II CR 106/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN (...).Sędziowie: SN (...).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 1966 r. sprawy z powództwa (...) przeciwko (...) o wydanie zwłok na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 30 września 1965 r. sygn. akt II C 22/65uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosków stron o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneOjciec powodów, (...) zmarł w 1930 r. i pochowany został na cmentarzu w Jarosławiu w grobowcu już wówczas wybudowanym przez brata (...), Prócz powodów t.j. (...) dziećmi (...) są biorący w niniejszej sprawie udział w charakterze interwenientów ubocznych po stronie pozwanych, (...). Pozwani są dziećmi wymienionego wyżej (...), który zmarł po (...) i pochowany został w tym samym grobowcu.Powodowie twierdzili w pozwie, że w roku 1964 wybudowali grobowiec i zwrócili się do pozwanych o zezwolenie na zabranie zwłok (...) z grobowca należącego do pozwanych i umieszczenie w grobowcu wybudowanym przez powodów.Grobowiec ten znajduje się na tym samym cmentarzu i spoczywają już w nim zwłoki matki powodów, żony (...). Ponieważ pozwani odmówili, powodowie uważając odmowę za bezpodstawną wystąpili z powództwem, żądanie pozwu sformułowali powodowie w toku sporu następująco: "Sąd zakazuje pozwanym czynienia przeszkód w przeniesieniu zwłok (...) z grobowca pozwanych do grobowca powodów i nakazuje pozwanym, wydać powodom w tym celu klucze do grobowca pozwanych".Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, zarzucając, że nie mogą wyrazić zgody na zabranie zwłok i przeniesienie do grobowca powodów, gdyż wolą zmarłego (...) było, aby jego zwłoki spoczywały w grobowcu jego brata (...). Pozwani muszą uszanować wolę zmarłego. Poza tym pozwani oświadczyli, że nie czynią powodom żadnych przeszkód w dostępie do grobowca pozwanych. Do sporu wstąpili w charakterze interwenientów ubocznych po stronie pozwanych wymienionych na wstępie bracia i siostra powodów.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. W uzasadnieniu tego wyroku podkreślił, że podmiotowe prawo do pochowania zwłok przysługuje najbliższej rodzinie osoby zmarłej, czyli w niniejszym wypadku dzieciom zmarłego (...) zatem nie tylko powodom, ale także interwenientom ubocznym (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i grzebaniu zmarłych - Dz.U. Nr 11, poz. 62). To prawo osobiste każdego ze zstępnych nie wygasło z chwilą pochowania zwłok. Ponieważ pozostałe rodzeństwo sprzeciwiło się przeniesieniu zwłok do innego grobowca, żądanie pozwu nie może tyć uwzględnione». Zdaniem. Sądu powodowie nie wykazali uzasadnionej potrzeby zmiany miejsca spoczywania zwłok ich ojca. Wartość psychiczna wchodzącego w grę osobistego prawa powodów nie jest niczym naruszona lub uszczuplona przez to, że zwłoki ich ojca będą nadal spoczywać w tym samym grobowcu. Powodowie mają swobodny dostęp do tego grobowca.W rewizji od tego wyroku powodowie, wnosząc o uchylenie, ewentualnie zmianę zaskarżonego orzeczenia, zarzucili naruszenie prawa materialnego i sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż prawo do pochowania zwłok jest prawem osobistym najbliższej rodziny zmarłego i obejmuje również prawo do zmiany miejsca spoczywania zwłok (za zezwoleniem właściwego organu administracyjnego). Najbliższą rodziną zmarłego (...) są żyjące jego dzieci, a mianowicie powodowie i interwenienci uboczni.Pozwani są dalszymi krewnymi zmarłego i z tego względu nie mogą sprzeciwiać się dyspozycjom najbliższej rodziny.Prawo osobiste do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego. Z. istoty tej wspólności wynika, że do zmiany powyższej wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych.Jednakże nie oznacza to, że sprzeciw jednego lub niektórych członków rodziny, choćby większości, uniemożliwia w każdym wypadku zmianę zamierzoną przez pozostałych. Mimo braku wyraźnej normy rozstrzygnięcie Sądu może zastąpić brak jednomyślności. Wymagają tego zasady współżycia społecznego, w świetle których nie można respektować sprzeciwu, jeśli on w danych warunkach i okolicznościach jest nadużyciem prawa.Powodowie zamierzają przenieść zwłoki ojca do wybudowanego przez nich grobowca, w którym spoczywają już zwłoki matki. Trudno zgodzić sią ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, iż nie ma do tego uzasadnionej potrzeby. Cel, do jakiego zmierzają powodowie, a mianowicie by zwłoki ich rodziców spoczywały razem w grobowcu rodzinnym wybudowanym przez powodów, nie może być kwestionowany jako zbędny, odpowiada bowiem przyjętym zwyczajom i godny jest poparcia.Żądaniu powodów sprzeciwili sią pozwani. Jak już wspomniano pozwani, jako dalsi krewni, nie mają prawa sprzeciwu. Istotny jest natomiast sprzeciw dalszego rodzeństwa. Sąd Wojewódzki wychodząc z błędnego założenia, że zmiana miejsca spoczywania zwłok, ojca powodów i interwenientów jest niepotrzebna, nie rozważył czy sprzeciw rodzeństwa nie narusza zasad współżycia społecznego. Powodowie zarówno przed Sądem I instancji jak i w postępowaniu rewizyjnym podnosili, że interwenienci nadużywali swego prawa. Materiał zebrany w sprawie, nie rozważony przez Sąd, mógłby przemawiać za stanowiskiem powodów.W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy, podlega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 388 § 1 k.p.c.).