III CR 395/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Policzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anieli M., Bronisławy K., Władysława K. i Karola Z. o stwierdzenie nabycia spadku po Macieju S. zmarłym w USA, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Nowym Targu z dnia 9 kwietnia 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi w Nowym Targu celem rozpoznania jej co do istoty.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Jan K. na podstawie wniosku z dnia 4.VIII.1960 r. żądał stwierdzenia praw do spadku po swym bracie Macieju S., zmarłym w 1959 r. w Stanach Zjednoczonych AP. W trakcie postępowania zmarł wnioskodawca Jan K. i w prawa jego w tej sprawie weszli jego sukcesorzy: wdowa Bronisława K. oraz Aniela M., Władysław K. i Karol Z.Jak wynika ze złożonego do akt w oryginale i w tłumaczeniu aktu zgonu spadkodawcy Macieja S., w chwili śmierci był on obywatelem Stanów Zjednoczonych AP. Na tej zasadzie Sąd Powiatowy przyjął, że brak jest jurysdykcji krajowej do rozpoznania niniejszej sprawy, i stwierdziwszy to z urzędu, wniosek odrzucił. Za podstawę prawną wymienionego rozstrzygnięcia Sąd wziął art. 1108 k.p.c., w myśl którego do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub nie posiadając żadnego obywatelstwa, zamieszkiwał w Polsce.Postanowienie Sądu Powiatowego w Nowym Targu z dnia 9.IV.1965 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 1108 w związku z art. 1102 k.p.c. i art. XV § 1 przep. wprow. k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył co następuje:Zarzut obrazy art. 1108 w związku z art. 1102 k.p.c. uznać należy za uzasadniony. Jak wynika z treści wniosku, spadkodawca, zmarły w USA, pozostawił majątek nieruchomy zarejestrowany w gminnym katastrze Cz. Postępowanie spadkowe dotyczyło zatem majątku nieruchomego położonego w Polsce. W związku z tym zagadnienie kognicji sądów polskich podlega ocenie w świetle art. 1102 k.p.c.Wprawdzie przepis ten w pierwszym swym zdaniu stanowi, że do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, jak również ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, jednakże już drugie zdanie zawiera stwierdzenie, że wyłączność ta obejmuje także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. To drugie zdanie usuwa wszelką wątpliwość, że wyliczenie w zdaniu pierwszym nie ma charakteru enumeratywnego. Należy również domniemywać, że gdyby ustawodawca spośród spraw dotyczących nieruchomości położonych w Polsce zamierzał wyeliminować postępowanie spadkowe co do majątku nieruchomego, to dałby temu wyraz w sposób wyraźny, tak jak to uczynił w odniesieniu do spraw o czynsz.Trzeba poza tym jeszcze rozważyć, któremu z dwóch cytowanych przepisów: art. 1102 czy art. 1108 k.p.c. należy dać pierwszeństwo. Nie ulega wątpliwości, że pierwszeństwo to należy się art. 1102, jako zamieszczonemu w tytule II, zawierającym przepisy łączne dla jurysdykcji krajowej w postępowaniu procesowym i nieprocesowym. Przepisy te są bowiem niejako wysunięte przed nawias w stosunku do przepisów zawartych w tytułach III i IV, dotyczących jurysdykcji krajowej w procesie i postępowaniu nieprocesowym. Za powyższą interpretacją cytowanych przepisów przemawia także porównanie z dotychczasowym stanem prawnym. Art. 170 post. spadk. stanowił bowiem, że postępowanie spadkowe co do majątku nieruchomego położonego w Polsce przeprowadza się według przepisów ogólnych. Wykładnia tego przepisu w kierunku poddania spraw omawianego typu jurysdykcji krajowej nie nasuwała - w świetle szeroko stosowanej praktyki sądowej - wątpliwości. Trudno zaś przypuszczać, żeby ustawodawca, gdyby chciał w tak istotny sposób zmniejszyć zakres kognicji sądów polskich, nie powiedział tego w sposób wyraźny.Skoro więc sprawa niniejsza powinna być poddana jurysdykcji krajowej, i to wyłącznej (art. 1102) - odrzucenie wniosku było błędne, a wniosek zmierzający do jej merytorycznego rozpoznania - zasadny.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ 6-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., jurysdykcja bowiem jest atrybutem państwa, jako dzierżyciela władzy suwerennej, błędne zaś stosowanie przepisów dotyczących tej jurysdykcji godzi w poważny sposób w zasady porządku prawnego.Z tych względów na zasadzie art. 422 § 1 k.p.c. zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Powiatowemu w Nowym Targu celem rozpoznania jej co do istoty.