U 1/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk K. Mioduski.Sędziowie: płk Z. Krasuski (sprawozdawca,), płk J. Drohomirecki, płk Z. Furtak, płk T. Nizielski, płk A. Porzecki, płk C. Lipski.Prokurator: płk Z. Jaźwiński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) następujące zagadnienia prawne, przedstawione przez skład sądzący trzech sędziów Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 23 grudnia 1966 r.:"Czy strony są uprawnione do zapoznania się ze zdaniem odrębnym w rozpoznawanej sprawie, a jeżeli tak, to jakie rodzi to skutki procesowe?"po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej.uchwalił udzielić odpowiedzi na przedstawione pytanie jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 27 § 3 k.w.p.k. przegłosowany sędzia (ławnik) ma prawo złożyć uzasadnienie swego odrębnego zdania na piśmie, które załącza się do akt w zaklejonej kopercie.Przytoczony przepis zawiera częściowe odstępstwo od zasady tajności narady i głosowania, wyrażonej w art. 243 k.w.p.k. Samo bowiem załączenie do akt zdania odrębnego ujawnia to, że w czasie narady nie doszło do pełnej zgodności poglądów co do treści orzeczenia. Przepis art. 27 § 3 k.w.p.k., nakazując umieszczenie zdania odrębnego w zaklejonej kopercie, nie przekreśla jednak zasady tajności narady i głosowania, lecz uchyla ją tylko w tym zakresie, że zezwala na ujawnienie, iż zapadłe w procesie karnym orzeczenie nie uzyskało całkowitej aprobaty wszystkich członków składu orzekającego.Tekst art. 27 § 3 k.w.p.k. wskazuje na to, że istnieją granice jawności zdania odrębnego, nie określa jednak ściśle tych granic, pozostawiając ich wytyczenie orzecznictwu i doktrynie. Podnieść tu od razu należy, że przy wykładni art. 27 § 3 k.w.p.k. w nikłym tylko stopniu daje się wykorzystać orzecznictwo i piśmiennictwo, dotyczące instytucji zdania odrębnego w procedurze powszechnej, tam bowiem instytucja zdania odrębnego unormowana jest (art. 326 k.p.k.) w sposób zupełnie odmienny aniżeli w k.w.p.k. W szczególności procedura powszechna nie nakazuje umieszczania zdania odrębnego w zaklejonej kopercie, art. 16 zaś regulaminu czynności sądów wojewódzkich i powiatowych (rozp. Min. Spr. z dnia 9.IX.1953 r. - Dz. U. Nr 44, poz. 216) stoi wprost na gruncie pełnej jawności zdania odrębnego wobec stron, ich obrońców, pełnomocników i ustawowych przedstawicieli.Tak więc problematyka granic jawności zdania odrębnego w k.w.p.k. i wykładni art. 27 § 3 k.w.p.k nie może być rozwiązywana analogicznie do rozwiązań przyjmowanych w orzecznictwie i piśmiennictwie na tle art. 326 k.p.k., rozwiązań - trzeba dodać - niejednokrotnie sprzecznych i wysoce kontrowersyjnych.Punktem wyjścia do wykładni art. 27 § 3 k.w.p.k. musi być określenie celu i znaczenia procesowego instytucji zdania odrębnego w procedurze wojskowej. Tekst omawianego przepisu k.w.p.k. prowadzi do wniosku, że nie jest celem instytucji zdania odrębnego ułatwienie stronom kwestionowania zasadności i zgodności z prawem orzeczenia, co do którego zgłoszono zdanie odrębne. Taki bowiem cel nie da się wyprowadzić z wyraźnej woli ustawy, żeby zdanie odrębne załączono do akt "w zaklejonej kopercie."Stwierdzić natomiast wypada, że ustawa przewiduje możność złożenia zdania odrębnego, mając na uwadze interes przegłosowanego sędziego (ławnika), szanując jego indywidualne przekonanie oraz umożliwiając mu uwolnienie się od odpowiedzialności moralnej, społecznej czy nawet prawnej za orzeczenie wydane wbrew jego przekonaniu, któremu dał wyraz w toku narady przez oświadczenie, iż nie godzi się z decyzją większości i swoje stanowisko przedstawi w uzasadnieniu zdania odrębnego. W teorii procesu podnoszono trafnie, że roli zdania odrębnego nie można sprowadzać do ochrony moralnej czy innych interesów sędziego przegłosowanego. Zdanie odrębne powinno być sygnałem, że orzeczenie zapadło niejednomyślnie i że jest kwestionowane przez osobę pod nim podpisaną, co wskazywałoby na potrzebę poddania tego orzeczenia badaniu z uwzględnieniem wywodów zawartych w uzasadnieniu zdania odrębnego. Ten argument przesądzać musi o granicach jawności zdania odrębnego, znajdującego się w aktach "w zaklejonej kopercie". Żeby zdanie odrębne, zabezpieczając interesy przegłosowanego sędziego (ławnika), mogło spełnić pożyteczne funkcje w procesie, musi być dostępne dla sędziów instancji rewizyjnej. Stanowi ono dla tej instancji dowód, że orzeczenie zapadło większością głosów, i pozwala na stwierdzenie, jakimi przesłankami kierował się przegłosowany członek składu sądzącego. Argumenty uzasadnienia zdania odrębnego mogą mieć niekiedy w ocenie sądu rewizyjnego większą moc niż uzasadnienie orzeczenia, taka zaś ocena prowadzić będzie do uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Przyjąć wypada, że istnienie zdania odrębnego i treść jego uzasadnienia należą do okoliczności, które podlegają w toku narady rozważeniu przez sąd rewizyjny, choć nie powinny być przytaczane i powoływane w uzasadnieniu orzeczenia tego sądu.Z przyczyn, o których wyżej była mowa, zdanie odrębne i jego uzasadnienie dostępne jest również organom powołanym do wykonywania nadzoru nad orzecznictwem danego sądu w trybie przewidzianym w prawie o ustroju sądów wojskowych oraz w trybie nadzoru sądowego, uregulowanym w dziale X k.w.p.k. Do osób tych należą szef sądu wojskowego w I instancji, Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego oraz Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego i ich organy opracowujące projekty wniosków rewizyjnych, wreszcie Prokurator Generalny PRL i jego organy działające w trybie określonym w art. 282 k.w.p.k. W tym wypadku bowiem Prokurator Generalny PRL i jego organy nie występują jako strona w rozumieniu działu III k.w.p.k., lecz jako organy władzy, którym ustawodawca powierzył szczególne uprawnienia procesowe (por. też art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym - Dz. U. Nr 11, poz. 54).Nie ma natomiast - w świetle tekstu oraz ratio legis art. 27 § 3 k.w.p.k. - podstaw do przyjęcia, jakoby do zapoznania się z uzasadnieniem zdania odrębnego, złożonym w trybie art. 27 § 3 k.w.p.k., uprawnione były strony procesowe. Ich interesy procesowe, korzystające z ochrony prawa, nie mogą doznać uszczerbku wskutek tego, że tajemnica narady i głosowania ujawniona zostaje wobec nich tylko co do tego faktu, że ferowane orzeczenie nie zapadło jednomyślnie. Dalej idące odsłanianie przed stronami tajemnicy narady pozostawałoby w sprzeczności z normą art. 27 § 3 k.w.p.k. i nie dałoby się de lege lata uzasadnić.