VI KZP 9/66

Skład orzekającyZgromadzenie Ogólne Sądu Najwyższego w Warszawie:Przewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego J. Wasilkowski. Prezesi Sądu Najwyższego: gen. bryg. K. Jankowski, M. Mazur, Z. Opuszyński, Z. Resich, F. Wróblewski. Sędziowie Sądu Najwyższego: płk J. Badecki, ppłk M. Bieniaszewski, E. Binkiewicz, F. Błahuta, M. Bogusławski, W. Bryl, Z. Chełmicki, L. Chmielewski, K. Czajkowski, R. Czarnecki, H. Dąbrowski, S. Dąbrowski, W. Dąbrowski, K. Dobesz (sprawozdawca), J. Dziowgo, płk J. Drohomirecki, W. Formański, płk Z. Furtak, T. Gdowski, W. Glabisz, S. Graban, S. Gross, K. Grzebuła, J. Ignatowicz, A. Kafarski, Z. Kapitaniak, F. Karolus, H. Kempisty (sprawozdawca), W. Komorniczak, S. Kotowski, płk Z. Krasuski, T. Krokosz, płk A. Kruszka, R. Kryże, J. Krzyżanowski, Z. Kubec, W. Kuryłowicz, mjr H. Kwaśny, B. Łubkowski, ppłk C. Lipski, J. Majorowicz, J. Majewski, T. Majewski, J. Matysiak, K. Marowski, Z. Masłowski, płk K. Mioduski, Z. Neumann, W. Ostrowski, M. Paluch, K. Piasecki, M. Piekarski, płk A. Porzecki, J. Pustelnik, A. Pyszkowski, płk J. Radwański, S. Rejman, T. Rek, płk W. Sieracki, R. Staszkiewicz (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, J. Szczerski, F. Szczepański, A. Szczurzewski, Z. Trybulski, J. Tyszka, K. Wagner, Z. Wasilkowska, F. Wesely, K. Wieruszewski, M. Wilewski, płk Winawer, płk Z. Wizelberg, J. Zembaty z udziałem Zastępcy Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej K. Kukawki i Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości J. Pawlaka.SentencjaPo rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniach 10 września 1966 r. i 18 marca 1967 r. wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1966 r., skierowanego pod rozpoznanie pełnego składu Izby Karnej i przedstawionego następnie postanowieniem pełnego składu tej Izby z dnia 11 czerwca 1966 r. pod rozpoznanie Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego, o wyjaśnienie następujących kwestii prawnych:a)Komu przysługuje uprawnienie do zgłoszenia wniosku w trybie art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. o przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe dla dobra wymiaru sprawiedliwości lub powagi stanowiska sędziowskiego?b)W jakim trybie toczy się postępowanie z takiego wniosku?c)Kto powołuje skład trzech sędziów. sądu wyższego, jako szczególnego i jedynego organu do rozpoznania wniosku o przeniesienie sędziego?po wysłuchaniu wniosku Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL i wypowiedzi Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54),uchwaliłoudzielić następujących odpowiedzi:a)Wystąpienie z wnioskiem na podstawie art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. o przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe dla dobra wymiaru sprawiedliwości lub powagi stanowiska sędziowskiego należy wyłącznie do prezesa sądu powiatowego w stosunku do sędziego sądu powiatowego, a do prezesa sądu wojewódzkiego w stosunku do sędziego sądu wojewódzkiego.b)W kwestiach nie uregulowanych przepisem art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. do postępowania przy przenoszeniu sędziego na inne miejsce służbowe należy stosować przez analogię odpowiednie przepisy rozdziału VI prawa o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40). Orzeczenie składu trzech sędziów sądu wyższego zapada w formie uchwały, która nie podlega zaskarżeniu.c)Skład trzech sędziów, o którym mowa w art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p., wyznacza właściwe kolegium administracyjne, to jest kolegium sądu wojewódzkiego albo kolegium administracyjne Sądu Najwyższego, w ramach ustalanego przez nie podziału czynności w tych sądach.Uzasadnienie faktycznea) Artykuł 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. stanowi, że sędzia może być przeniesiony na inne miejsce służbowe dla dobra wymiaru sprawiedliwości lub powagi stanowiska sędziowskiego, jeżeli o to przeniesienie wystąpi prezes właściwego sądu. Tym prezesem w stosunku do sędziego sądu powiatowego nie może być prezes sądu wojewódzkiego, lecz prezes właściwego sądu powiatowego. Z art. 60 § 2 lit. d) wynika, że tylko orzekanie o przeniesieniu sędziego należy do składu trzech sędziów "sądu wyższego", natomiast zgłoszenie wniosku o to przeniesienie należy wyłącznie do prezesa "sądu właściwego".Jak to wyraźnie wynika z art. 130 prawa o u.s.p. przez "sąd wyższy" rozumie się: w stosunku do sędziów sądów powiatowych - sąd wojewódzki, a w stosunku do sędziów sądu wojewódzkiego - Sąd Najwyższy, natomiast przez "sąd właściwy" ten sąd, do którego sędzia należy. Uprawnionym zatem do zgłoszenia wniosku na podstawie art. 60 § 2 lit. d) o przeniesienie sędziego sądu powiatowego na inne miejsce służbowe jest prezes tego sądu powiatowego, do którego dany sędzia sądu powiatowego należy, a w stosunku do sędziego sądu wojewódzkiego - prezes danego sądu wojewódzkiego. Ustawa nie przewiduje, żeby prezes "sądu wyższego" mógł przejąć w powyższym zakresie uprawnienia prezesa sądu właściwego.b) Przepis art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. stanowi jedynie o tym, że postępowanie o przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe może być wszczęte tylko na wniosek prezesa właściwego sądu, a ponadto wskazuje, jaki sąd i w jakim składzie rozpoznaje ten wniosek oraz że sąd ten orzeka wyłączanie na posiedzeniu niejawnym, po wysłuchaniu zainteresowanego sędziego, jeżeli na wezwanie się stawi.Tak ogólnie określone podstawowe zasady tego szczególnego postępowania nie regulują jednak dalszych kwestii, które wiążą się z orzekaniem w takiej sprawie.Skoro więc art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. nie reguluje dalszych kwestii istotnych dla tego postępowania i nie odsyła do określonych przepisów procesowych, które należałoby odpowiednio stosować, to wymaga rozstrzygnięcia, jakie przepisy powinny być w tym postępowaniu stosowane przez analogię.Jedynymi przepisami, które można w tym wypadku stosować analogicznie, są przepisy prawa o u.s.p. dotyczące postępowania w sprawach dyscyplinarnych sędziów, jako najbliższe postępowaniu, o którym mowa w art. 60 § 2 lit. d), i mieszczące się wraz z tym przepisem w tej samej ustawie. Jednakże spośród przepisów o postępowaniu w sprawach dyscyplinarnych sędziów mogą wchodzić w rachubę tylko te, które nie pozostają w sprzeczności z zasadami określonymi w art. 60 § 2 lit. d) i z charakterem przewidzianego w powołanym artykule przeniesienia sędziego, które nie jest przeniesieniem w trybie dyscyplinarnym.Nie można więc stosować nawet przez analogię przepisów, które by trybowi określonemu w art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. nadawały cechy postępowania dyscyplinarnego. Trzeba bowiem z całym naciskiem podkreślić, że postępowanie na podstawie art. 60 § 2 lit. d) nie jest postępowaniem dyscyplinarnym i poza ewentualnością orzeczenia o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe nie pociąga za sobą żadnych innych ujemnych następstw, które łączą się ze skazującym wyrokiem dyscyplinarnym (arg. z art. 62 prawa o u.s.p.).Z tych względów można przez analogię, w miarę potrzeby i konieczności, stosować następujące przepisy rozdziału VI prawa o u.s.p. dotyczące postępowania w sprawach dyscyplinarnych: art. 84, 86, 87, 88 § 1, art. 89 § 3, 99, 101, 103, 105, 106, 110 § 1 oraz art. 123. Przez analogiczne zastosowanie wymienionych przepisów zostają określone w szczególności: porządek narady i głosowania sędziów orzekających w myśl art. 60 § 2 lit. d), możność korzystania przez zainteresowanego sędziego z pomocy osoby zaufania przybranej spośród sędziów, zasada tajności postępowania, uprawnienie sądu do zarządzenia wyświetlenia stanu sprawy, porządek wyznaczania i przeprowadzania posiedzenia niejawnego oraz możność bezpośredniego przeprowadzenia przez sąd na tym posiedzeniu potrzebnych dowodów.Możliwość wyjątkowego stosowania przez analogię art. 123 prawa o u.s.p. daje podstawę do rozwiązywania innych jeszcze kwestii procesowych, które mogą się wiązać z trybem orzekania na podstawie art. 60 § 2 lit. d). Jest rzeczą oczywistą, że w postępowaniu, o którym mowa w art. 60 § 2 lit. d), nie mogą w żadnym wypadku znaleźć analogicznego zastosowania tego rodzaju przepisy rozdziału VI prawa o u.s.p., jak art. 76-83, 85, 88 § 2 i § 3, 89 § 1, § 2 i § 4, 90-98, 100, 102, 107-109, 110 § 2, 111-122.Mówiąc o orzeczeniu składu trzech sędziów sądu wyższego, art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. nie określa formy tego orzeczenia. Najbardziej jednak odpowiednia w tym postępowaniu jest forma uchwały, która odcina się od formy wyroku przewidzianej w postępowaniu dyscyplinarnym oraz od formy postanowienia wydanego w zwykłym postępowaniu sądowym.Ze szczególnego charakteru orzeczenia sądu wydanego na podstawie art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. i określonych w tym przepisie zasad postępowania wynika jednoznacznie, że prawo o u.s.p. nie przewiduje odwołania od tego orzeczenia, podobnie jak nie przewiduje odwołania od decyzji Ministra Sprawiedliwości o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe, bez jego zgody, w wypadkach określonych art. 60 § 2 prawa o u.s.p.c) Obowiązujące prawo o ustroju sądów powszechnych nie zawiera przepisu, który by określał expressis verbis, kto powołuje skład orzekający przewidziany w art. 60 § 2 lit. d) tego prawa. Jednakże za poglądem, że powoływanie tego składu stanowi jedną z funkcji kolegium administracyjnego sądu wojewódzkiego lub - odpowiednio - kolegium administracyjnego Sądu Najwyższego, przemawia w szczególności wykładnia art. 24 prawa o u.s.p., zwłaszcza na tle przyjętych zasad podziału czynności w sądach. Nie można tu pomijać także argumentu, który wynika z rozwiązania przyjętego w obowiązującym prawie o sądach ubezpieczeń społecznych.Przez podział czynności w sądach rozumie się powszechnie - zgodnie z art. 24 prawa o u.s.p. - przydzielanie sędziów w sądach powszechnych do poszczególnych wydziałów, a w Sądzie Najwyższym - do izb i wydziałów (por. § 9 reg. SN). Ustalanie przez kolegia administracyjne podziału czynności w sądach polega przede wszystkim na wyznaczeniu na każdy następny rok kalendarzowy stałych i imiennie oznaczonych zespołów sędziowskich do rozpoznania określonych kategorii spraw. Ponadto ma ono na celu zapewnienie równomiernego obciążenia sędziów przy uwzględnieniu ich doświadczenia i umiejętności zawodowych. Tak rozumianemu podziałowi czynności w sądach odpowiada również funkcja wyznaczania składu orzekającego, o którym mowa w art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. O tym zaś, że to wyznaczanie nie wykracza poza ogólny zakres funkcji i roli kolegium administracyjnego, przekonywają dodatkowo tego rodzaju jego uprawnienia, o których mowa w art. 72 § 2 i art. 73 § 1 prawa o u.s.p. albo w § 21 i 22 regulaminu Sądu Najwyższego.Trzeba podkreślić, że art. 24 § 2 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych wyraźnie stanowi, iż "podział czynności obejmuje również ustalanie zastępstw, tudzież wyznaczanie składu kolegium sędziowskiego, powołanego do orzekania w sprawach określonych w art. 65 § 2 lit. d) prawa o ustroju sądów powszechnych" (obecnie art. 60 § 2 lit. d).Należy jeszcze wyrazić pogląd, że wyznaczanie składu trzech sędziów powołanych do orzekania na podstawie art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p., pozwala - w zgodzie z istotą każdego podziału czynności - na równoczesne wyznaczenie odpowiedniej liczby ich zastępców na wypadek przeszkód natury faktycznej lub prawnej, zachodzących po stronie któregokolwiek spośród owych trzech sędziów.Wyznaczanie składu trzech sędziów i ich zastępców powinno być dokonane - stosownie do art. 24 prawa o u.s.p. - najpóźniej w listopadzie każdego roku na cały następny rok kalendarzowy. Nie wyłącza to oczywiście dokonania tej czynności także w ciągu roku kalendarzowego, jeżeli zajdzie uzasadniona potrzeba (np. w razie przeniesienia jednego z członków składu do innego okręgu sądowego, zwolnienia z zajmowanego stanowiska, dłuższej nieobecności w służbie z powodu choroby itp.).Należy wreszcie nadmienić, że art. 24 prawa o u.s.p. - zgodnie z art. 40 ustawy o Sądzie Najwyższym - stosuje się odpowiednio do kolegium administracyjnego w Sądzie Najwyższym. Do tego kolegium należy więc w szczególności wyznaczanie trzech sędziów Sądu Najwyższego (jako sędziów sądu wyższego w stosunku do sądów wojewódzkich) dla orzekania na podstawie art. 60 § 2 lit. d) prawa o u.s.p. w sprawach o przeniesienie na inne miejsca służbowe sędziów sądów wojewódzkich.