II CR 287/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii S. przeciwko Janowi W. i Skarbowi Państwa - Powiatowemu Inspektorowi PZU w N. o 103.000 zł, na skutek rewizji powódki i pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 18 stycznia 1971 r.,obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 30 września 1968 r. w godzinach wieczornych na jadącego rowerem Franciszka S. najechał samochód osobowy prowadzony przez Jana W. W wyniku doznanych obrażeń Franciszek S. zmarł. W związku z wypadkiem toczyło się przeciwko Janowi W. postępowanie karne zakończone wyrokiem skazującym, przy czym sąd przyjął, że sprawca posługiwał się samochodem o niesprawnym układzie hamulcowym i wadliwym oświetleniu, a ponadto nie dostosował szybkości pojazdu do możliwości jego zatrzymania w powstałych wtedy warunkach. W tym stanie rzeczy żona zmarłego, pozostająca na wyłącznym jego utrzymaniu, domagała się zasądzenia od właściciela samochodu oraz od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń renty uzupełniającej po 800 zł miesięcznie oraz 93.400 zł tytułem odszkodowania.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki 4.050 zł tytułem odszkodowania, oddalając powództwo w pozostałej części, przy czym wyszedł z następujących założeń:Franciszek S. przyczynił się do powstania wypadku w 50%, gdyż znajdował się pod wpływem alkoholu, a poza tym jechał lewą stroną drogi i miał nie oświetlony rower.Przeciętny zarobek zmarłego wynosił 2.221,18 zł. Żona jego nie pracowała zarobkowo i zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego, pozostając na utrzymaniu męża. W obecnej chwili pobiera ona rentę w związku ze śmiercią męża w kwocie 1.038 zł miesięcznie. Poza tym otrzymała od PZU 15.000 zł odszkodowania w związku z wypadkiem i 50.000 zł z tytułu ubezpieczenia męża od nieszczęśliwych wypadków. Posiada też własny domek. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że pobierana przez powódkę renta w pełni rekompensuje kwoty wykładane na jej utrzymanie przez męża i dlatego zasądzenie dalszej renty nie byłoby uzasadnione. Również przyznanie odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c. nie byłoby usprawiedliwione, gdyż sytuacja życiowa powódki nie uległa znacznemu pogorszeniu, skoro otrzymała ona 65.000 zł z PZU i posiada własny domek. Natomiast Sąd Wojewódzki uznał za uzasadnione żądanie odszkodowania za zniweczoną w wypadku odzież i rower oraz koszty nagrobka. Ogólną z tego tytułu kwotę 8.100 zł sąd obniżył do połowy wobec przyczynienia się denata do wypadku.Powyższy wyrok zaskarżyła powódka oraz Państwowy Zakład Ubezpieczeń.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Podniesiony w rewizji powódki zarzut niedopuszczalności ponownego badania przez Sąd Wojewódzki kwestii przyczynienia się denata do powstania wypadku, skoro zagadnienie to w sposób dla niej korzystny zostało rozstrzygnięte w procesie przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń o zasądzenie świadczenia przysługującego z umowy ubezpieczeniowej, w której przyjęto całkowitą winę Jana W. za spowodowanie szkody - uznać należy za chybiony. Stosownie bowiem do wyraźnej treści art. 11 k.p.c. nawet ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego wiążą sąd cywilny jedynie co do popełnienia przestępstwa i nie rozciągają się na inne kwestie, w tym również na kwestię przyczynienia się poszkodowanego do spowodowania wypadku. Trudno przyjąć, aby ustalenia innego wyroku cywilnego miały dla sądu orzekającego szerszy zakres mocy wiążącej. Potwierdzenie tej tezy płynie z art. 366 k.p.c., według którego wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Powagę rzeczy osądzonej ma więc tylko rozstrzygnięcie o żądaniu, nie rozciąga się zaś ona na przesłanki orzeczenia. Rozstrzygnięcie o kwestii przyczynienia się do powstania szkody nie wchodzi - wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej - do podstawy sporu, stanowiąc tylko przesłankę rozstrzygnięcia, i z tego względu nie rozciąga się na nie skutki prawomocności wyroku. Miał zatem Sąd Wojewódzki prawo samodzielnego badania tej kwestii, przy czym dokonane w tym względzie ustalenia, jako zgodne z materiałem dowodowym sprawy w świetle art. 233 § 1 k.p.c., uznać należy za niewadliwe.Nie można również podzielić zapatrywania, że okoliczności sprawy usprawiedliwiały określenia wysokości przyczynienia się denata do spowodowania wypadku na 20%. Przeciwnie, znajdowanie się w stanie nietrzeźwym na drodze publicznej oraz jazda lewą stroną jezdni i na nie oświetlonym - mimo ciemności - rowerze potwierdzają prawidłowość oceny Sądu Wojewódzkiego.Nie zasługuje wreszcie na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 446 § 3 k.c. Przepis ten bowiem za konieczną przesłankę przyznania najbliższym zmarłego stosownego odszkodowania przyjmuje znaczne pogorszenie się ich sytuacji życiowej. Trudno jednak przyjąć spełnienie się tej przesłanki w stosunku do powódki, jeżeli się uwzględni, że przez posiadanie domku z ogródkiem oraz po otrzymaniu renty i znacznego świadczenia ubezpieczeniowego ma ona zabezpieczone warunki materialne, a posiadanie syna zapewnia jej opiekę na starość.Nie uzasadniona jest również rewizja pozwanego PZU. W szczególności za błędny uznać należy wyrażony w niej pogląd, że przyczynienie się osoby zmarłej do powstania wypadku, w którym poniosła ona śmierć, uzasadnia odpowiednie zmniejszenie świadczenia z tytułu ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków. Żaden przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) nie zawiera takiego postanowienia, a wyjątkowy charakter tego aktu normatywnego nie pozwala na przyjęcie rozszerzającej wykładni. Paragraf 8 cytowanego rozporządzenia nakazuje w razie stwierdzenia śmierci wskutek nieszczęśliwego wypadku wypłacenie określonego co do wysokości świadczenia, nie uzależniając jego zmniejszenia od żadnych okoliczności ubocznych.Rozstrzygające w tym względzie znaczenie ma § 20 cytowanego rozporządzenia zawierający zasadę, że świadczenie z obowiązkowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwego wypadku zalicza się jedynie na poczet świadczenia przysługującego z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Treść przytoczonego przepisu prowadzi do wniosku, że przyczynienie się osoby zmarłej do powstania wypadku, w którym poniosła ona śmierć, nie uzasadnia w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) zmniejszenia świadczenia przysługującego na podstawie § 8 ust. 1 tego rozporządzenia z tytułu ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Z powyższych względów obie rewizje ulegają oddaleniu (art. 387 k.p.c.).