III CZP 39/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: F. Wesely, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka S., Agnieszki K., Stefana P., Wiktora S. i Konstantego S. przeciwko Mateuszowi D. o sprostowanie wpisu w księdze wieczystej, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 8 lutego 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 23 prawa rzeczowego), jeżeli księga wieczysta została założona w trybie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 maja 1947 r. o postępowaniu przy zakładaniu ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 45, poz. 235), a strony nie kwestionowały w postępowaniu niespornym dokonanych wpisów?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczne1. Zasadniczą funkcją ksiąg wieczystych jest ujawnienie rzeczywistego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości (art. 14 pr. rzecz. w brzmieniu art. XVII pkt 1 przep. wprow. kod. cyw. oraz art. 13 prawa o ks. wiecz. i art. 17 pr. rzecz. w związku z art. III pkt 3 przep. wprow. kod. cyw.). Ze względu na tę funkcje wprowadzone zostało domniemanie zgodności praw jawnych z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 18 pr. rzecz.) oraz rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 20 pr. rzecz.).Niezgodność między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może być wynikiem bądź wadliwości samego wpisu, bądź zmian w stanie prawnym nieruchomości, niezależnych od wpisu. Jeżeli niezgodność nastąpiła wskutek uchybienia przepisom ustawy przy dokonaniu wpisu, sąd z urzędu wpisuje stosowne ostrzeżenia (art. 52 prawa o ks. wiecz.), o czym zawiadamia osoby zainteresowane, uprawnione do żądania sprostowania wpisu w postępowaniu wieczysto-księgowym.W niezgodności niezależnej od dokonania wpisu przez sąd, jej usunięcie wymaga wykazania niezgodności orzeczeniem sądu lub innym odpowiednim dokumentem (art. 22 pr. o ks. wiecz.). W szczególności gdyby usunięcie niezgodności wymagało wpisu (por. również art. 16 pr. o ks. wiecz.) za zgodą tego, czyje prawo byłoby tym wpisem dotknięte, to w braku zgody usunięcie niezgodności mogłoby nastąpić tylko w drodze powództwa opartego na art. 23 pr. rzecz., wydany zaś wyrok uwzględniający roszczenie uzasadniałby wpis właściwy (art. 22 pr. o ks. wiecz.).Podstawą powództwa z art. 23 pr. rzecz. jest niezgodność między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Z powództwem tym może wystąpić również uczestnik postępowania wieczysto-księgowego, w którym dokonany wpis uprawomocnił się (por. art. 51 pr. o ks. wiecz.), jeśli tylko w wyniku dokonanego wpisu nastąpiła przedmiotowa niezgodność. Prawomocność wpisu nie może stanowić przeszkody w wytoczeniu powództwa z art. 23 pr. rzecz. między uczestnikami postępowania zakończonego powyższym wpisem. Jeśli ma miejsce niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym z innych przyczyn niż przewidziane w art. 52 pr. o ks. wiecz., powództwo z art. 23 pr. rzecz. jest zawsze dopuszczalne.W przeciwnym razie usunięcie niezgodności (między uczestnikami postępowania) byłoby możliwe tylko w drodze rewizji nadzwyczajnej przeciwko prawomocnemu wpisowi, co prowadziłoby - gdyby organ uprawniony do wniesienia rewizji jej nie wniósł (por. art. 417 § 1 k.p.c.) - do stanu w zasadzie trwałej niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Podważałoby to podstawową funkcję ksiąg wieczystych, zwłaszcza wobec domniemania z art. 18 pr. rzecz. Zapobiega temu art. 23 pr. rzecz., umożliwiając wystąpienie z powództwem zarówno osobie trzeciej, jak i uczestnikowi postępowania wieczysto-księgowego zawsze wtedy, gdy - według twierdzeń w pozwie przytoczonych - istnieje niezgodność, której cytowany przepis dotyczy. Art. 23 pr. rzecz. jest zatem w stosunku do art. 523 k.p.c. w związku z art. 56 pr. o ks. wiecz. i art. VII pkt 3 przep. wprow. k.p.c. przepisem szczególnym i stanowi podstawę do zmiany prawomocnego wpisu w księdze wieczystej.2. Stosuje się to również do postępowania przy zakładaniu ksiąg wieczystych (rozporz. Min. Sprawiedliwości z dnia 28.V.1947 r. Dz. U. Nr 45, poz. 235 z późn. zm.). Wpisy dokonane w tym postępowaniu (jeżeli nie nastąpił wpis ostrzeżenia z § 25 i 26 oraz w związku z § 40 i § 44 cyt. rozporz.) objęte sa domniemaniem z art. 18 pr. rzecz. Niezgodność między treścią wpisów a rzeczywistym stanem prawnym może być usunięta również w trybie powództwa z art. 23 pr. rzecz. Legitymowanym czynnie obok osoby trzeciej jest także uczestnik postępowania, jeżeli treść założonej księgi wieczystej jest według twierdzeń powoda niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym (w sprawie niniejszej - powództwo o wpis służebności gruntowej zamiast osobistej).Sąd to wypadki, gdy w toku postępowania o założenie księgi wieczystej nie powstał spór o wpis zgłoszonego prawa (por. cyt. § 25 i 26), nastąpiła jednak - przez dokonanie wpisu - wymieniona wyżej niezgodność. Powstanie sporu uzasadnia wpis ostrzeżenia; w tym wypadku domniemanie z art. 18 pr. rzecz. nie działa.Z powyższych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.