I CR 356/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Policzkiewicz. Sędziowie: W. Markowski, Z. Masłowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego W. przeciwko Skarbowi Państwa-Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy o zapłatę 10.350,40 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy-Ośrodek w Toruniu z dnia 8 marca 1967 r.,zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Lipnie z dnia 7 maja 1964 roku skazany został na cztery miesiące aresztu za występek z art. 237 § 1 k.k. W dniu 24 stycznia 1966 r. rozpoczął on odbywanie kary. Sąd Powiatowy zawiadomił powoda, że ze względu na chuligański charakter przestępstwa kara nie podlega darowaniu na podstawie przepisów dekretu z dnia 22 lipca 1964 roku o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 174). Na skutek zażalenia powoda na odmowne postanowienie Sądu Powiatowego w Lipnie co do zastosowania przepisów dekretu o amnestii Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 10 maja 1966 r. darował powodowi resztę nie odbytej kary na podstawie dekretu o amnestii uznając, iż nie ma podstaw do wyłączeń z art. 7 tegoż dekretu. Poza tym Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 12 maja 1966 r. stwierdził i wytknął Sądowi Powiatowemu w Lipnie oczywistą obrazę przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu o amnestii przez jego niezastosowanie w stosunku do powoda.Na podstawie powyższego stanu faktycznego powód żądał w pozwie zasądzenia od Skarbu Państwa - tytułem wynagrodzenia za poniesioną szkodę - kwoty 10.350,40 zł, na którą składają się: kwota 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz 5.350,40 zł tytułem odszkodowania za utratę zarobków.Sąd Wojewódzki zasądził kwotę 4.963 zł, resztę zaś powództwa oddalił. Sąd uznał, że Skarb Państwa ponosi wobec powoda odpowiedzialność za szkodę na podstawie art. 418 § 1 k.c., gdyż Sąd Powiatowy w Lipnie orzeczeniem swym naruszył przepisy prawa, naruszenie zaś to zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem sądu rewizyjnego, który był organem nadrzędnym nad Sądem Powiatowym w Lipnie.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Trafny jest zarzut rewizji dotyczący obrazy prawa materialnego, tj. art. 418 § 1 k.c. oraz art. 45 prawa o u.s.p.Stosownie do treści art. 418 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność tylko wtedy, gdy przy wydaniu orzeczenia lub zarządzenia nastąpiło naruszenie prawa ścigane w trybie postępowania karnego lub dyscyplinarnego, a wina sprawcy szkody została stwierdzona wyrokiem karnym lub orzeczeniem dyscyplinarnym albo uznana została przez organ przełożony nad sprawcą szkody.W sprawie niniejszej wymaga przede wszystkim rozstrzygnięcia zagadnienie, czy postanowienie sądu rewizyjnego, którego przedmiotem jest stwierdzenie i wytknięcie w trybie art. 45 pr. o u.s.p. sądowi niższej instancji oczywistej obrazy przepisów ustawowych, jest równoznaczne z uznaniem winy w rozumieniu art. 418 § 1 k.c. po stronie sędziego, który dopuścił się tego uchybienia.Na pytanie powyższe należy udzielić odpowiedzi negatywnej z przyczyn następujących.Przepis art. 418 § 1 k.c. uzależnia odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia od istnienia - obok ogólnych przesłanek przewidzianych w art. 417 k.c. - jeszcze dwóch dodatkowych przesłanek, a mianowicie od istnienia kwalifikowanej bezprawności działania sprawczego, polegającej na naruszeniu prawa ściganym w trybie postępowani karnego lub dyscyplinarnego, oraz od istnienia kwalifikowanego dowodu winy sprawcy szkody, która powinna być stwierdzona wyrokiem karnym lub orzeczeniem dyscyplinarnym albo uznana przez organ przełożony nad sprawcą szkody. Już samo zestawienie obok siebie stwierdzenia winy wyrokiem karnym lub orzeczeniem dyscyplinarnym z jednej strony oraz uznania winy przez organ przełożony z drugiej wskazuje w sposób niewątpliwy, że chodzi w obu wymienionych wypadkach o winę funkcjonariusza w rozumieniu art. 415 k.c., to jest o winę w znaczeniu podmiotowym. Żadnej z powyższych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa przewidzianych w art. 418 k.c. nie wyczerpuje stwierdzenie i wytknięcie oczywistej obrazy przepisów prawa, dokonane w trybie art. 45 pr. o u.s.p. przez sąd wyższej instancji w stosunku do sądu niższej instancji. Ze sformułowania przepisu art. 45 wynika, że przedmiotem stwierdzenia i wytknięcia jest wyłącznie oczywiste naruszenie przepisów prawa, natomiast sąd dokonujący wytknięcia nie zajmuje stanowiska w kwestii winy sędziego sądu niższej instancji, który dopuścił się stwierdzonego uchybienia. Kwestią winy zajmuje się ewentualnie kierownik właściwego sądu, którego o dokonaniu wytknięcia należy zawiadomić (§ 2 art. 45 u.s.p.) i który z racji pełnionego nadzoru służbowego nad sędziami ma obowiązek ścigania występków służbowych i wykroczeń dyscyplinarnych podległych mu sędziów. Natomiast sąd wyższej instancji, działając w granicach tzw. nadzoru judykacyjnego, ogranicza się do stwierdzenia samego faktu naruszenia przepisów prawa w postępowaniu sądu niższej instancji - niezależnie od tego, czy stwierdzone uchybienie przepisom prawa było przez sędziego zawinione w rozumieniu art. 415 k.c.Jak wynika z powyższych rozważań, postanowienie sądu wydane w trybie art. 45 pr. o u.s.p. nie stanowi uznania winy w rozumieniu art. 418 k.c., a oparty na odmiennym poglądzie wyrok Sądu Wojewódzkiego narusza wymienione przepisy przez wadliwą ich wykładnię i błędne zastosowanie.W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez Sąd Wojewódzki jedynie prawa materialnego, należało z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok zmienić i powództwo oddalić.