III CZP 106/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Policzkiewicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ferdynanda i Heleny T. przeciwko Józefowi S., Stefanii S., Antoniemu T., Annie W., Teresie T., Michałowi i Marii D. o uzgodnienie księgi wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 20 września 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalną jest pod rządem kodeksu cywilnego austriackiego i prawa rzeczowego modyfikacja istniejących stosunków współwłasności, tj. udziałów, przez zasiedzenie ze strony poszczególnych współwłaścicieli nieruchomości jej fizycznych części powstałych w wyniku nieformalnego podziału, których powierzchnia nie odpowiada dotychczasowym udziałom ułamkowym poszczególnych współwłaścicieli, bądź też czy stan taki może prowadzić tylko do zasiedzenia określonych fizycznych części nieruchomości przez współwłaścicieli?"udzielił następującej odpowiedzi:Ani pod rządem kodeksu cywilnego austriackiego, ani też prawa rzeczowego nie jest dopuszczalna modyfikacja istniejących udziałów współwłasności na skutek zasiedzenia ze strony poszczególnych jej fizycznych części powstałych w wyniku nieformalnego podziału, których powierzchnia nie odpowiada dotychczasowym udziałom ułamkowym poszczególnych współwłaścicieli; stan taki może prowadzić tylko do zasiedzenia określonych fizycznych części nieruchomości przez współwłaścicieli.Uzasadnienie faktyczneZ treści postawionego przez Sąd Wojewódzki pytania wynika, że chodzi w nim o tego rodzaju sytuację, w której poszczególni współwłaściciele w oznaczonych częściach ułamkowych podzielili nieformalną umową między siebie nieruchomość w taki sposób, że fizycznie wydzielone części tej nieruchomości przydzielone im w posiadanie jako właścicielom nie odpowiadają swym obszarem powierzchni, jaka wynikałaby ze stosunków współwłasności uwidocznionej w księdze wieczystej, dalej - że poszczególni współwłaściciele posiadają wydzielone im fizycznie części przez czas wymagany przez ustawę w warunkach prowadzących do ich zasiedzenia. W związku z tym zachodzi pytanie, czy dokonany podział fizyczny może prowadzić do modyfikacji istniejących stosunków współwłasności.Uzasadnienie prawneUdzielając na tak rozumiane pytanie przytoczonej w sentencji uchwały odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarówno pod rządem obowiązywania k.c., jak i prawa rzeczowego z 1946 r. - w nauce prawa i w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że dopuszczalne jest zasiedzenie przez współwłaścicieli fizycznie określonych części nieruchomości. Ma to miejsce zwłaszcza wówczas, gdy poszczególni współwłaściciele objęli w posiadanie w charakterze właścicieli fizycznie wydzielone części danej nieruchomości w wyniku nieformalnej umowy i posiadanie to wykonywali przez czas przewidziany w ustawie do zasiedzenia.Dla oceny zasiedzenia przez poszczególnych współwłaścicieli fizycznie wydzielonych i posiadanych części obojętną jest rzeczą, czy części te odpowiadają dotychczasowym ich udziałom, w jakich byli oni współwłaścicielami w ułamkowych częściach. Z chwilą bowiem upływu terminów potrzebnych do zasiedzenia dotychczasowi współwłaściciele stają się z mocy samego prawa wyłącznymi właścicielami wydzielonych i posiadanych przez nich części fizycznych danej nieruchomości. Z tą chwilą ustaje też współwłasność i każdy z dotychczasowych współwłaścicieli staje się właścicielem posiadanej przez niego fizycznej części nieruchomości. Dlatego też stan ten nie może w żadnym wypadku prowadzić do modyfikacji udziałów we współwłasności, która już przestała istnieć.Taki stan jest aktualny zarówno na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego, a w szczególności na gruncie § 1465 i 1427 tego kodeksu, jak i na gruncie art. 50 pr. rzecz. z 1946 r., które to przepisy wymienił Sąd Wojewódzki w swym pytaniu jako mogące mieć zastosowanie w sprawie, na tle której wyłoniło się omawiane zagadnienie prawne, w zależności od tego, w jakim czasie upłynął termin zasiedzenia. Jeżeli termin ten upłynąłby pod rządem k.c., to według tych przepisów należałoby dokonać oceny, czy i kiedy współwłaściciele danej nieruchomości - w wyniku nieformalnej umowy - stali się właścicielami wydzielonych im fizycznie części i kiedy ustała wspólność. Jeżeli zaś termin zasiedzenia rozpoczęty przed wejściem w życie prawa rzeczowego z 1946 r. nie upłynął w chwili wejścia w życie tegoż prawa, to należałoby ocenić zasiedzenie według zasad przewidzianych w art. XXXVIII przep. wpr. pr. rzecz. i pr. o ks. wiecz. Wprawdzie roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulegało przedawnieniu zarówno pod rządem kodeksu cywilnego austriackiego (§ 1481), jak i pod rządem prawa rzeczowego z 1946 r. (art. 99), jednakże z chwilą zasiedzenia przez poszczególnych współwłaścicieli fizycznych części nieruchomości, każdy z nich traci roszczenie o zniesienie współwłasności, która już przestała istnieć.Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy udzielił wskazanej wyżej odpowiedzi.