II CR 103/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), J. PoliczkiewiczSentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie przeciwko Kazimierzowi K. i innym o zapłatę, na skutek rewizji pozwanych Piotra i Kazimierza K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 1965 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW dniu 12.IV.1962 r. w wyniku bójki, w której wzięli udział pozwani, poniósł śmierć Ludwik P. Za czyn ten prawomocnym wyrokiem karnym pozwani zostali skazani z art. 240 § 2 k.k.W związku ze śmiercią Ludwika P. powód wypłacił rodzinie zmarłego - tytułem przyznanej renty rodzinnej za okres od 21.IV.1962 r. do dnia 9.IX.1965 r. - kwotę 36.951 zł i w drodze regresu domagał się zasądzenia tej sumy w równych częściach od każdego z pozwanych.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 14 grudnia 1965 r. zasądził od każdego z pozwanych na rzecz powoda po 4.618,80 zł a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki przypisał pozwanym winę za spowodowanie śmierci Ludwika F., lecz równocześnie ustalił, że ten ostatni też się przyczynił do zajścia, i dlatego obniżył o połowę należne powodowi odszkodowanie.Obaj pozwani K. w rewizji zarzucili, że Sąd Wojewódzki nie rozważył wszechstronnie okoliczności ujawnionych w sprawie i dlatego z naruszeniem art. 158 § 2 k.z. przyjął za niski stopień przyczynienia się do zajścia Ludwika P., przy czym nie uzasadnił, dlaczego obniżył odszkodowanie tylko o połowę. Poza tym skarżący K. zarzucił, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie uznał za skuteczne zgłoszone na rozprawie w nieobecności pozwanych nowe roszczenie i z tej przyczyny uchybił art. 193 § 3 k.p.c. Ponadto skarżący kwestionowali orzeczenie o kosztach procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód domagał się w pozwie zasądzenia od pozwanych skapitalizowanej renty rodzinnej w kwocie 107.430 zł, a w razie nie uwzględnienia tego roszczenia - zasądzenia od pozwanych zwrotu świadczeń już wypłaconych rodzinie zmarłego Ludwika P. w wysokości po 5.400 zł od każdego z pozwanych i włożenia na pozwanych obowiązku zwrotu świadczeń, które będą wypłacone w przyszłości.Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 20 sierpnia 1964 r. uwzględnił powództwo zgodnie z drugim wnioskiem powoda.Sąd Najwyższy, uwzględniwszy rewizję pozwanych, uchylił ten wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej od pozwanych na rzecz powoda po 5.497 zł oraz zmienił ten wyrok i oddalił powództwo w części dotyczącej włożenia na pozwanych obowiązku zwrotu świadczeń płatnych w przyszłości.Powód w ponownym postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim domagał się zasądzenia od pozwanych kwot, które zostały objęte uchylającym wyrokiem Sądu Najwyższego, a nadto rozszerzył powództwo o kwoty, które wypłacił rodzinie zmarłego Ludwika P. za okres od 8.V.1964 r. do dnia 9.IX.1965 r., a więc za okres nie objęty sentencją wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 20.VIII.1964 r. Powód wystąpił z rozszerzeniem powództwa na rozprawie w dniu 9.XI.1965 r. w obecności pełnomocników procesowych pozwanych.Terminy "strona", "powód", "pozwany" używane są w kodeksie postępowania cywilnego w dwóch znaczeniach: materialnym i formalnym. W znaczeniu materialnym stroną jest podmiot tych stosunków prawnych, które stanowią przedmiot rozpoznania sądu, albo inaczej osoba, w której interesie i w której imieniu prowadzi się proces. W tym znaczeniu termin "strona" jest użyty np. w art. 41, 42, 43, 86. W znaczeniu formalnym wyraz "strona" (powód, pozwany) obejmuje - oprócz strony w znaczeniu materialnym - także osoby prowadzące proces wprawdzie w swoim imieniu, ale w interesie innej osoby, jak np. matka w interesie dziecka w procesie o ustalenie ojcostwa; ponadto pojęciem strony przepisy ustawy określają niekiedy wszystkie osoby, które faktycznie prowadzą sprawę w sądzie, a więc również zastępców stron i pełnomocników procesowych. W takim właśnie znaczeniu formalnym użyto terminu "strona" np. w art. 125, 129, 130 k.p.c.W tym znaczeniu formalnym należy również rozumieć użyte w art. 193 § 3 k.p.c. terminy "powód" i "pozwany" w części dotyczącej obowiązku zgłoszenia przez powoda nowego roszczenia na rozprawie w obecności pozwanego.Celem tego przepisu (art. 193 § 3 k.p.c.) jest umożliwienie pozwanemu podjęcia obrony w zakresie zmienionego powództwa. Cel ten zostaje osiągnięty, jeżeli rozszerzenie powództwa zostanie dokonane na rozprawie w obecności pełnomocnika procesowego albo gdy nastąpi w formie pisma procesowego, doręczonego do rąk pełnomocnika stosownie do dyspozycji art. 133 § 3 k.p.c. Nie należy przy tym zapominać, że pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa (art. 91 k.p.c.) umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego. Z tego względu nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik procesowy jest upoważniony do zgłoszenia rozszerzenia powództwa, jak również do przyjęcia tego oświadczenia w imieniu strony przeciwnej.Chybione są również pozostałe zarzuty skarżących.W świetle okoliczności ujawnionych w sprawie przypisanie Ludwikowi P. przyczynienia się do zajścia i obniżenie z tej przyczyny o połowę odszkodowania może jedynie budzić wątpliwości, czy przyjęty stopień przyczynienia nie został określony za wysoko, lecz nie odwrotnie. Z prawidłowych bowiem ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że pozwani - z wyjątkiem Piotra K. - używali w czasie bójki niebezpiecznych narzędzi oraz że zabili P. w czasie jego ucieczki wtedy, gdy powalony przez nich leżał nieprzytomny na ziemi.Sąd Wojewódzki nie uchybił również art. 100 k.p.c., znosząc wzajemnie koszty procesu stron, jeśli się zważy, że powód wygrał proces co do zasady, a uległ jedynie częściowo co do wysokości, przy czym określenie wysokości odszkodowania należnego od pozwanych, a więc i wysokości roszczenia powoda, zależało w pewnej mierze od oceny sądu.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. oddalił rewizję.