II CR 237/68

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Seweryna F. przeciwko Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. o zapłatę na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Jeleniej Górze z dnia 3 sierpnia 1967 r. - zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Seweryn F. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. kwoty 49 172 zł z odsetkami tytułem odszkodowania za wycięte drzewa.W uzasadnieniu żądania powód twierdził, że na mocy umowy z 17.11.1960 r. nabył od Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w J. dom mieszkalny oraz uzyskał na plac przydomowy (ogród) wieczyste użytkowanie.Plac ten był porośnięty szeregiem drzew, a mianowicie dębami, jesionami, świerkiem i sosną.W latach 1960-1961, a więc już po uzyskaniu wieczystego użytkowania strona pozwana wycięła większą ilość drzew w masie ogólnej 30,77 m3, narażając powoda na stratę w wysokości dochodzonej pozwem.Wyrokiem z 3.VIII.1967 r. Sąd Powiatowy w Jeleniej Górze zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda 47 080,77 zł z 8% od dnia 26.X.1966 r.W związku z rewizją strony pozwanej od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki we Wrocławiu przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy o treści uprawnień wieczystego użytkownika co do korzystania z nieruchomości decyduje społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa wieczystego użytkowania, wynikające z umowy o wieczyste użytkowanie w zakresach tą umową bezpośrednio nie unormowanych?"Uzasadnienie prawnePrzejmując sprawę do rozpoznania Sąd Najwyższy zważył co następuje:Treść wieczystego użytkowania określa art. 233 k.c., stanowiąc, że użytkownik wieczysty może korzystać ze swego prawa w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę.To sformułowanie zbliża się do sformułowania art. 140 k.c., zawierającego określenie prawa własności, z tym że jeżeli chodzi o użytkowanie wieczyste dochodzi umowa zawarta między Państwem a użytkownikiem. Na użytkowanie wieczyste składają się bowiem dwa rodzaje stosunków prawnych. Z jednej strony w grę wchodzi stosunek rzeczowy, którego wyrazem jest prawo użytkowania do korzystania w oznaczonych granicach z terenu państwowego z wyłączeniem innych osób i do rozporządzenia owym prawem. Z drugiej zaś strony mamy do czynienia ze stosunkiem obligacyjnym, którego źródłem jest umowa, zawarta między Państwem a użytkownikiem, oparta na decyzji właściwego organu administracyjnego. Decyzja ta powinna m.in. określać przedmiot i warunki użytkowania (art. 18 ust. 2 ustawy z 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach). Stosownie do art. 239 k.c. sposób korzystania z. terenu państwowego przez wieczystego użytkownika powinien być określony następnie w umowie. Umowa więc staje się źródłem praw i obowiązków stron.Jeżeli umowa o oddanie gruntu w wieczyste użytkowanie nie reguluje zakresu korzystania przez użytkownika z terenu, zakres ten ocenić należy przy uwzględnieniu przede wszystkim charakteru użytkowania wieczystego i celu, dla którego instytucja ta została przez ustawodawcę wprowadzona. Użytkowanie wieczyste stanowi formę prawną długoterminowego' korzystania z gruntów państwowych przez osoby fizyczne oraz przez niektóre kategorie osób prawnych. W odniesieniu do osób fizycznych ma ono stworzyć warunki dla rozwoju budownictwa domków mieszkalnych. Stąd postanowienia art. 239 § 2 nakazują określić termin rozpoczęcia i zakończenia budowy, a stosownie do art. 240 k.c. umowa o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu, jeżeli wbrew (tej umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej budynków lub urządzeń.Dla oceny zakresu korzystania przez użytkownika wieczystego z terenu decydujące jest więc, jak bardzo trafnie podkreśla Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego pytania prawnego, społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa wieczystego użytkowania, jako podstawy określającej jego treść, a w konsekwencji zakres uprawnień wieczystego użytkownika.W szczególności, jeżeli wieczyste użytkowanie obejmuje teren, na którym wzniesiony jest domek jednorodzinny, a umowa bliżej nie określa sposobu korzystania z tego terenu, zakres uprawnień użytkownika do korzystania z działki rozciągać się będzie na te akty użytkowania i używania, które zmierzają do zaspokojenia codziennych, zwyczajnych potrzeb mieszkania, wypoczynku, estetyki itp. wieczystego użytkownika i jego rodziny, a także do uzyskania uzupełniających środków utrzymania. W szczególności wieczysty użytkownik będzie uprawniony do pobierania tych pożytków, które normalnie przynosi ogródek przydomowy (warzywa, kwiaty, owoce). Natomiast jego prawo nie będzie się rozciągać na takie pożytki, które nie wynikają z normalnej funkcji oddanej użytkownikowi wieczystemu działki. Prawo do takich pożytków zachowuje Państwo jako właściciel terenu.Jeśli więc, jak w konkretnej sprawie, teren był porośnięty dębami, jesionami, świerkami i sosną, a więc drzewami, z których korzystanie ma charakter przemysłowy, a więc nie służy zaspokojeniu bezpośrednich potrzeb wieczystego użytkownika, nie może on sprzeciwić się zabraniu tych drzew przez właściciela terenu oraz żądać z tego tytułu od niego odszkodowania.Z powyższych zasad wychodząc należało wyrok sądu powiatowego zmienić i uwzględniając rewizję Skarbu Państwa powództwo oddalić.