III PRN 30/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta S. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Górniczych w W. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 1967 r.,uchylił zaskarżone postanowienia i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do rozpoznania. Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że w latach od 1943 do 1962, jako pracownik pozwanego Przedsiębiorstwa, pracując w kopalniach pod ziemią, nabawił się choroby zawodowej, mianowicie krzemicy, z winy pozwanego, który nie zapewnił bezpiecznych warunków pracy. W pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w dniu 25 października 1967 r. powód domagał się z tego względu zasądzenia na jego rzecz od pozwanego 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej od dnia 11 lipca 1961 r. po 2.200 zł miesięcznie. Do pozwu powód dołączył decyzję zamienną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. z dnia 14 marca 1967 r., przyznającą mu począwszy od 16.XII.1966 r. górniczą rentę inwalidzką z powodu choroby zawodowej II grupy w wysokości 2.315 zł, obliczoną od podstawy wymiaru w kwocie 4.510,72 zł.Pozwany nie wniósł odpowiedzi na pozew, a na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 23 listopada 1967 r. strony zawarły ugodę, w myśl której pozwany na zaspokojenie całkowite roszczeń powoda objętych pozwem zobowiązał się zapłacić powodowi 20.000 zł tytułem jednorazowego odszkodowania, 54.000 zł tytułem renty uzupełniającej za 5 lat wstecz oraz dalszą rentę uzupełniającą po 1.400 zł miesięcznie, począwszy od 1 grudnia 1967 r. Wobec zawarcia ugody, Sąd Wojewódzki na zgodny wniosek stron postanowieniem z dnia 23 listopada 1967 r., doręczonym stronom w dniu 5.XII.1967 r., umorzył postępowanie.Prokurator Generalny PRL w dniu 9 marca 1970 r. wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego postanowienia, zarzucając rażące naruszenie art. 355 § 1, 460 § 1 i 461 § 2 k.p.c. oraz Rzeczypospolitej Ludowej i wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej skarżący, powołując się na dołączone akta rentowe powoda, twierdził, że powód zaliczony został w 1961 r. do III grupy inwalidów, a następnie orzeczeniem KIZ z 27.II.1967 r. do II grupy inwalidów i uzyskał rentę inwalidzką początkowo w wysokości 1.776 zł, a następnie od 16.XII.1966 r. 2.315 zł, od 1.I.1968 r. 2.561 zł, od 1.I.1969 r. 2.669 zł i od 1.I.1970 r. 2.778 zł miesięcznie.Zdaniem skarżącego zawarta ugoda zawierała nieuzasadnioną rezygnację powoda ze stosunkowo znacznej części należnego mu zadośćuczynienia i renty uzupełniającej, skoro różnica między zarobkami powoda przed zachorowaniem a uzyskaną rentą sięgała za okres wcześniejszy 1.500 zł, powód zaś, uzyskując w ugodzie za okres 5-letni 54.600 zł, otrzymał za ten czas przeciętnie po 910 zł miesięcznie. Zważywszy przy tym, że powód w tym czasie miał na utrzymaniu 4 małoletnich dzieci, jego rezygnację ze znacznej części należnych mu świadczeń powinien był Sąd Wojewódzki uznać za niedopuszczalną.Zaskarżone postanowienie, kończące sprawę, zostało więc wydane - zdaniem skarżącego - z rażącym naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przeprowadzeniu dowodu z akt rentowych powoda zważył, co następuje:Zarobki powoda wynosiły przed zachorowaniem według twierdzeń pozwu oraz akt rentowych 4.510 zł brutto.Powód w okresie 5 lat przed wniesieniem pozwu, tj. od 25.X.1962 r., był inwalidą najpierw III grupy i pobierał z tego tytułu rentę z ubezpieczenia społecznego w kwocie 1.771 zł miesięcznie, a od 16.XII.1966 r. II grupy i pobierał w związku z tym rentę z ubezpieczenia po 2.315 zł miesięcznie. Taki stan pozostawał bez zmiany do chwili zawarcia ugody w dniu 23.XI.1967 r. Ponieważ dla obliczenia wysokości szkody wynagradzanej rentą istotne są rzeczywiste dochody powoda, a więc wynagrodzenie netto (po potrąceniu podatku od wynagrodzeń), przyjąć można w przybliżeniu, że różnica między zarobkami powoda a uzyskaną rentą z ubezpieczenia wynosiła w pierwszym okresie, to jest w ciągu 4 lat 1 miesiąca i 20 dni, około 2.000 zł miesięcznie, a w drugim okresie, to jest w ciągu 11 miesięcy i 7 dni, około 1.500 zł miesięcznie.Ponadto jako wynika z akt rentowych, powód miał w roku 1961 33 lata (ur. w 1928 r.) i był od 3 lat rębaczem. Nie można więc wyłączyć tego, że gdyby choroba nie przeszkodziła mu w dalszej pracy w górnictwie, to mógłby osiągać wyższe zarobki niż te, które otrzymywał w chwili zaprzestania pracy pod ziemią. Z drugiej strony powód w tym okresie, gdy był inwalidą III grupy, mógł wykorzystywać swą częściową zdolność do pracy i osiągać pewne zarobki.Sąd Powiatowy obowiązany jest w myśl art. 461 § 1 dążyć do ugodowego załatwienia sprawy, ale w myśl § 2 tego artykułu powinien również nie dopuścić do zawarcia ugody, gdyby jej treść była niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo naruszała słuszny interes pracownika. Dla oceny, czy nie zachodzi naruszenie słusznego interesu pracownika, sąd powinien zebrać informacje przynajmniej w drodze odebrania oświadczeń stron.W chwili zawierania ugody nie było sporne, że powód był już inwalidą II grupy. Kwota 20.000 zł z tytułu zadośćuczynienia odbiega wyraźnie na niekorzyść powoda od sum przyznawanych poszkodowanym w orzecznictwie w podobnej sytuacji. W tej więc części, już choćby na podstawie danych znajdujących się wówczas w aktach, powinien był Sąd Powiatowy ocenić ugodę jako naruszającą słuszny interes pracownika.W zakresie szkody polegającej na utracie zarobku w okresie do zawarcia ugody Sąd Powiatowy nie odebrał nawet oświadczeń od stron co do okoliczności, od których zależało prawidłowe obliczenie wysokości szkody. Ale gdyby nawet przyjąć zarobki powoda netto z 1961 roku za postawę obliczenia szkody oraz możliwość zarabiania przez powoda w czasie, gdy był częściowo zdolny do pracy, na około 1.000 zł miesięcznie, to i tak kwota 54.600 zł wydaje się dość znacznie odbiegać na niekorzyść powoda - od przypuszczalnej szkody w tym zakresie.Uznanie w tych warunkach ugody zawartej przez strony za dopuszczalną i umorzenie postępowania stanowiło rażące naruszenie art. 461 k.p.c., a ponieważ chodzi tu o naruszenie słusznego interesu pracownika, całkowicie niezdolnego do pracy z powodu choroby zawodowej, stanowi to również naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, polegającego na otoczeniu opieką pracownika w związku z jego inwalidztwem.Z tych przyczyn należało rewizję nadzwyczajną uwzględnić i zaskarżone postanowienie uchylić (art. 422 k.p.c.) oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania._