III CZP 33/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: J. Pietrzykowski, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana A., Władysława M. i Władysława R. o ustanowienie służebności drogi koniecznej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy-Ośrodek Zamiejscowy w Toruniu postanowieniem z dnia 16 lutego 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest na zasadzie art. 145 § 1 k.c. ustanowienie służebności drogi koniecznej w wypadku, gdy w skład gospodarstwa rolnego wchodzą dwie oddzielne nieruchomości, z których każda ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, lecz jednej nieruchomości bez budynków do drugiej z budynkami gospodarskimi dostęp jest utrudniony na skutek znacznej odległości?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Ustanowienie służebności drogi koniecznej na podstawie art. 145 § 1 k.c. dopuszczalne jest także wtedy, gdy wchodzące w skład gospodarstwa rolnego odrębne nieruchomości mają odpowiedni dostęp do drogi publicznej, ale brak jest odpowiedniego dostępu z jednej nieruchomości do należących do niej budynków gospodarskich położonych na drugiej nieruchomości. Uzasadnienie faktyczneArt. 145 § 1 k.c. przewiduje możliwość ustanowienia służebności drogowej (drogi koniecznej), jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu: a) do drogi publicznej lub b) do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich.W tym ostatnim wypadku może to być również taka sytuacja, gdy zarówno dana nieruchomość, jak i należące do niej budynki gospodarskie wchodzą w skład jednego gospodarstwa rolnego, budynki jednak położone są na innej nieruchomości niż ta, do której należą.Brak podstaw w treści przepisu art. 145 § 1 k.c. do wyłączenia z zakresu jego działania także takiej sytuacji, a więc tym samym do takiej tylko jego wykładni, zgodnie z którą bądź obie nieruchomości (jedna z gospodarskimi budynkami i druga pozbawiona do nich dostępu) należą do różnych właścicieli bądź też nie wchodzą one w skład jednego gospodarstwa rolnego.Zasadniczym warunkiem ustanowienia służebności drogi koniecznej jest zatem (patrz wyżej: pkt b), by obok braku dostępu do budynków gospodarskich budynki te należały do nieruchomości pozbawionej dostępu do nich.Fakt należenia jest okolicznością konkretnego stanu faktycznego i wynika nie z prawnej sytuacji tych budynków (np. tylko z prawa ich używania lub użytkowania na podstawie określonego stosunku prawnego: umowy najmu, dzierżawy itp.), ale z określonej sytuacji gospodarczej, w której prawidłowe korzystanie z nieruchomości wymaga dostępu do budynków.Dopuszczalność przeprowadzenia drogi koniecznej przez grunty sąsiednie, gdy obie nieruchomości należą do tego samego gospodarstwa rolnego, nie oznacza, żeby i w tym wypadku nie podlegał uwzględnieniu interes społeczno-gospodarczy (art. 145 § 3 k.c.), który w konkretnych okolicznościach decyduje o zasadności żądania. Będzie to m.in. wzgląd na ochronę użytków rolnych, na sposób korzystania z nieruchomości władnącej, istnienie odpowiedniego dostępu do drogi publicznej z obu nieruchomości (zabudowanej i nie zabudowanej) i in., co wymaga szczegółowego rozważenia przy rozpoznaniu wniosku.Z przytoczonych względów należało na postawione przez sąd rewizyjny pytanie udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały (art. 391 k.p.c.).