II CR 9/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), W. Orlicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - w O.) o dokonanie wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w Opolu z dnia 1 kwietnia 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Państwowemu Biuru Notarialnemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. we wniosku z dnia 18.V.1964 r. domagało się dokonania wpisu w księdze wieczystej S., t. XII, wyk. 1.356 Skarbu Państwa jako współwłaściciela do połowy nieruchomości w miejsce Eryka K. twierdząc, że w związku z wyjazdem Eryka K. w dniu 6 marca 1964 r. na stałe do NRF i utratą wskutek tego obywatelstwa polskiego własność połowy nieruchomości z mocy art. 39 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) przeszła na Skarb Państwa.Państwowe Biuro Notarialne w Opolu odmówiło uwzględnienia powyższego wniosku ustaliwszy, że Eryk K. zawarł w dniu 15 lutego 1964 r. umowę, na mocy której podarował połowę wymienionej nieruchomości Bronisławie K., Marianne K. i małoletniemu Dariuszowi K. pod warunkiem, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Opolu nie wykona prawa pierwokupu (wykupu), a nadto przed wyjazdem z Polski udzielił pełnomocnictwa Władysławie O. do zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości na K. Wobec tego że Prezydium MRN w O. nie skorzystało z wykupu, zdaniem Państwowego Biura Notarialnego w Opolu skuteczne stało się przeniesienie na obdarowanych prawa własności, dokonane umową notarialną z dnia 3 czerwca 1964 r. przez pełnomocnika Eryka K.Sąd Wojewódzki w Opolu, rozpoznając rewizję Skarbu Państwa od powyższego postanowienia opartą na zarzucie naruszenia art. 39 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 159), przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"1. Z jaką chwilą osoba wyjeżdżająca na pobyt stały do NRF traci obywatelstwo polskie? 2. Czy do uwzględnienia wniosku Skarbu Państwa o wpis prawa własności nieruchomości, która z mocy art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 14.VII.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) przeszła na własność Państwa, wymagane jest uprzednie unieważnienie umowy bezwarunkowej o przeniesienie własności nieruchomości zawartej w wykonaniu umowy, zobowiązującej pomiędzy osobą, która utraciła obywatelstwo, a osobą trzecią?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Kwestie związane z nabyciem, zmianą i pozbawieniem obywatelstwa polskiego regulują przepisy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. "o obywatelstwie polskim" (Dz. U. Nr 10, poz. 49). Przepisy te określają, w jaki sposób można uzyskać obywatelstwo polskie (art. 13) oraz w jakich wypadkach obywatel polski może być pozbawiony obywatelstwa polskiego (art. 15). O nadaniu, zezwoleniu na zmianę i pozbawieniu obywatelstwa orzeka Rada Państwa. Utrata obywatelstwa polskiego następuje z chwilą uprawomocnienia się decyzji Rady Państwa o zmianie lub pozbawieniu obywatelstwa. Stwierdzenie natomiast posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty (art. 17 ust. 4) należy do kompetencji organu spraw wewnętrznych prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej.Chwila utraty bądź pozbawienia obywatelstwa polskiego nie ma jednak znaczenia dla ustalenia - zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) - chwili przejścia nieruchomości, w tym przepisie określonej, na własność Państwa. Stosownie bowiem do tego przepisu, o przejściu nieruchomości na własność Państwa decyduje nie chwila utraty przez dotychczasowego właściciela obywatelstwa polskiego, lecz chwila jego wyjazdu z kraju. Dla przejścia w tym trybie nieruchomości na własność Państwa bez znaczenia jest zwłaszcza, że dotychczasowy jej właściciel w chwili wyjazdu z kraju posiadał jeszcze obywatelstwo polskie i że decyzja o utracie bądź pozbawieniu go obywatelstwa wydana została w okresie późniejszym, już po jego wyjeździe z kraju. Wystarcza jedynie stwierdzenie, że utrata obywatelstwa polskiego nastąpiła w związku z wyjazdem dotychczasowego właściciela nieruchomości z kraju. Stwierdzenie takie ma znaczenie deklaratoryjne i jest zupełnym dowodem tego, że przejście nieruchomości, określonej w art. 39 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, nastąpiło w chwili wyjazdu z kraju jej dotychczasowego właściciela. A zatem nie chwila utraty obywatelstwa polskiego, lecz chwila wyjazdu z kraju, która była przyczyną utraty obywatelstwa polskiego, decyduje o przejściu nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 39 ust. 3 tej ustawy.Z tego względu, dla uzasadnienia wniosku o wpis Skarbu Państwa w księdze wieczystej na właściciela nieruchomości na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, wystarczy w zasadzie dołączenie do wniosku decyzji organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej, wydanej na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy o obywatelstwie polskim i stwierdzającej, że w związku z wyjazdem z kraju dotychczasowy właściciel nieruchomości, określonej w wymienionym art. 39 ust. 3, tracił obywatelstwo polskie i że wskutek tego nieruchomość ta przeszła na własność Państwa.Decyzja taka będzie skuteczna, jeżeli w chwili wyjazdu z kraju osoba, która następnie utraciła obywatelstwo polskie, była jeszcze właścicielem nieruchomości. W przeciwnym razie, gdy osoba taka przeniosła własność nieruchomości na inną osobę przed wyjazdem za granicę, kiedy jeszcze posiadała obywatelstwo polskie i nie liczyła się nawet może z wyjazdem z kraju, późniejszy jej wyjazd z kraju nie spowoduje przejścia nieruchomości na własność Państwa na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. W wypadku takim Skarb Państwa mógłby uzyskać wpis prawa własności nieruchomości po przedstawieniu prawomocnego orzeczenia stwierdzającego nieważność czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości na inną osobę.W niniejszej sprawie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w O. dołączyło do akt sprawy decyzję Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z dnia 6.VI.1964 r., z której uzasadnienia wynika, że Wydział Spraw Wewnętrznych tego Prezydium w zaświadczeniu z dnia 9 maja 1964 r. nr SWA 36/64 stwierdził, że Eryk K. utracił obywatelstwo polskie w związku z wyjazdem do NRF. Stwierdzenie takie jest równoznaczne ze stwierdzeniem przejścia z mocy samego prawa wszystkich nieruchomości określonych w art. 39 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - czy też w gromadach (art. 39 ust. 6) oraz czy są nieruchomościami rolnymi (art. 39 ust. 4).Okoliczność, że Eryk K. w dniu 15 lutego 1964 r. zawarł umowę, w której zobowiązał się, i to pod warunkiem, do przeniesienia własności nieruchomości, nie ma znaczenia dla uwzględnienia wniosku Prezydium MRN w O. o wpis Skarbu Państwa na współwłaściciela w miejsce Eryka K. Umowa ta bowiem nie przeniosła własności nieruchomości, umowa zaś z dnia 3 czerwca 1964 r. nie mogła przenieść własności nieruchomości na obdarowanych, gdyż w związku z wyjazdem z kraju Eryk K. utracił obywatelstwo polskie, a w konsekwencji własność nieruchomości (połowy) przeszła na własność Państwa w dniu 6 marca 1964 r. jako dniu wyjazdu K. za granicę.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i 518 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Państwowemu Biuru Notarialnemu w Opolu do ponownego rozpoznania.