VI KZP 42/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: A. Kafarski (sprawozdawca), F. Karolus, H. Kempisty (współsprawozdawca), B. Łubkowski (z Izby Cywilnej), R. Staszkiewicz, J. Zembaty.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja P., oskarżonego z art. 30 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 439), po rozpoznaniu kwestii wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu postanowieniem z dnia 17 października 1968 r. i przekazanej przez skład zwykły Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 8 stycznia 1969 r. powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, a mianowicie:"I.Czy dopuszczalne jest w procesie adhezyjnym o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przypozwanie Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, tak jak tego wymaga § 18 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), który stanowi, że w razie wystąpienia osoby uprawnionej na drogę sądową bezpośrednio przeciwko posiadaczowi lub kierowcy pojazdu mechanicznego o naprawienie szkody wyrządzonej przez ruch tego pojazdu konieczne jest zapozwanie także zakładu ubezpieczeń?II.W razie odpowiedzi negatywnej na pytanie powyższe - Czy może się toczyć proces adhezyjny przeciwko oskarżonemu o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wobec wymagania zawartego w § 18 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia o konieczności zapozwania w takim procesie także zakładu ubezpieczeń?III.Czy w procesie adhezyjnym pokrzywdzony może żądać ustalenia, że oskarżony odpowiada za wszystkie skutki wynikłe ze spowodowanego wypadku samochodowego, jakie mogą się ujawnić w przyszłości?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. i art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePowództwo cywilne w procesie karnym może być wytoczone wyłącznie przeciwko oskarżonemu, albowiem obowiązujący kodeks postępowania karnego nie przewiduje zapozwania w procesie karnym innej osoby cywilnie odpowiedzialnej. Nie można zatem przyjąć, że w zakresie dopuszczalności zapozwania innego cywilnie odpowiedzialnego zachodzi luka w przepisach kodeksu postępowania karnego i że tę lukę można zapełnić w drodze analogicznego zastosowania przepisów k.p.c.Za takim stanowiskiem przemawia również fakt, że proces adhezyjny został przez ustawę dopuszczony z zastrzeżeniem, że nie skomplikuje procesu karnego (argument z art. 332 i 382 k.p.k.). Do tego należy dodać, że analogiczne zastosowanie przepisów k.p.c. w stosunku do innej osoby cywilnie odpowiedzialnej prowadziłoby do tego, że jej uprawnienia procesowe byłyby znacznie większe od uprawnień powoda cywilnego, gdyż w stosunku do takiego cywilnie odpowiedzialnego nie zachodziłyby na przykład ograniczenia, o których mówi art. 365 k.p.k.W konkluzji więc należy stwierdzić, że w razie wystąpienia osoby uprawnionej z powództwem cywilnym w procesie karnym przeciwko posiadaczowi lub kierowcy pojazdu mechanicznego o naprawienie szkody wyrządzonej przez ruch tego pojazdu z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej nie może być zapozwany zakład ubezpieczeń.Przepis § 18 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) przewiduje w tej kategorii spraw obowiązek zapozwania - obok posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego - również zakład ubezpieczeń. W związku z tym przepisem powstaje dalsze zagadnienie, czy wobec niemożności zapozwania zakładu ubezpieczeń w procesie adhezyjnym dopuszczalne jest w tym trybie dochodzenie od oskarżonego naprawienia szkody, za którą ponosi odpowiedzialność zakład ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.Przepis § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. głosi, że z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń wypłaca świadczenia, jeżeli posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego będą zobowiązani - na podstawie obowiązującego prawa - do odszkodowania za szkodę wyrządzona przez ruch pojazdu mechanicznego, w wyniku czego nastąpiły: śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, utrata, zniszczenie lub uszkodzenie rzeczy.Przepis § 15 powołanego rozporządzenia stanowi, że z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład ubezpieczeń świadczy w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego (jeżeli nie zachodzą ograniczenia wymienione w § 16 tegoż rozporządzenia).W konsekwencji więc wyrok wydany w procesie adhezyjnym bez udziału zakładu ubezpieczeń, rozstrzygający o odpowiedzialności cywilnej oskarżonego za szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu mechanicznego, rozstrzygałby zarazem o odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, mimo że zakład ten w procesie adhezyjnym udziału nie brał i nie mógł bronić swych praw.Mienie społeczne w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest szczególnie chronione. Znajduje to wyraz w przepisach zarówno prawa cywilnego (np. art. 121, 129 k.c. oraz argument a contrario z art. 440 k.c.), jak i prawa karnego (ustawa z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej - Dz. U. Nr 36, poz. 228) oraz ustawa z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11).Ta zasada znajduje swój wyraz również w przepisach prawa procesowego. Tak więc art. 321 k.p.c. zezwala na zasądzenie ponad żądanie pozwu, gdy powodem jest jednostka gospodarki uspołecznionej, a art. 3311 k.p.k., przewiduje zasądzenie z urzędu odszkodowania pieniężnego na pokrycie szkód wyrządzonych przestępstwem w mieniu społecznym. Realizację zasady szczególnej ochrony mienia społecznego ma na celu również przewidziany w § 18 ust. 3 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. obowiązek zapozwania - obok posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego - zakładu ubezpieczeń. Ponieważ obowiązku tego w procesie adhezyjnym, jak o tym była mowa na wstępie, wykonać nie można, trzeba więc ze względu na wspomnianą zasadę uznać za niedopuszczalne powództwo cywilne przeciwko oskarżonemu o naprawienie szkody wyrządzonej przez ruch pojazdu mechanicznego w tych wszystkich wypadkach, gdy za szkodę tę odpowiada zakład ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.Z przepisu art. 66 § 1 k.p.k., a w szczególności z użytego w nim sformułowania o dochodzeniu roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa, wynika, że przewidziane w nim powództwo cywilne może dotyczyć tylko żądania świadczenia, a nie żądania także ustalenia. Z tego względu ustalenie, że oskarżony odpowiada cywilnie za szkodę mogącą się ujawnić w przyszłości w związku z jego czynem, jest niedopuszczalne w procesie adhezyjnym.