III KR 21/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Grzebuła. Sędziowie: T. Majewski (sprawozdawca), A.. Górski.Prokurator Prokuratury Generalnej: C. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 24 maja 1971 r. sprawy Janusza K., oskarżonego z art. 138 § 1 k.k. i z art. 237 § 1 d.k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy-Ośrodek w Toruniu z dnia 14 grudnia 1970 r.1. zmienił zaskarżony wyrok w następujący sposób:a) uchylił orzeczenie o karze łącznej,b) uchylił orzeczenie w części dotyczącej skazania oskarżonego Janusza K. za przestępstwo z art. 156 § 2 k.k. (punkt II aktu oskarżenia) i postępowanie karne o to przestępstwo umorzył na podstawie art. 11 pkt 6 k.p.k. w związku z art. 105 § 2 k.k. i art. 2 § 1 k.k., a kosztami postępowania w tej części obciążył Skarb Państwa;c) za przypisane oskarżonemu Januszowi K. przestępstwo z art. 138 § 1 k.k., wymierzył mu karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet aresztu tymczasowego od dnia 15 maja 1970 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy-Ośrodek w Toruniu rozpoznał sprawę Janusza K. oskarżonego o to, że:I. w dniu 28 kwietnia 1970 r. w T. w zamiarze spalenia mieszkania Genowefy i Piotra D., rozlał benzynę pod ich drzwiami, a następnie podpalił ją, wskutek czego sprowadził pożar zagrażający życiu i mieniu w znacznych rozmiarach małżonków D. oraz innych mieszkańców tego domu, a ponadto zniszczeniem budynku mieszkalnego, tj. o przestępstwo z art. 138 § 1 k.k.,II. w dniu 19 listopada 1969 r. w T. uderzył Genowefę D. twardym przedmiotem w twarz, w wyniku czego spowodował u niej ranę tłuczoną wargi górnej, tj. o przestępstwo z art. 237 § 1 d.k.k. w związku z art. 2 § 1 k.k.Po rozpoznaniu tej sprawy wyrokiem z dnia 14 grudnia 1970 r. Sąd Wojewódzki: uznał oskarżonego Janusza K. za winnego obu zarzuconych mu przestępstw i skazał go za czyn I na zasadzie art. 138 § 1 k.k. na 3 lata pozbawienia wolności, a za czyn II na zasadzie art. 156 § 2 k.k. na 6 miesięcy pozbawienia wolności; na zasadzie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył za powyższe przestępstwa łączną karę 3 lat pozbawienia wolności; na zasadzie art. 83 § 1 k.k. zaliczył na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 15 maja 1970 r.Od powyższego wyroku wnieśli rewizje prokurator i obrońca oskarżonego.Rewizja prokuratora zarzuca:a) obrazę przepisów prawa materialnego przez nadanie czynowi przypisanemu oskarżonemu w punkcie II kwalifikacji prawnej z art. 156 § 2 k.k. zamiast z art. 237 § 1 k.k. z 1932 r. w związku z art. 2 § 1 k.k., mimo że poczynione ustalenia wskazują, iż Janusz K. na skutek uderzenia Genowefy D. w dniu 19 listopada 1969 r. twardym przedmiotem w twarz spowodował u niej ranę tłuczoną wargi górnej, naruszającą czynności tego narządu ciała na okres powyżej siedmiu dni;b) rażącą niewspółmierność kary pozbawienia wolności w stosunku do znacznego stopnia niebezpieczeństwa społecznego przypisanego oskarżonemu w punkcie I przestępstwa z art. 138 § 1 k.k., wynikającą z wymierzenia kary pozbawienia wolności w wysokości najniższego ustawowego zagrożenia, mimo ustalenia bardzo dużego natężenia złej woli w działaniu Janusza K. oraz przyjęcia, iż dopuścił się on poważnej zbrodni narażającej wiele osób na utratę życia bądź zdrowia i na zniszczenie budynku mieszkalnego, co sprawia, że wymierzona kara jest pozbawiona wychowawczego wpływu na niego i waloru jej społecznego oddziaływania,i wnosi:1. o zmianę wyroku w zaskarżonych częściach;2. o przyjęcie, że przypisane oskarżonemu w punkcie II przestępstwo wyczerpuje znamiona czynu z art. 237 § 1 k.k. z 1932 r. w związku z art. 2 § 1 k.k.;3. o wymierzenie oskarżonemu za przypisane mu w punkcie I przestępstwo z art. 138 § 1 k.k. znacznie surowszej kary pozbawienia wolności;4. o wymierzenie oskarżonemu znacznie surowszej kary łącznej pozbawienia wolności.Rewizja obrońcy oskarżonego wnosi:1. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania,2. a ewentualnie - o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 138 § 1 k.k., umorzenie zaś postępowania co do zarzutu z art. 156 § 2 k.k.Podstawę tej rewizji stanowią zarzuty:a) obrazy art. 357, 372 k.p.k. przez nierozważenie całokształtu zebranego w sprawie materiału,b) obrazy art. 176 k.p.k. przez nieuwzględnienie wniosku obrońcy o powołanie drugiego biegłego w sprawie,c) obrazy art. 185 k.p.k. przez odmowę przeprowadzenia wizji lokalnej w domu przy ulicy S. w T.,d) obrazy art. 4 k.p.k. przez niewłaściwą ocenę zeznań świadków.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Co do przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 138 § 1 k.k.Zarzuty rewizji obrońcy oskarżonego nie są zasadne.Uznając oskarżonego za winnego podpalenia mieszkania Genowefy D., Sąd Wojewódzki oparł się na zeznaniach świadków Czesława O., Stefanii L. i Genowefy D. Stanowisko swoje związane z oceną materiału dowodowego Sąd Wojewódzki wyczerpująco i logicznie uzasadnił, przytaczając istotne argumenty przemawiające za odrzuceniem wyjaśnień oskarżonego i wspierających je zeznań świadków Danuty M., Józefa K., Haliny K., Stanisława M., Zofii M. i Kazimierza M.Rewizja oskarżonego polemizuje z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd Wojewódzki, jednakże polemika ta nie może być uznana za skuteczną wobec tego, że ocena sądowa mieści się całkowicie w granicach określonych w art. 4 § 1 k.p.k.Przypisanie oskarżonemu Januszowi K. przestępstwa z art. 138 § 1 k.k. było zgodne z zebranymi dowodami, niesłusznie jednak Sąd Wojewódzki poprzestał na wymierzeniu oskarżonemu kary pozbawienia wolności odpowiadającej dolnej granicy zagrożenia z art. 138 § 1 k.k., i w tym zakresie należy przyznać rację rewizji prokuratora.Słusznie rewizja prokuratora podkreśla, że oskarżony dopuścił się zbrodni narażającej znaczną liczbę osób na utratę życia bądź zdrowia i na zniszczenie budynku mieszkalnego. Uczynił to z zemsty na Genowefie D. za utrzymywanie kontaktów z jego ojcem. Oskarżony już poprzednio niejednokrotnie zaczepiał Genowefę D., używając w stosunku do niej obelżywych słów i gróźb. O znacznym natężeniu jego złej woli świadczy fakt, że podpalenia dopuścił się w godzinach nocnych, gdy większa cześć mieszkańców zagrożonej posesji spała.Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy wymierzył oskarżonemu Januszowi K. karę o połowę wyższą od kary wymierzonej zaskarżonym wyrokiem.II. Co do przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 156 § 2 k.k.W odniesieniu do tej części zaskarżonego wyroku należało podzielić stanowisko rewizji oskarżonego, a nie prokuratora.Uderzenie Genowefy D. przez oskarżonego miało miejsce w dniu 19 listopada 1969 r. i miało charakter lekkiego uszkodzenia ciała (art. 237 § 1 k.k. z 1932 r.). W owej chwili obowiązywały przepisy ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308). Według tych przepisów (art. 13) nie można było wszcząć postępowania karnego po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa prywatnoskargowego (ad dies scientiae). W razie objęcia oskarżenia przez prokuratora (art. 65 k.p.k. z 1928 r.) termin ten wynosił sześć miesięcy.Od chwili wejścia w życie nowego kodeksu karnego stan prawny w tym zakresie uległ zmianie na korzyść oskarżonego, gdyż według art. 105 § 2 k.k. karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem 3 miesięcy od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa (nie później jednak niż z upływem 5 lat od czasu jego popełnienia).Przepis uprawniający prokuratora do wszczęcia postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego albo do przyłączenia się do takiego postępowania (art. 50 § 1 k.p.k. - odpowiednik art. 65 § 1 d.k.p.k.) nie dopuszcza możliwości przekroczenia materialnoprawnego terminu 3-miesięcznego określonego w art. 105 § 2 k.k.Wobec tego, że w sprawie niniejszej chodzi o czyn popełniony w dniu 19 listopada 1969 r., pokrzywdzona zaś natychmiast rozpoznała sprawcę tego czynu, należy stwierdzić, że termin 3-miesięczny upłynął w dniu 19 lutego 1970 r.Postanowienie prokuratora o wszczęciu postępowania o czyn z art. 156 § 2 k.k. zostało wydane w dniu 15 maja 1970 r., a więc już po upływie 3 miesięcy, i dlatego nie może ono być skuteczne.Przedstawiony rewizji prokuratora pogląd, w myśl którego czyn oskarżonego wyczerpuje znamiona z art. 156 § 1 k.k., gdyż uszkodzenie ciała, jakiego doznała pokrzywdzona, naruszyło czynność jej organizmu na okres powyżej 7 dni, nie wytrzymuje krytyki, gdyż w chwili popełnienia tego czynu granicą oddzielającą ciężkie i lekkie uszkodzenia ciała i przesądzającą o publicznym bądź prywatnoskargowym trybie ścigania była granica nie 7, lecz 20 dni naruszenia czynności organizmu, a więc ówczesny stan prawny był korzystniejszy dla oskarżonego (art. 2 § 1 k.k.).W kwestii tej pozbawiony jest jakiegokolwiek znaczenia przepis art. XV § 1 przepisów wprowadzających k.k., na który powołał się prokurator na rozprawie przed Sądem Najwyższym. Przepis ten wyjaśnia jedynie, że w trybie oskarżenia prywatnego (a także na wniosek) ścigane są przestępstwa, co do których takiego oskarżenia (lub wniosku) wymaga kodeks karny albo co do których ustawy szczególne zawierają lub zawierały przepisy o takim trybie ścigania.Z treści powyższego przepisu nie wynika natomiast żadne ograniczenie zakresu działania dyrektywy art. 2 § 1 k.k.Z wyżej przytoczonych powodów należało uchylić zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonego Janusza K. z art. 156 § 2 k.k. i postępowanie karne o ten czyn umorzyć.