III CZP 7/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Helenie T. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 29 grudnia 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sprawy o odszkodowanie, wynikające z naruszenia posiadania, jeśli toczą się pomiędzy posiadaczami będącymi równocześnie współwłaścicielami, należy traktować również jako "roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania" w rozumieniu art. 618 k.p.c., które w konsekwencji tego powinny być rozstrzygane nie w odrębnym postępowaniu, ale wyłącznie w toku toczącego się między współwłaścicielami postępowania o zniesienie współwłasności?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Sprawa o równowartość pożytków z rzeczy wspólnej, jakich jeden z współwłaścicieli został pozbawiony na skutek naruszenia jego posiadania przez innego współwłaściciela, jest - bez względu na to, czy było to współposiadanie, czy też wyłączne posiadanie rzeczy wspólnej lub jej części - sprawą "z tytułu posiadania rzeczy wspólnej" w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c. i jako taka nie może być od chwili wszczęcia postępowania o zniesienie współwłasności rozpatrywana w odrębnym postępowaniu (procesie). Uzasadnienie faktyczneW sprawie niniejszej, w której powód, współwłaściciel różnych działek, wytoczył powództwo przeciwko drugiej współwłaścicielce o odszkodowanie za szkodę, jaką - według twierdzeń pozwu - pozwana mu wyrządziła przez to, że naruszając jego posiadanie pozbawiła go należnych pożytków z rzeczy wspólnej, wyłonił się problem streszczający się w pytaniu, czy sprawa ta nie podlega - zgodnie z przepisem art. 618 § 2 k.p.c. - przekazaniu do dalszego rozpoznania sądowi, który na skutek wniosku pozwanej prowadzi w postępowaniu nieprocesowym sprawę o zniesienie współwłasności. W szczególności Sąd Wojewódzki powziął wątpliwość, czy sprawa niniejsza jest w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c. sprawą o roszczenia z tytułu posiadania rzeczy wspólnej, skoro podstawą żądania powoda są przepisy o czynach niedozwolonych, a więc takie przepisy, które mogą uzasadniać roszczenie odszkodowawcze także między osobami nie związanymi węzłem współwłasności. W celu wyjaśnienia tej wątpliwości Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia odpowiednie pytanie prawne.Uzasadnienie prawneUdzielając na nie odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Przepis art. 618 § 1 k.p.c. nakazuje w sprawach o zniesienie współwłasności rozpoznawanie roszczeń z tytułu posiadania rzeczy wspólnej. Roszczenia z tytułu pożytków, jakie rzecz wspólna przynosi, stanowią najbardziej typowy przykład tego rodzaju roszczeń, podstawą ich bowiem są przede wszystkim przepisy o współwłasności, a ściślej przepis art. 207 k.c. Roszczenia te nie zmieniają swego charakteru z tej przyczyny, że jeden lub każdy ze współwłaścicieli korzysta via facti lub na podstawie porozumienia wyłącznie z części rzeczy wspólnej. Roszczenia te pozostają bowiem co do ich istoty nadal takimi samymi roszczeniami, a co najwyżej tylko treść porozumienia może mieć wpływ na sposób rozliczenia, gdyż współwłaściciele mogą postanowić, że rozdział pożytków będzie podlegał zasadom innym od zasad przewidzianych w art. 207 k.c., w szczególności zaś, że każdy ze współwłaścicieli będzie miał prawo do pożytków z wydzielonej mu do wyłącznego użytku części rzeczy wspólnej.Podobnie okoliczność, że fakt pozbawienia w opisanych warunkach jednego współwłaściciela przez drugiego współwłaściciela pożytków może także uzasadniać zastosowanie przepisów o czynach niedozwolonych, nie niweczy zasadniczej podstawy roszczeń, o których mowa, pomimo bowiem tej drugiej podstawy pozostają one roszczeniami z tytułu pożytków z rzeczy wspólnej, a więc podlegają rozpoznaniu w sprawie o zniesienie współwłasności. Za taką wykładnią przemawia także - jak na to trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu pytania prawnego Sądowi Najwyższemu - zasadnicze założenie przepisów art. 618 k.p.c., którym jest dążenie do kompleksowego załatwienia w toku postępowania o zniesienie współwłasności i o dział spadku wszelkich spornych kwestii związanych ze współwłasnością lub ze wspólnym spadkiem.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji niniejszej uchwały.