadający tę ostatnią myśl art. 846 § 3 k.c. stanowi superfluum ustawowe i w istocie jest zbędny.Konsekwencją tego, co przedstawiono, jest udzielenie drugiej odpowiedzi.