III CZP 12/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: J. Majorowicz, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniego K. i Marii K. przy uczestnictwie Anieli P. i Józefy K. o stwierdzenie nabycia służebności przez zasiedzenie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 23 grudnia 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wejście w życie przepisu art. 184 pr. rzecz. na terenie podległym dawniej austr. k.c. w sytuacji, gdy trwałe i widoczne urządzenia drogi zostały wykonane dopiero po dniu 1.I.1947 r., powoduje przerwę zasiedzenia służebności przejazdu, czy tylko zawieszenie biegu zasiedzenia tej służebności przez okres od 1.I.1947 r. do dnia wykonania tych urządzeń?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pod rządem prawa rzeczowego (kodeksu cywilnego) bieg terminu zasiedzenia służebności gruntowej rozpoczyna się od chwili, gdy posiadacz tej służebności przystąpił do korzystania z trwałego i widocznego urządzenia (art. 184 pr. rzecz., art. 292 k.c.). Uzasadnienie faktyczneWątpliwości Sądu Wojewódzkiego powstały na tle zarzutu rewizji, że nawet gdyby założyć, iż od 1930 r. wnioskodawcy faktycznie korzystali z nieruchomości uczestniczek w zakresie odpowiadającym treści służebności drogowej, to jednak ich posiadanie nie polegało na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, urządzenie zaś to w postaci mostku nad rowem melioracyjnym powstało dopiero w 1951 r.Uzasadnienie prawneRozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Według § 1470 k.c.a. służebność gruntowa mogła być nabyta przez zasiedzenie, choćby nie polegała na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Zgodnie zaś z art. 184 pr. rzecz. (art. 292 k.c.) wspomniana służebność może być nabyta przez zasiedzenie tylko wtedy, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Inaczej mówiąc, w myśl § 1470 k.c.a. zasiedzenie służebności drogowej biegło od dnia rozpoczęcia posiadania służebności, stosownie zaś do art. 184 pr. rzecz. (art. 292 k.c.) biegnie ono dopiero od dnia, w którym posiadacz tej służebności rozpoczął korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia.Z intertemporalnego przepisu art. XXXIII § 1 przep. wprow. pr. rzecz. (art. XLI § 1 przep. wprow. k.c.) wynika, że zasiedzenie przed dniem wejścia w życie prawa rzeczowego, tj. przed dniem 1 stycznia 1947 r., podlega przepisom kodeksu cywilnego austriackiego, a po wspomnianym dniu - przepisom prawa rzeczowego (kodeksu cywilnego). W szczególności po dniu 1 stycznia 1947 r. możność nabycia służebności drogowej przez zasiedzenie ocenia się na podstawie przepisów prawa rzeczowego (kodeksu cywilnego).Dyspozycja art. XXXIII § 1 przep. wprow. pr. rzecz. (art. XLI § 1 przep. wprow. k.c.) nie wystarcza jednak do oceny stanu rzeczy polegającego na tym, że zasiedzenie biegło do dnia 1 stycznia 1947 r., choć nie doprowadziło jeszcze do nabycia służebności drogowej, następnie od wspomnianego dnia przestało biec, a potem biegło ono od około 1951 r., tj. od chwili gdy powstało trwałe i widoczne urządzenie. Zagadnienie sprowadza się więc do tego, jakie znaczenie dla zasiedzenia, które biegło od dnia 1 stycznia 1947 r., ma okoliczność, że wskutek dodatkowego warunku prawa rzeczowego (kodeksu cywilnego) co do trwałego i widocznego urządzenia, posiadanie w czasie od dnia 1 stycznia 1947 r. do około 1951 r. nie mogło już doprowadzić do nabycia służebności drogowej przez zasiedzenie.Otóż nabycie, o którym mowa, może nastąpić tylko w razie posiadania odpowiadającego wymaganiom ustawy, a tym wymaganiom odpowiada posiadanie biegnące do dnia 1 stycznia 1947 r. i od około 1951 r. Stąd też posiadanie w czasie od dnia 1 stycznia 1947 r. do około 1951 r., jako nie odpowiadające wymaganiom ustawy, może być ocenione tylko jako przerwa w posiadaniu. Po każdym zaś przerwaniu posiadania termin zasiedzenia zaczyna biec na nowo (art. 53 pr. rzecz. w związku z art. 112 § 1 p.o.p.c., art. 175 k.c. w związku z art. 124 § 1 k.c.).Jednakże, niezależnie od udzielonej odpowiedzi, należy podnieść, że w 1930 r. doszło do tzw. rozłączenia gruntów, a w takich wypadkach judykatura przyjmowała (por. S. Wróblewski: Powszechny austriacki kodeks cywilny, część pierwsza, Kraków 1914, s. 441, 447), że służebność gruntowa mogła powstać bez wpisu do ksiąg publicznych.