III PZP 2/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Marowski.Sędziowie SN: W. Formański (sprawozd.), Z. Stypułkowska.Protokolant: M. Dobrzeniecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 9 marca 1972 r. na rozprawie sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcji "L." w T. przeciwko Krystynie G. o zapłatę 10.000 zł na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w T. z dnia 31 maja 1971 r. oraz przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w B. w T. w trybie art. 391 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następującego zagadnienia prawnego:czy sprekludowana z. mocy art. 473 k.c. wierzytelność pracownika może być skutecznie przedstawiona do potrącenia z wierzytelnością byłego pracodawcy, jeżeli w chwili gdy potrącanie stało się możliwe, prekluzja roszczeń pracownika jeszcze nie nastąpiła? postanowił odmówić odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne i zwrócić akta sprawy Sądowi Wojewódzkiemu. w B. w celu rozpoznania rewizji.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło w następstwie przyjętego przez Sąd Wojewódzki - jako oczywistego - założenia, że wierzytelność pozwanej z tytułu wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych uległa prekluzji z art. 473 k.c., ponieważ stosunek pracy między stronami rozwiązany z dniem 30 kwietnia 1969 r., podczas gdy zarzut potrącenia został podniesiony dopiero w rewizji, której wpływ odnotowano dnia 27 lipca 1971 r.Założenie to jest błędne w świetle dokumentu przedłożonego do akt przez strony powodową (k. 6) w postaci pisma pozwanej z dnia 20 marca 1970 r., w którym prosząc powodowe Przedsiębiorstwo o "anulowanie pożyczki mieszkaniowej" pozwana powołała się na wzajemną wierzytelność z tytułu należnego, a dotychczas nie wypłaconego wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Treść wspomnianego pisma nie pozostawia wątpliwości, że pozwana stwierdzając istnienie wzajemnej własnej wierzytelności i prosząc o anulowanie wierzytelności zakładu pracy zmierzała do umorzenia obu wierzytelności w wyniku potrącenia. W chwili złożenia przez pozwaną takiego oświadczenia jej wierzytelność nie była jeszcze sprekludowana, gdyż nie upłynął jeszcze roczny termin od zakończenia między stronami stosunku pracy. Jeżeli więc wierzytelność, o której mowa, istotnie pozwanej przysługiwała, jej oświadczenie złożone powodowemu Przedsiębiorstwu w piśmie z dnia 20 marca 1970 r. wywołało skutek w postaci umorzenia się nawzajem obu wierzytelności w wyniku potrącenia (art. 498 § 2 k.c.), przy czym oświadczenie to - zgodnie z art. 409 zdanie drugie k.c. ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. W tej zaś sytuacji potrącenie dokonane w piśmie rewizyjnym przez pozwaną jest nie tylko zbędne, ale nawet nie mogło odnieść skutku jako dotyczące wierzytelności wcześniej umorzonej wskutek potrącenia, a zatem wierzytelności już nieistniejącej.Sąd Wojewódzki błędnie dopatrzył się potrącenia dopiero w oświadczeniu, które złożyła pozwana w swej rewizji. Mogło się to stać bądź wskutek niedostrzeżenia potrącenia dokonanego w oświadczeniu z dnia 20 marca 1970 r., bądź wskutek błędnego poglądu co do sposobu skutecznego dokonania potrącenia w związku z tym, że pozwana nie wyraziła się expressis verbis, iż dokonuje potrącenia. Tymczasem, zgodnie z art. 499 k.c., potrącenia dokonywa się przez oświadczenie dłużnika, złożone drugiej stronie w dowolnej formie, przy czym nie jest konieczne wyraźne stwierdzenie, iż dłużnik potrąca swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, lecz wystarczy ujawnienie przez niego woli umorzenia obu wierzytelności przez ich wzajemne przeciwstawianie sobie. Treść oświadczenia pozwanej z dnia 20 marca 1970 r. dowodzi ujawnienia przez nią nie budzącej wątpliwości woli umorzenia obu wierzytelności. Wierzytelność zaś raz już umorzona przez potrącenie nie może być - jako już nieistniejąca - przedmiotem ponownego przeciwstawienia do potrącenia.W tych zatem okolicznościach nie występuje w sprawie zagadnienie potrącalności wierzytelności sprekludowanej, jeżeli nie była ona dotknięta prekluzją w chwili, gdy potrącenie staje się możliwe.Z mocy art. 391 § 1 k.p.c. przedmiotem pytania może być tylko takie budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie jest konieczne dla rozpoznania rewizji. Przedstawienie innych zagadnień prawnych, jako nie mieszczące się w ramach przysługujących Sądowi Wojewódzkiemu z mocy przepisu art. 391 § 1 k.p.c. uprawnień, Sąd Najwyższy pozostawia bez odpowiedzi i zwraca akta sprawy temuż sądowi w celu rozpoznania rewizji.Z tych przyczyn orzec należało jak w sentencji postanowienia.