III CZP 34/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: F. Wesely, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza D. przeciwko Irenie D. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku gdy w postępowaniu o zniesienie współwłasności prawomocnym postanowieniem zasądzono tytułem wyrównania udziału dopłatę pieniężną (lub spłatę) bez oznaczenia wysokości odsetek, otrzymujący dopłatę (lub spłatę) może dochodzić zapłaty odsetek zwłoki w drodze odrębnego procesu cywilnego?" i w razie odpowiedzi twierdzącej:"Czy do dochodzenia roszczeń z tytułu odsetek będzie miał zastosowanie art. 212 § 3 k.c., czy też będą miały zastosowanie jedynie ogólne przepisy dotyczące odsetek zwłoki?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W wypadku gdy w postanowieniu o zniesienie współwłasności prawomocnym postanowieniem zasądzono tytułem wyrównania udziału dopłatę pieniężną (lub spłatę) bez oznaczenia wysokości odsetek, otrzymujący dopłatę (lub spłatę) nie może dochodzić tych odsetek w drodze odrębnego procesu cywilnego. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Bartoszycach postanowieniem z dnia 26 marca 1969 r. w sprawie z wniosku Ireny D. o zniesienie współwłasności zniósł współwłasność nieruchomości i tytułem "wyrównania udziałów zasądził od Ireny D. na rzecz Kazimierza D. kwotę 47.520 zł."Postanowienie to uprawomocniło się, gdyż rewizja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawczyni została odrzucona.Z uzasadnienia orzeczenia nie wynika, czy Sąd I instancji miał również na uwadze art. 212 § 3 k.c., w szczególności co do oznaczenia wysokości odsetek.Uczestnik postępowania Kazimierz D. wniósł w listopadzie 1970 r. pozew do Sądu Powiatowego w Bartoszycach, domagając się zasądzenia na jego rzecz od Ireny D., która była w poprzedniej sprawie wnioskodawczynią, 8% od zasądzonej na jego rzecz spłaty w kwocie 47.520 zł.Sąd Powiatowy w Bartoszycach postanowieniem z dnia 25 listopada 1970 r. pozew odrzucił, zajmując stanowisko, że sprawa cyt. wyżej postanowieniem z dnia 26 marca 1969 r. Nr 252/67 została już prawomocnie osądzona.Na powyższe postanowienie powód wniósł zażalenie, a Sąd Wojewódzki w Olsztynie, ze względu na wątpliwości powstałe przy rozpoznawaniu tego zażalenia, przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneRozważając przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Stosownie do art. 212 § 3, jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.Przepis ten, który z mocy art. 1035 k.c. ma zastosowanie również do działu spadku, wkłada na Sąd, jak to zresztą wyjaśniły już wytyczne Izby Cywilnej SN z dnia 15.XII.1969 r. III CZP 12/69 (OSNCP 1970 r., z. 2, poz. 39) obowiązek dokonania z urzędu oznaczenia w postępowaniu działowym terminu i sposobu uiszczenia dopłat lub spłat, przy czym przepis ten wiąże początkowy termin, od którego przysługują uprawnionemu spadkobiercy odsetki, z terminem uiszczenia dopłaty lub spłaty. Z przepisów art. 618 oraz art. 684, 685 i 688 k.p.c. wynika, że tak w postępowaniu o zniesienie współwłasności jak i w postępowaniu o dział spadku chodzi o załatwienie całokształtu stosunków, jakie powstały między współwłaścicielami lub spadkobiercami. W zakresie uregulowania tych stosunków jednym z podstawowych elementów jest oznaczenie wysokości spłaty lub dopłaty, terminu i sposobu ich uiszczenia oraz oznaczenie wysokości odsetek. Rozstrzygnięcie w tym zakresie należy do integralnych składników każdego postanowienia o zniesieniu współwłasności lub o dział spadku. Jeżeli więc sąd nie orzekł w tym względzie lub orzekł niewłaściwie, zainteresowani uczestnicy powinni dochodzić swoich praw w tym postępowaniu, wnosząc rewizję bądź też składając wniosek o uzupełnienie orzeczenia (art. 351 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).Jeżeli uczestnik tego nie uczynił, nie może już po uprawomocnieniu postanowienia wytoczyć powództwo o zasądzenie roszczeń nie uwzględnionych w postanowieniu nieprocesowym o zniesienie współwłasności lub o dział spadku, skoro stoi temu na przeszkodzie przyjęta przez ustawodawcę zasada koncentracji i rozstrzygnięcia w tych postępowaniach wszelkich zachodzących między uczestnikami stosunków - poza nielicznymi tylko, co do których wyraźnie dopuszczono możliwość odesłania uczestników na drogę procesu cywilnego.Z tych względów na przedstawione pytanie udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.