II PR 356/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: W. Glabisz, Z. Stypułkowska (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Seweryny R. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Inspektorat Oświaty) w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 11 grudnia 1968 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną nim kwotę 8.000 zł do 5.775 zł z 2% od dnia 28 grudnia 1966 r.; oddalił wniosek pozwanego Skarbu Państwa o zwrot kosztów postępowania i odstąpił od obciążenia powódki opłatami od pozwu; poza tym obie rewizje oddalił i zniósł między stronami koszty postępowania rewizyjnego oraz odstąpił od obciążenia powódki opłatą od rewizji.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Inspektorat Oświaty) w G. kwoty 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane cierpienia fizyczne i utratę zdrowia, spowodowane wadliwą organizacją pracy i szykanami ze strony kierowniczki szkoły oraz kwoty 5.775 zł z tytułu utraconych zarobków w następstwie bezprawnego przerwania jej urlopu zdrowotnego (za 7 miesięcy po 825 zł).Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powódki 8.000 zł tytułem zadośćuczynienia i w sposób następujący uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Powódka po uzyskaniu w 1963 r. renty starczej podjęła pracę jako nauczycielka kontraktowa. W sierpniu 1965 r. wniosła prośbę o udzielenie jej płatnego rocznego urlopu dla poratowania zdrowia, lecz Kuratorium Okręgu Szkolnego skierowało ją na komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia celem określenia jej przydatności do zawodu nauczycielskiego. Po uprawomocnieniu się orzeczenia tej Komisji, kwalifikującego powódkę do II grupy inwalidzkiej, rozwiązano z nią stosunek służbowy z dniem 31 stycznia 1966 r. Sąd Wojewódzki, powołując się na przepis art. 418 i 417 k.c., uznał dalsze roszczenie powódki o wynagrodzenie za pracę za nieuzasadnione.Sąd Wojewódzki uznał natomiast z mocy art. 417 k.c., za częściowo uzasadnione roszczenie powódki o zadośćuczynienie. Z opinii bowiem biegłego lekarza wynika, że jakkolwiek schorzenie powódki w postaci miażdżycy uogólnionej postępuje w miarę jej starzenia się, to jednak nasiliło się ono pod wpływem przeżyć związanych z atmosferą panującą w zakładzie pracy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, kierownika szkoły powinna była, jako pedagog, tak postępować z powódką, żeby nie doprowadzić do konfliktów, mając zarazem na uwadze jej staż pracy i stan zdrowia. W tej sytuacji należało przeprosić powódkę za nieskierowanie młodzieży na imprezę przez nią zorganizowaną, a nie "skwitować" sprawy przez użycie słów "zapomniałam". Niewłaściwe było także wyrwanie powódce listy płac, i to w obecności innych osób. Świadkowie natomiast nie przytoczyli faktów negatywnego zachowania się powódki ani też nie podważali jej kwalifikacji zawodowych.Obie strony zaskarżyły wyrok. Powódka wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jej rzecz kwoty 10.775 zł, a pozwany Skarb Państwa - o oddalenie powództwa. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Rozwiązanie z powódką umowy o pracę, wbrew poglądowi wyrażonemu przez Sąd Wojewódzki, nie stanowiło orzeczenia o charakterze administracyjnym, którego wydanie może uzasadnić odpowiedzialność Skarbu Państwa w myśl przepisu art. 418 k.c., lecz wynikało z wiążącego strony stosunku zobowiązaniowego. Powódka była nauczycielką kontraktową zatrudnioną w niepełnym wymiarze godzin, lecz nie poniżej 50% tego wymiaru. Z mocy bowiem art. 6 § 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli stosunek służbowy z nauczycielem, który ma być zatrudniony w niepełnym wymiarze godzin, zawiązuje się przez zawarcie umowy o pracę. Z mocy § 5 tego przepisu (z wyjątkami w nim przewidzianymi) stosują się wobec takiego nauczyciela przepisy cytowanej ustawy, w tym także - jeżeli nie jest on zatrudniony w wymiarze poniżej 50% godzin - art. 16, według którego władza szkolna udziela nauczycielowi płatnego urlopu dla poratowania zdrowia na okres nie przekraczający jednego roku, jeżeli organ społecznej służby zdrowia stwierdzi, że stan zdrowia nauczyciela wymaga powstrzymania się od pracy celem przeprowadzenia zleconego leczenia. Podstawą do udzielenia przez organ administracji szkolnej urlopu jest orzeczenie komisji lekarskiej, wydane w trybie zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 1957 r. w sprawie orzekania o potrzebie powstrzymania się od pracy nauczycieli (M.P. Nr 28, poz. 194).Mimo że powódka przedstawiła wymagane orzeczenie lekarskie, władza szkolna nie udzieliła jej urlopu dla poratowania zdrowia, skierowała ją natomiast na komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia celem zbadania jej przydatności do zawodu nauczycielskiego. Zakwalifikowanie zaś powódki przez tę komisję do II grupy inwalidzkiej spowodowało rozwiązanie z nią stosunku służbowego na 7 miesięcy przed upływem rocznego terminu przysługującego jej płatnego urlopu dla poratowania zdrowia.Ministerstwo Oświaty i Szkolnictwa Wyższego w piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 1969 r. nadesłanym Sądowi Najwyższemu, jak również pełnomocnik pozwanego Skarbu Państwa oraz przedstawiciel Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego (zawiadomiony o sprawie w trybie art. 63 k.p.c.) wyrazili na rozprawie w Sądzie Najwyższym zgodny pogląd, że orzeczenie odpowiedniego organu społecznej służby zdrowia o udzieleniu nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia w rozmiarze nie przekraczającym roku jest wiążące dla organu administracji szkolnej oraz że kierowanie nauczyciela w czasie trwania tego urlopu na komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia w celu zbadania jego przydatności do zawodu jest niedopuszczalne.Pogląd powyższy zasługuje na aprobatę.Z przepisu art. 16 ustawy o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. z 1956 r. Nr 12, poz. 63) oraz z przepisów wykonawczych wydanych z jej upoważnienia wynika, że władza szkolna obowiązana jest udzielić nauczycielowi płatnego urlopu dla poratowania zdrowia na okres nie przekraczający roku, jeżeli tylko celowość jego udzielenia stwierdzi odpowiedni organ społecznej służby zdrowia. Jest to przepis o charakterze bezwzględnie obowiązującym i jego naruszenie rodzi obowiązek wynagrodzenia szkody z tytułu utraconego wynagrodzenia za pracę należnego za okres tego urlopu.Przysługujące władzy szkolnej z mocy art. 38 pkt 4 ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz. U. Nr 12, poz. 63; zm.: Dz. U. z 1958 r. Nr 21, poz. 93) prawo skierowania nauczyciela do badań przez komisję do spraw inwalidztwa i zatrudnienia w celu określenia jego przydatności do zawodu nauczycielskiego nie obejmuje nauczycieli w okresie wykorzystywania przez nich udzielonego im w myśl art. 16 ustawy urlopu dla poratowania zdrowia. Orzeczenie bowiem komisji lekarskiej o trwałej niezdolności nauczyciela do pracy jest dla władzy szkolnej wiążące i powoduje rozwiązanie z nim stosunku służbowego. Przepisy zaś ustawy o prawach i obowiązkach nauczycieli nie przewidują możliwości przerwania udzielonego nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia poprzez rozwiązanie z nim stosunku służbowego. Ochrona uprawnień nauczyciela korzystającego z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia - w zakresie trwałości stosunku pracy - jest dalej idąca niż nauczyciela, który w okresie nie przekraczającym roku jest niezdolny do pracy z powodu choroby i z którym z mocy art. 17 ustawy władza szkolna może rozwiązać stosunek służbowy, jeżeli komisja lekarska orzeknie jego niezdolność do pracy. Wyjątkowy charakter tego przepisu, ograniczający uprawnienia nauczyciela w zakresie trwałości stosunku pracy w okresie jego niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, nie przekraczającym jednego roku, wyłącza możliwość jego rozszerzającej wykładni w stosunku do nauczyciela, któremu udzielono płatnego urlopu rocznego dla poratowania zdrowia. Celem bowiem tego typu urlopu jest przywrócenie nauczycielowi zdolności do pracy, a leczniczo-profilaktyczny charakter urlopu nie zezwala na niepokojenie osoby z niego korzystającej przymusowymi badaniami co do przydatności do zawodu. Jednakże wykorzystywanie przez nauczyciela urlopu dla poratowania zdrowia niezgodnie z jego przeznaczeniem może stanowić z jego strony nadużycie prawa (art. 5 k.c.).Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o wynagrodzenie za pracę za okres nie wykorzystanego przez powódkę urlopu dla poratowania zdrowia i zasądzić na jej rzecz należność z tego tytułu w żądanej przez nią wysokości, nie kwestionowanej przez pozwany Skarb Państwa.Uzasadnione są zarzuty skarżącego Skarbu Państwa co do jego odpowiedzialności za chorobę i inwalidztwo powódki. Jak trafnie podnosi skarżący, jego odpowiedzialność w tym zakresie mogłaby wynikać jedynie z przepisu art. 24 dekretu o p.z.e., jako przepisu szczególnego w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego regulujących odpowiedzialność Skarbu Państwa (art. 421 k.c.). W tym zaś zakresie nie zostało wykazane, żeby pozwany naruszył przepisy lub zasady bhp, pozostające w związku przyczynowym z chorobą i niezdolnością powódki do pracy. Cierpi bowiem ona na schorzenia samoistne, rozwijające się wraz z wiekiem. Nasilenie się zaś objawów nerwowych u powódki pod wpływem procesu czy też sytuacji konfliktowych powstających w środowisku pracy związane było, jak wynika z opinii biegłego lekarza, przede wszystkim z jej stanem chorobowym, powodującym szczególne wyczulenie na stosunek do niej jej przełożonej, kierowniczki szkoły. W tej sytuacji brak jest przesłanek do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa naruszenia przepisów w zakresie bhp, skoro wykonywanie każdej pracy z istoty swej związane jest z naprężeniem nerwowym i możliwością powstania sytuacji konfliktowych w środowisku pracy.Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo o zadośćuczynienie, oddalając je w powyższym zakresie. Wobec uwzględnienia powództwa o 5.775 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę, obniżono do wysokości tej kwoty zasądzoną na rzecz powódki kwotę 8.000 zł, zmieniając orzeczenie o odsetkach, jako należnych z tytułu wynagrodzenia za pracę (art. 90 § 1 k.p.c.). Ze względu zaś na sytuację powódki, jako inwalidki II grupy, oddalono wniosek pozwanego Skarbu Państwa o zwrot kosztów postępowania za obie instancje (art. 102 k.p.c.) oraz odstąpiono z mocy art. 11 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych od obciążenia jej opłatami sądowymi. W pozostałym zaś zakresie obie rewizje podlegają z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu.