I CR 612/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zbigniewa H. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Garmażeryjnego i Gastronomicznego w O. oraz z powództwa tego Przedsiębiorstwa przeciwko Zbigniewowi H. o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 30 czerwca 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do Zbigniewa H., w części oddalającej powództwo w stosunku do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Garmażeryjnego i Gastronomicznego w O. co do 1.177 zł 32 gr wraz z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu - i we wskazanym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania;oddalił poza tym rewizję Zbigniewa H. i w całości rewizję Przedsiębiorstwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki połączył do rozpoznania sprawę z powództwa Zbigniewa H. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Gastronomicznego i Garmażeryjnego ze sprawą z powództwa tego Przedsiębiorstwa przeciwko H.Wspomniany Sąd ustalił, że na podstawie umowy z października 1970 r. Przedsiębiorstwo powierzyło H. do prowadzenia restaurację na warunkach zlecenia za zryczałtowaną odpłatnością.H. prowadził tę restaurację od początku listopada 1970 r. do końca czerwca 1971 r., przy czym na ten termin wypowiedział umowę.Niedobór wyraża się kwotą 169.687,95 zł. Od wymienionej kwoty należy odjąć 24.266 zł 60 gr, składające się z szeregu pozycji. W szczególności chodzi tu o 2.208,50 zł stanowiące połowę sumy pięciu kwot, którymi Przedsiębiorstwo obciążyło H., mianowicie 401 zł, 646 zł, 1.896 zł i 474 zł z tytułu wynagrodzenia za naprawę urządzeń chłodniczych i remont maszyn oraz 1.000 zł z tytułu nałożonej na H. kary pieniężnej, tj. o połowę sumy 4.417 zł. Chodzi tu też o kwotę 9.534,50 zł, będącą odszkodowaniem za szkodę wyrządzoną H. przez opóźnienie wydania mu świadectwa pracy, wskutek czego do połowy grudnia 1971 r. H. nie mógł uzyskać pracy.Sąd Wojewódzki nie znalazł natomiast podstaw do dalszego pomniejszenia kwoty niedoboru, zwłaszcza o 10.355 zł z tytułu obniżenia odpłatności za pierwszy kwartał 1971 r., o 36.530 zł i o 8.428 zł stanowiące, według H., poniesione przez niego straty wskutek prowadzenia restauracji, a ponadto wycofania z dniem 1 kwietnia 1971 r. sprzedaży alkoholu, o 1.000 zł z tytułu kosztów przeprowadzonej w maju 1971 r. dezynfekcji i o 15.445,50 zł z tytułu dalszego odszkodowania ze względu na niemożność uzyskania przez H. pracy.Od niedoboru w sumie 169.687,95 zł należy, oprócz 24.266,69 zł odjąć 108.000 zł złożone przez H. jako kaucja i zabezpieczenie oraz 12.798,08 zł z tytułu nadwyżek; pozostaje wobec tego 24.623,18 zł, którą to kwotę Sąd Wojewódzki zasądził od H. na rzecz Przedsiębiorstwa.Wyrok zaskarża Przedsiębiorstwo co do 2.208,50 zł i 9.534,50 zł oraz H. co do 10.355 zł, 36.530 zł, 8.428 zł, 1.000 zł i 15.445,50 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, że wprawdzie samo brzmienie § 17 wiążącej strony umowy przemawiałoby za obciążeniem H. sumą 4.419 zł, jednakże obciążenie go więcej niż połową tej kwoty, tj. więcej niż 2.208,50 zł, naruszyłoby zasady współżycia społecznego. Przedsiębiorstwo powierzyło bowiem H. urządzenia chłodnicze i maszyny wymagające napraw, a nałożenie na H. kary pieniężnej pozostawało w związku z nienależytym funkcjonowaniem urządzeń chłodniczych. Rewizja Przedsiębiorstwa nie zwalcza powołanego stanowiska, a nie narusza też ono prawa materialnego.Jeżeli natomiast chodzi o stanowisko Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie braku podstaw do dalszego pomniejszenia kwoty powstałego niedoboru, to w odniesieniu do 10.355 zł Sąd ten nie docenił, że według biegłego - Przedsiębiorstwo, a nie sama jego księgowość uznało H. wspomnianą kwotą, a skoro tak, to w sposób przewidziany przez § 23 umowy mogłaby w zakresie wysokości odpłatności nastąpić zmiana tej umowy. Wyrok zatem co do 10.355 zł ulega na korzyść H. uchyleniu.Jeżeli chodzi o kwotę 36.530 zł, to skoro umowa wiązała, Przedsiębiorstwo mogło jej nie zmieniać, a jeżeli umowa ta okazała się niekorzystna dla H. - jego rzeczą było dążyć do jej jak najszybszego rozwiązania. Rozważaniu zaś zasadności roszczenia H. o straty poniesione przez niego wskutek prowadzenia restauracji zgodnie z warunkami umowy stoi na przeszkodzie postanowienie § 20 tej umowy.W odniesieniu do kwoty 8.428 zł należy podnieść, że § 22 ust. 1 umowy przewidywał wycofanie sprzedaży alkoholu. Skoro więc do wspomnianego wycofania doszło w ramach umowy, to rozważaniu zasadności roszczenia o straty poniesione wskutek tego wycofania również stoi na przeszkodzie postanowienie § 20 umowy.Jeżeli chodzi o kwotę 1.000 zł, to nie narusza zasad oceny stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że potrzeba przeprowadzenia dezynfekcji w maju 1971 r. wynikała z obowiązku H. utrzymywania restauracji w należytym stanie sanitarnym, a nie z zaniedbania na jesieni 1970 r. przez Przedsiębiorstwo przekazania mu restauracji w takim stanie.Pozycja agenta, któremu był powierzony zakład gastronomiczny na warunkach zlecenia, jest z punktu widzenia jego starań o uzyskanie nowego zatrudnienia zbliżona do pozycji pracownika. Stąd - podobnie jak pracodawca, który jest obowiązany wydać pracownikowi świadectwo w rozumieniu art. 24 rozp. o um. o pracę prac. umysł. - przedsiębiorstwo przemysłu gastronomicznego, które było stroną umowy zlecenia, jest obowiązane wydać agentowi na jego żądanie zaświadczenie co do czasu i rodzaju jego zatrudnienia.W tym stanie rzeczy, skoro Przedsiębiorstwo pomimo żądań H. wydało mu stosowne zaświadczenie (świadectwo) dopiero w połowie listopada 1971 r., a Sąd Wojewódzki przyjął bez naruszenia zasad oceny, że wskutek tego H. mógł uzyskać pracę dopiero od połowy grudnia 1971 r., to Sąd ten zasadnie uznał, że Przedsiębiorstwo wyrządziło H. szkodę.Sąd Wojewódzki przyznał natomiast odszkodowanie za okres nieco dłuższy od okresu liczonego nawet od daty żądania przez H. wydania mu świadectwa. Jednakże wysokość tego odszkodowania zależy od wysokości wynagrodzenia, które H. uzyskałby stosownie do swojego doświadczenia i kwalifikacji, gdyby Przedsiębiorstwo wydało mu świadectwo w czasie właściwym, zatem wynagrodzenia, które H., urodzony w 1925 r. i mający wykształcenie średnie, uzyskałby pod koniec lata w mieście wojewódzkim. Oczywiste zaś jest, że wynagrodzenie to byłoby wyższe od 2.119 zł, które Sąd Wojewódzki przyjął za podstawę określenia odszkodowania. Przeto wyrok o tyle, o ile pomniejsza niedobór o 9.534,50 zł, zostaje utrzymany w mocy, natomiast co do kwoty 15.445,50 zł ulega na korzyść H. uchyleniu.Dwie pozycje, co do których następuje uchylenie (10.355 zł i 15.445,50 zł), wyrażają się kwotą 25.800,50 zł. Ponieważ od H. było zasądzone 24.623,18 zł, wyrok w części zasądzającej ulega uchyleniu w całości; ponadto w części oddalającej powództwo w stosunku do Przedsiębiorstwa co do kwoty 1.177,32 zł.