III CZP 44/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Franciszka W. i in. przeciwko Ludwikowi W. o uznanie spadkobiercy za niegodnego po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 14 marca 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ustalenie niegodności dziedziczenia należy rozpoznać w postępowaniu nieprocesowym w związku ze stwierdzeniem nabycia spadku oraz czy w przypadku odpowiedzi twierdzącej możliwe wzgl. dopuszczalne jest w tym postępowaniu wydanie orzeczenia wstępnego".postanowił:udzielić następującej odpowiedzi:Żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego ulega rozpoznaniu w procesie.Uzasadnienie faktyczneRozważając przedstawione zagadnienie Sąd Najwyższy kierował się następującymi założeniami.Artykuł 929 k.c. przewiduje żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego, nie zawiera jednak normy co do rodzaju postępowania w którym to żądanie ma być rozpoznane. Natomiast art. 940 § 2 k.c. mający na względzie żądanie wyłączenia małżonka od dziedziczenia głosi, że to żądanie ulega rozpoznaniu w procesie. Jednakże gdyby art. 940 § 2 k.c. nie zawierał normy w tej kwestii a ustawa nie stanowiła, że żądanie wyłączenia małżonka od dziedziczenia jest rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym, to i w takim wypadku żądanie to uległoby rozpoznaniu w procesie. W myśl bowiem art. 13 § 1 k.p.c. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej sąd rozpoznaje sprawę w procesie. Toteż nie wypływają jakiekolwiek wnioski z okoliczności, iż art. 929 k.c. - inaczej niż art. 940 § 2 k.p.c. - nie zawiera normy, że to żądanie ulega rozpoznaniu w procesie.Z tego co powiedziano wynika, iż zgodnie z art. 13 § 1 k.p.c., jeżeli ustawa nie stanowi, że sprawa ulega rozpoznaniu w postępowaniu procesowym, zatem - także i wtedy, gdy ustawa milczy, sąd rozpoznaje sprawę w procesie. Warunek, że ustawa musi stanowić o rozpoznaniu danej sprawy w postępowaniu nieprocesowym nie może być uznany za spełniony na podstawie samej tendencji co do koncentracji materiału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym. Np. wspomniana tendencja jest widoczna przy dziale spadku. Jednakże żaden z art. 680-689 k.p.c., w szczególności art. 686 k.p.c. nie stanowi, że w tym postępowaniu nieprocesowym sąd rozstrzyga także roszczenie o zachowek lub o zmniejszenie zapisu. Dlatego te sprawy ulegają rozpoznaniu w procesie.Jeżeli chodzi o stwierdzenie nabycia spadku (art. 669-679 k.p.c.) to jedynie na podstawie art. 670 § 1 zd. 1 k.p.c. można by wyrazić zapatrywanie, że skoro niegodny jest wyłączony od dziedziczenia (art. 928 § 2 k.p.c.), to dyspozycja co do badania "z urzędu kto jest spadkobiercą" obejmuje też kwestię niegodności. Jednakże temu zapatrywaniu przeczy choćby okoliczność, że kwestii niegodności nie bada się z urzędu lecz wyłącznie na żądanie osoby mającej w tym interes, zgłoszone w określonym przez ustawę terminie.Ponieważ więc ustawa nie stanowi, że żądanie uznania spadkobiercy za niegodnego ulega rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym, sąd zgodnie z zasadą art. 13 § 1 k.p.c. rozpoznaje tę sprawę w procesie.