Z 11/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk A. Kruszka.Sędziowie: ppłk C. Lipski, mjr E. Olczak (sprawozdawca).Prokurator: ppłk W. Ciechanowicz.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie oskarżonego Stanisława K., skazanego wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 22 czerwca 1966 r. za przestępstwo z art. 117 § 1 i 2 k.k.W.P. w związku z art. 124 § 1 k.k.W.P. na karę 3 lat więzienia, na zarządzenie szefa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 17 stycznia 1967 r., mocą którego oskarżonemu odmówiono przywrócenia terminu do złożenia skargi rewizyjnej od cytowanego wyroku. Sąd Najwyższy postanowił: 1) w uwzględnieniu zażalenia oskarżonego Stanisława K. uchylić zarządzenie szefa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 17 stycznia 1967 r., odmawiające temu skazanemu przywrócenia terminu do złożenia skargi rewizyjnej od skazującego go wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 22 czerwca 1966 r.; 2) przywrócić oskarżonemu Stanisławowi K. termin do wniesienia skargi rewizyjnej od cytowanego wyroku.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Okoliczności, wśród których doszło do uprawomocnienia wyroku w Sądzie I instancji w sprawie oskarżonego Stanisława K., są następujące:Stanisław K. został skazany wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie z dnia 22 czerwca 1966 r. za przestępstwo z art. 117 § 1 i 2 k.k.W.P. przy zastosowaniu art. 124 § 1 k.k.W.P. na karę 3 lat więzienia. Wobec tego, że oskarżony i jego obrońca nie złożyli od tego wyroku skargi rewizyjnej we właściwym terminie, wyrok ten z dniem 30 czerwca 1966 r. uprawomocnił się w Sądzie pierwszej instancji.W dniu 22 października 1966 r. oskarżony Stanisław K. złożył prośbę do Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie, w której domaga się "zajęcia jego sprawą". W prośbie tej oskarżony twierdzi, że powołanym wyżej wyrokiem, który z winy obrońcy uprawomocnił się w Sądzie pierwszej instancji, czuje się on pokrzywdzony.Szef Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie - po wyjaśnieniu okoliczności sprawy, wśród których doszło do uprawomocnienia powołanego wyżej wyroku w Sądzie pierwszej instancji - wskazaną wyżej prośbę oskarżonego z dnia 22 października 1966 r. potraktował jako skargę rewizyjną i jednocześnie jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tejże od cytowanego wyroku i decyzją z dnia 17 stycznia 1967 r., na mocy art. 142 i 143 k.w.p.k., nie uwzględnił wniosku skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi rewizyjnej z tego względu, że uchybienie tego terminu nastąpiło z wyłącznej winy oskarżonego.Na zarządzenie to oskarżony Stanisław K. złożył zażalenie, w którym domaga się uchylenia decyzji szefa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Krakowie i rozpoznania jego sprawy przez instancję rewizyjną.Oskarżony nie zaprzecza, że po odczytaniu mu wyroku mógł być pouczony przez przewodniczącego rozprawy o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku, ale jednocześnie twierdził, że był tak zaszokowany wysokością wymierzonej mu kary, iż pouczenia tego nie zrozumiał, a w związku z nieobecnością jego obrońcy na ogłoszeniu wyroku nie wiedział potem, jak postąpić, by nie dopuścić do uprawomocnienia wyroku w Sądzie pierwszej instancji, który to wyrok od chwili ogłoszenia uważał za krzywdzący go.Z pism zawartych w aktach sprawy (oświadczenia przewodniczącego rozprawy i oświadczenia obrońcy) - nie mówiąc już o wywodach zawartych w skardze i zażaleniu oskarżonego - należy raczej wnosić, że istotnie obrońca - adw. P. przy ogłoszeniu wymienionego wyroku nie był obecny i że później z oskarżonym w więzieniu się nie skontaktował celem wysłuchania stanowiska oskarżonego wobec zapadłego wyroku i ewentualnego uzgodnienia z nim, czy życzy sobie złożenia skargi rewizyjnej od tego wyroku; prowadził z nim jedynie dyskusje na ten temat w toku rozprawy, w jej stadium poprzedzającym ogłoszenie wyroku.Brak jest podstaw do tego, żeby odrzucić oświadczenie oskarżonego zawarte w jego zażaleniu, iż nie zrozumiał dokładnie pouczenia przewodniczącego rozprawy o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku, mimo że oświadczył, iż pouczenie to zrozumiał, co wynika z protokołu rozprawy i oświadczenia przewodniczącego.Jest wysoce prawdopodobne, że wskazane wyżej przyczyny, a nie pierwotne przekonanie oskarżonego o słuszności wyroku sprawiły, że oskarżony dopiero w późniejszym, a nie w zawitym 7-dniowym terminie począł ubiegać się o ponowne zbadanie jego sprawy, i to nie przez właściwą instancję rewizyjną, lecz przez Radę Państwa lub Ministerstwo Sprawiedliwości.Jeżeli udział obrońcy w rozprawie zgodnie z art. 53 § 3 lit. b) k.w.p.k. jest obowiązkowy, to jest to podyktowane względem na dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności potrzebą zapewnienia oskarżonemu rzeczywistego wykonania przysługującego mu prawa do obrony. Przez określenie "obowiązkowy udział obrońcy w rozprawie" rozumieć należy jego udział we wszystkich stadiach rozprawy, która rozpoczyna się wywołaniem sprawy (art. 216 § 1 k.w.p.k.), a kończy ogłoszeniem wyroku i pouczeniem stron o trybie jego zaskarżenia (art. 253 § 1 i 3 k.w.p.k.). Taka interpretacja obowiązku określonego w art. 53 § 3 lit. b) k.w.p.k. uzasadniona jest tym, że nieobecność obrońcy na rozprawie w jakimkolwiek jej stadium pozbawia oskarżonego w tym okresie możliwości wykonywania prawa do obrony w pełnym zakresie i może tym samym mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wprawdzie w myśl art. 53 § 4 k.w.p.k. sąd władny jest uznać, że udział obrońcy w rozprawie nie jest obowiązkowy, jednakże może to uczynić tylko na wniosek oskarżonego. Reguła ta odnosi się zarówno do kwestii obecności obrońcy na całej rozprawie, jak i w poszczególnych jej stadiach. Przepis art. 53 § 3 lit. b) k.w.p.k. wymaga zatem obecności obrońcy na rozprawie również w jej końcowym stadium ogłoszenia wyroku i pouczenia stron, chyba że oskarżony zgłosił wniosek o uznanie obecności obrońcy w tym stadium rozprawy za niekonieczną, a sąd wniosek ten uwzględnił - wydając odpowiednie postanowienie. Podkreślić jednak należy, że inicjatywa musi tu wyjść tylko od oskarżonego.W niniejszej sprawie zachodzi wątpliwość, czy obrońca uczestniczył w rozprawie również w omawianym stadium końcowym, czy w związku z tym skazany mógł w tym stadium korzystać z ustawowo zagwarantowanej mu pomocy obrońcy i czy brak tej pomocy nie przesądził o niewniesieniu przez niego skargi rewizyjnej w terminie zawitym. W związku z tą wątpliwością Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że należało przywrócić skazanemu termin do złożenia skargi rewizyjnej.